QĐND - Những ngày hội sách Hà Nội năm nay đã tạo nên một bất ngờ lớn vì sự tham gia đông đảo của công chúng vượt xa mức dự kiến nên không gian trưng bày sách trở thành quá chật hẹp, sách bán chạy, "cháy hàng". Tháng trước, Ban tổ chức Giải bóng đá U.19 Đông Nam Á cũng gặp bất ngờ vì quá đông khán giả đến sân cổ vũ cho đội bóng trẻ. Người Hà Nội yêu sách, thích đọc sách, yêu thích cái đẹp của kỹ thuật, lối chơi hết mình và ứng xử đúng mực, fair-play của các cầu thủ. Cũng như người Hà Nội từng xếp hàng rồng rắn, vòng trong vòng ngoài để đi xem kịch Lưu Quang Vũ, các phim tài liệu "Hà Nội trong mắt ai", "Chuyện tử tế" của đạo diễn Trần Văn Thủy, các chương trình âm nhạc Văn Cao, Trịnh Công Sơn, Phú Quang, các đêm diễn "Giai điệu mùa thu", hòa nhạc Hennessy hay đoàn nghệ thuật Bạch Dương (Nga)... Người Hà Nội yêu cái đẹp, biết lựa chọn, biết cải biên, cải tiến và sáng tạo để Hà Nội trở thành một "bộ lọc" văn hóa tin cậy, hào hoa của dân tộc trong suốt ngàn năm.

Tiếng nói, giọng nói Hà Nội sàng lọc từ nhiều vùng, miền đất nước mà thành chuẩn. Chữ Hán qua các trí giả Hà Nội mà thành chữ Nôm. Chữ Quốc ngữ được Hà Nội hoàn thiện. Mọi chuyện ăn, ở, mặc, đi lại đều vậy. Người Hà Nội sành lắm, tinh lắm, trở thành hào hoa, thanh lịch là vì thế.

Khuê Văn Các (Văn Miếu - Quốc Tử Giám). Ảnh: Hoàng Hà

Người Hà Nội yêu sách nhưng lại rất yêu thương người nghèo vùng xa. Hội chợ sách năm nay ghi nhận một kỷ lục về số sách hiến tặng để chuyển đến các trường học miền núi, biên giới, hải đảo và quần đảo Trường Sa. Nhưng đâu chỉ dịp hội chợ mà ngày ngày, sách theo chân các sinh viên tình nguyện, các nhóm tuổi trẻ đi "phượt" du lịch qua các vùng xa xôi. Sách từ các gia đình có học hành, các giáo sư, giáo viên, các vị tướng và sĩ quan quân đội, công an chở về quê, làm quà tặng hay trợ giúp cùng gạo, mì, quần áo, chăn màn cho các vùng nghèo, thiếu hay bị thiên tai, bão lụt.

"Bộ lọc" văn hóa Hà Nội còn thể hiện sự chủ động, tích cực trong việc thể hiện ý thức về tập hợp, giới thiệu các đường nét, sắc thái, sản phẩm văn hóa từ mọi vùng, miền trong nước và thế giới, cả trong lịch sử đến đương đại. Các cuộc triển lãm, hội chợ mở ra thường xuyên, liên tục. Các hoạt động của Bảo tàng Dân tộc học và hệ thống bảo tàng lớn nhỏ khá dày đặc trong thành phố thu hút người xem vì thế. Rồi các liên hoan phim truyện, phim tài liệu, các chương trình biểu diễn, trưng bày văn hóa, nghệ thuật quốc tế...

Không chỉ sành điệu, có óc thẩm mỹ tinh tường đến khó tính, Hà Nội còn là một trong những nơi đi đầu trong cả nước trong cuộc đấu tranh bảo vệ văn hóa, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật không chuẩn mực, có chút phản cảm không có "đất diễn" ở đây. Lời ăn tiếng nói, hành vi lạc điệu, thô thiển, lai căng sống sượng bị phê phán... Hà Nội có 5000 di tích lịch sử-văn hóa, nhiều nhất và đậm đặc nhất đất nước và công cuộc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển cũng diễn ra thường xuyên, khá quyết liệt. Những bài học kinh nghiệm từ đây rất có ích cho cả nước.

Là đất kinh kỳ, là Thủ đô ngàn năm văn hiến, Hà Nội có điều kiện giao lưu, tiếp biến văn hóa hàng đầu đất nước và đó cũng là trọng trách, sứ mệnh lớn lao của vùng văn hóa Hà Nội. Cùng với việc phát huy những cách làm, kinh nghiệm tốt của mình. Hà Nội cần học tập, trao đổi kinh nghiệm với Hội An, Huế, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... về phát huy giá trị di tích, tổ chức sự kiện, xử lý mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch, tổ chức các nhà văn hóa, nhà sách, công viên, trung tâm giải trí... Thật khó "bênh vực" cho người Hà Nội khi những tệ nạn vứt rác ra đường, quảng cáo bôi bẩn tường nhà, góc phố hay chặt chém, chèo kéo khách du lịch vẫn còn phổ biến. Cũng không thể hài lòng với những quán karaoke không phép, không an toàn, những thói khoe của, hợm mình của những chiếc loa gia đình, quán xá quá ồn ào náo động phố phường, hàng xóm...

Hà Nội đang từng ngày xây cất, phát triển nhưng cùng cả nước, Hà Nội vẫn trong thời kỳ quá độ. Khó khăn của những khu phố, xóm làng còn nghèo thiếu, cũ kỹ cùng sự thực dụng, xô bồ của giai đoạn ban đầu của kinh tế thị trường là không thể nhanh chóng vượt qua. Chúng ta không thể cùng lúc làm cho tất cả hơn 6 triệu dân Hà Nội đều có điều kiện hưởng thụ và sáng tạo văn hóa như nhau, chưa thể đổi thay nhanh bộ mặt phố phường, thôn xóm. Nhưng dẫu sao tổng thể cuộc sống và con người Hà Nội vẫn thể hiện được dáng vẻ đàng hoàng, thanh lịch. Sống hay chỉ là đi qua Hà Nội là được cảm nhận một không gian văn hóa đa dạng, đa sắc, yên ả mà lý thú...

MẠNH HÙNG