Ảnh minh hoạ theo internet

Nêu hai vấn đề đất và gạo cạnh nhau là muốn bàn về mối quan hệ giữa diện tích đất nông nghiệp và tình hình an ninh lương thực của đất nước hiện nay. Mối quan hệ hữu cơ này ảnh hưởng trực tiếp và hệ trọng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế và sự ổn định xã hội nhưng hầu như chưa được các cấp, các ngành quan tâm đúng mức.

Những năm gần đây, quá trình đô thị hóa diễn ra ở nhiều tỉnh, thành phố khiến đất nông nghiệp đang thu hẹp dần. Nhiều khu công nghiệp mọc lên đã xóa luôn những cánh đồng lúa vàng thẳng cánh cò bay. Riêng ở Thành phố Hồ Chí Minh, đất nông-lâm-ngư nghiệp chiếm 124.680ha, trong đó đất trồng lúa chiếm 47,05%. Tính ra cứ mỗi năm Thành phố bị thu hẹp mất khoảng gần 500 ha đất nông-lâm-ngư nghiệp. Cứ đà này, đến năm 2010 và 2020 liệu còn bao nhiêu đất trồng lúa? Các khu công nghiệp mới hình thành, không chỉ thu hẹp diện tích lúa và hoa màu mà tệ hại hơn (do không thực hiện nghiêm quy chế bảo vệ môi trường) còn làm ảnh hưởng sản xuất nông nghiệp ở cả khu vực. Đã có nhiều nhà máy, xí nghiệp đổ chất thải vô tội vạ ra sông, ra ruộng, gây ô nhiễm môi trường. Hậu quả nhỡn tiền là những cánh đồng phù sa màu mỡ rộng hàng nghìn héc-ta bên hữu ngạn sông Sài Gòn (thuộc huyện Hóc Môn và quận 12, TP Hồ Chí Minh) đang có nguy cơ bỏ hoang vì nguồn nước ô nhiễm nặng, cây lúa còi cọc, năng suất quá thấp. Hơn nữa, gần đây trào lưu phát triển sân golf đang gặm nhấm dần những cánh đồng lúa được coi là “bờ xôi ruộng mật” ở nhiều tỉnh trong cả nước. Vài năm nay chỉ riêng các tỉnh phía đã có gần bốn chục dự án đầu tư vào sân golf, chiếm diện tích hơn 13.000ha đất.

Đất trồng lúa đang thu hẹp dần trong khi số dân ngày càng tăng, nhu cầu gạo cũng tăng theo… Đó là áp lực đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực. Chỉ mới đe dọa nên nỗi lo sợ còn xa! Tháng tư vừa qua, khi trong Nam ngoài Bắc bùng lên cơn sốt gạo, dù là sốt “ảo” nhà nhà lo tích trữ gạo; từng đoàn người xếp hàng chờ mua gạo trước các đại lý… mọi người mới giật mình thấy thiếu gạo nguy hiểm tới mức nào. Đáng ngại nhất là khi giá gạo tăng đến mức đỉnh điểm, nhiều hộ nông dân đã từng mấy đời trồng lúa, nay ra phố làm ăn, lo không đủ tiền để đong gạo ăn từng bữa.

Đất đai là loại hàng hóa đặc biệt, sinh lợi rất lớn, luôn luôn nhạy cảm trên thương trường. Song, ở nước ta đất đai vẫn nằm trong quyền quản lý của Nhà nước, có Hiến pháp và Luật Đất đai bảo hộ. Đó là một lợi thế để Nhà nước hoàn toàn chủ động điều tiết ở cấp vĩ mô. Do vậy, cùng với việc đẩy mạnh phát triển công nghiệp, quy hoạch mạng lưới giao thông, phát triển du lịch và đô thị hóa, Nhà nước cần thể chế hóa việc xem xét khoa học, theo lộ trình chặt chẽ, có sự giám sát, phản biện của các ngành hữu quan trước khi ra quyết định thu hồi đất để chuyển đổi mục đích sử dụng. Đó là cách làm thiết thực nhằm hạn chế đến mức thấp nhất việc thu hẹp đất nông nghiệp. Nên ưu tiên những vùng đất bạc màu, năng suất canh tác thấp để chuyển đổi thành đất xây dựng các công trình công nghiệp và sân golf. Kiên quyết không giao đất cho những khu công nghiệp và những chủ đầu tư chưa đủ điều kiện xây dựng cơ sở hạ tầng, không đủ năng lực xử lý chất thải, gây ảnh hưởng đến môi trường sống và vùng sản xuất nông nghiệp trong khu vực.

Để bảo đảm an ninh lương thực bền vững, các địa phương cần tiếp tục rà soát lại quy hoạch tổng thể đất sản xuất nông nghiệp, có dự báo biến động dài hạn trong từng giai đoạn để báo cáo các cấp thẩm quyền. Trên cơ sở đó, Nhà nước lập bản đồ an ninh lương thực chi tiết và tổng thể; có kế hoạch đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển nền nông nghiệp hiện đại, ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến, đồng thời tạo ra quỹ đất ổn định, chủ động cho phát triển các ngành công nghiệp. Được như vậy thì đất nông nghiệp nước ta sẽ bảo đảm sản xuất lương thực đủ nhu cầu trong nước và xuất khẩu, cho dù dân số ở mức 80 triệu hay cao hơn nữa.

ĐÀO VĂN SỬ