Nhất nghệ tinh. Ảnh minh hoạ theo internet

Sau việc họ là đến việc làng. Người giỏi công đức nhiều nhất để xây lại chùa, làm đường làng vẫn là anh cháu trẻ măng trong họ nhà tôi.

Chuyện trên diễn ra cách đây sáu năm. Những lần về quê sau, ngoài việc vẫn được nghe người trong họ và dân làng nhắc đến anh, tôi lại được biết thêm một anh khác ở làng đi làm bia, nước ngọt, một cháu khác buôn bán bất động sản ở phía nam, một cháu gái giỏi buôn bán ở chợ đường biên phía bắc. Lại một cháu đi lao động nước ngoài gửi tiền về mua đất gặp dịp làng “quy hoạch” thế là giàu nhất làng…

Từ việc họ, việc làng nhìn ra càng thấy cơ hội làm ăn mở ra trong thời đổi mới của ta thật phong phú, ai dám làm, tinh khôn một chút và gặp may đều rất có thể ăn nên làm ra. Không nói đâu xa, chỉ quanh chuyện buôn đất, chuyện chộp giật chứng khoán, không thiếu những ông chủ tịch và những cổ đông, những nhà đầu tư phất to (nhiều khi, nhiều phần từ túi người khác). Có điều, làn sóng “làm ngoài”, kinh doanh tư nhân (có phép hoặc không có phép) trong đó có làn sóng trẻ 7X, 8X cả ở làng tôi và trong xã hội những năm qua đã tràn lan hướng theo những công việc, những cơ hội “làm chơi ăn thật”, “giàu xổi”, hướng cả những công việc khôn ngoan, mấp mé ranh giới vi phạm và không vi phạm pháp luật.

Ở làng quê hay ở thành phố cũng vậy, không thiếu thanh niên được học đại học, học nghề, được làm trong các cơ quan, các xí nghiệp, doanh nghiệp chính quy nhưng hầu như trong họ luôn có tâm lý “đứng núi này trông núi nọ”, “chân trong chân ngoài”, có cơ là “chạy”. Một bộ phận khác ở nông thôn ít học hơn, rủ nhau vào nam ra bắc, kiếm sống bằng “công nhân giá rẻ”, tạm bợ, trôi dạt chỗ này chỗ nọ. Họ không có nghề mà cũng không có hướng phấn đấu để giỏi nghề, nâng tay nghề…

Nhưng cái thời dễ bề ăn xổi, giàu xổi đã và đang qua. Hàng hóa và tổ chức sản xuất hàng hóa, tổ chức xã hội ngày càng phải đảm bảo chất lượng, phải đạt chuẩn pháp lý, kỹ thuật quốc gia và quốc tế, người lao động hay kinh doanh phải có tay nghề cao, phải “nhất nghệ tinh”. Ngay cả khi doanh nghiệp nhỏ có khả năng chuyển đổi, thích ứng dễ và nhanh thì những người chủ cũng không thể bỏ qua năng lực chuyên môn, lề luật kinh doanh. Khi nền kinh tế bắt buộc phải thanh lọc những lề lối và cơ hội kiểu “phong trào”, “bong bóng”, tiến vào thời kỳ phát triển bền vững, thì mọi người phải được đào tạo, hướng dẫn và tự tìm cho mình cách thức làm ăn, phát triển bền vững.

Anh Nguyễn