Công nhân Công ty TNHH-MTV Thoát nước đô thị TP Hồ Chí Minh. Nguồn: tuoitre.vn

QĐND - Những thông tin về mức lương quá cao, quá bất hợp lý mà những người quản lý ở một số doanh nghiệp công ích ở TP Hồ Chí Minh được hưởng đã gây nên sự bất bình trong xã hội. Những người công nhân, nông dân, công chức, doanh nhân bình thường, các sĩ quan, chiến sĩ quân đội, công an làm việc quanh năm và những người vào sinh ra tử trong chiến tranh nay hưởng lương hưu, phụ cấp chế độ cũng chỉ dám mơ đến số lẻ của mức lương tiền tỷ của những vị chủ tịch hội đồng quản trị, giám đốc, kế toán kia. Ngậm ngùi, bất bình so sánh, buồn và giận nhưng dường như dư luận vẫn chưa thể định thần để suy xét về tính chất, căn nguyên của những đồng tiền lương trên trời. Cũng chẳng ai đơn giản nghĩ rằng, chuyện lương khủng chỉ có ở một số vị trong những doanh nghiệp kia thôi đâu.

Lâu nay, mọi người vẫn nghĩ, vẫn hiểu (có khi lơ mơ) rằng chúng ta phải đi ra khỏi lối tư duy, cách đầu tư, đãi ngộ bình quân chủ nghĩa, rằng làm nhiều đáng được hưởng nhiều, rằng kinh tế thị trường là không thể cào bằng, là thị trường chứng tỏ giá trị bằng hiệu quả kinh tế. Thế nhưng hóa ra trong hệ thống vận hành kinh tế, trong bộ máy và dòng chảy cuộc sống vẫn có những lỗ hổng, những hố đen không lường, chẳng theo nguyên lý, hành lang nào mà những người tinh khôn trong cuộc tạo ra để tìm kiếm lợi ích riêng, lợi ích nhóm. Ai cũng biết trong buổi đầu bước vào kinh tế thị trường, nhiều cơ chế, chính sách chưa thể ổn định, chắc chắn; trong sự vận động của giá-lương-tiền còn nhiều điều phi lý cần phải cải cách. Mọi người cũng đã truyền lan về ngành này ngành khác, doanh nghiệp nọ kia lương, thưởng cao ngất, nhưng có ai ngờ ngay trong doanh nghiệp công ích nhà nước cũng có chuyện đồng lương lạ bất thường.

Có quá sớm không khi cần định danh chuyện "lương khủng"? Người trong cuộc tự nhận là “vận dụng sai” theo đơn giá cũ. Lạ thật, đã có hẳn Nghị định của Chính phủ quy định mức lương tối đa của lãnh đạo các doanh nghiệp công ích là 30 triệu đồng/tháng, thế mà họ cứ tự cho mình lĩnh với con số lớn hơn gấp 7 lần. Vậy thì làm sai, trái quy định chỉ là lỗi, là khuyết điểm chứ chưa phải là vi phạm, chưa thành tội? Lĩnh lương quá cao, quá bất hợp lý có phải là một hình thức tham nhũng?

Người ta cũng tự cho rằng mình “làm ăn hiệu quả” nên đáng được hưởng? Hiệu quả sẽ tính theo cách nào, ai tính? Nếu doanh nghiệp công ích độc quyền không có cạnh tranh, so sánh, họ sẽ là người tự phán quyết hay phải hỏi những người dân thụ hưởng những kết quả công ích của họ từ những việc điều hành, xây dựng giao thông, đèn chiếu sáng, công viên... mà hằng ngày vẫn khối chuyện bất cập, phập phù. Người ta tự đánh giá chất xám quản lý của mình là siêu đẳng, cao hơn cả những doanh nghiệp cùng công việc ở các nước tiên tiến nên tự cho mình nhận mức lương không đâu bì được. Và vì thế, chuyện mức lương ấy có cao gấp hơn 40 lần so với lương của lao động thuê mướn dưới quyền cũng là chuyện bình thường. Có điều, có những khuất tất đã lộ ra ở đây. Quyền tiếp nhận lao động thời vụ ngắn hạn được thực thi để bớt xén lương, thưởng, bảo hiểm của người làm trực tiếp.

Định danh hành vi tự tạo "lương khủng" thế nào? Bước đầu là sự vi phạm cả về tài chính và đạo đức như có người đã thẳng thắn nêu ra. Và đó là định hướng cho cuộc điều tra cần tiến hành cấp thiết để làm cho ra nhẽ mọi việc xung quanh các sự vụ này, cũng như một cuộc tổng điều tra, rà soát ở tất cả các doanh nghiệp tương tự thuộc các ngành, các địa phương.

Cần nhắc lại rằng, ứng xử thế nào trước những khuyết điểm, sai lầm mới là điều quan trọng để tránh lặp lại. Cũng vì thế, lỗ hổng của quy định và trách nhiệm của các cấp quản lý phải được làm rõ.

Chả lẽ hai quỹ lương, hai bảng lương cho người quản lý và người lao động bấy nay không ai xem, duyệt? Sự vụ lương bất hợp lý chỉ đóng khung trong một số doanh nghiệp, còn cấp quản lý lại vô can?

Làm sáng rõ mọi chuyện, chúng ta sẽ có thêm bài học có ích.

ANH NGUYỄN