Cảnh nữ sinh đánh nhau được đưa lên blog cá nhân. Ảnh: CAND

Liên tục những video clip quay cảnh nữ sinh hành hung bạn học xuất hiện trên mạng internet thời gian gần đây khiến dư luận bàng hoàng, sửng sốt. Trước đó, dư luận đã rất bất bình khi chứng kiến những thầy giáo, cô giáo bị chính học trò của mình hành hung, tạt a-xít đến trọng thương, thân bại danh liệt. Ít ai ngờ những gương mặt ngây thơ, trong trắng tuổi học đường lại ứng xử với thầy cô giáo, bạn học như bọn côn đồ, xã hội đen. Sự việc “nóng” đến mức Sở GD-ĐT thành phố Hà Nội phải nhờ công an vào cuộc điều tra truy tìm thủ phạm trong một đoạn video clip mà bất cứ ai xem cũng phải rùng mình.

Thực trạng đau lòng ấy đã và đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự trượt dốc của văn hóa ứng xử, phẩm chất đạo đức, tạo nên những “lỗ hổng” trong nhân cách của một bộ phận giới trẻ mà nếu không có giải pháp ngăn chặn, sẽ ảnh hưởng xấu đến cả nền đạo đức xã hội.

Còn biết bao chuyện đau lòng như thế xảy ra trong đời sống tuổi teen cả nước mà dư luận chưa biết. Trong đời sống của giới trẻ hôm nay, ở đâu cũng có những vấn đề đáng bàn về văn hóa ứng xử mà biểu hiện phổ biến nhất là trong giao tiếp, giải quyết các mối quan hệ thầy - trò, anh - em, bạn bè, đồng nghiệp, cấp trên cấp dưới, quan hệ với người lớn tuổi...vv. Từ lời ăn tiếng nói đến mang mặc, tác phong, hành động... của một bộ phận không nhỏ giới trẻ đều có những biểu hiện pha tạp, lai căng, thậm chí có nhiều trường hợp thái quá đến mức trơ trẽn, lố bịch. Các bạn trẻ sẵn sàng “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay” khi xảy ra mâu thuẫn; sẵn sàng chửi bới, văng tục khi gặp chuyện bực mình; thậm chí sẵn sàng huỷ hoại cuộc sống người khác bằng những hành vi tàn độc.

Khi bàn về văn hóa của lớp trẻ hiện nay, các nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa đã nhấn mạnh: Thời mở cửa, hội nhập, lớp trẻ có nhiều cơ hội để học tập, lập nghiệp, tiến thân... nhưng càng tiến nhanh về văn minh công nghiệp thì càng để lại những lỗ hổng lớn về văn hóa, đạo đức, nhân cách theo thuần phong mỹ tục....

Thực trạng “tụt dốc” về văn hóa ứng xử của một bộ phận không nhỏ giới trẻ hiện nay cho thấy đã có những bất cập, những khoảng trống lớn trong vòng quay của quỹ đạo gia đình - nhà trường - xã hội. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, cán cân giữa “dạy người” và “dạy nghề” của chúng ta đang bị lệch. Từ góc độ gia đình, các bậc phụ huynh thường chỉ chú tâm cho con em đi học kiến thức với mục tiêu sau khi tốt nghiệp phổ thông phải vào được đại học. Mải mê lo cho việc học tập của con em, vô hình chung phụ huynh sao nhãng việc quan tâm xem con em của chúng ta đang cần gì, nghĩ gì, sống như thế nào, ứng xử ra sao... Thế nên khi xảy ra những vụ việc bất thường, các bậc cha mẹ mới trố mắt ngạc nhiên. Thậm chí con em mình bỏ học đi bụi, theo bạn bè xấu rủ rê sa vào tệ nạn xã hội nhưng nhiều gia đình vẫn không biết, chỉ đến lúc có công an đến nhà thì mới té ngửa. Ở góc độ nhà trường, những môn học về giáo dục công dân, đạo đức... trong các cấp học vô tình bị xem nhẹ. Trên phạm vi đời sống xã hội, tâm lý “sính” ngoại, chuộng bằng cấp... đã tác động sâu sắc đến tư duy và định hướng nghề nghiệp, lối sống cho giới trẻ. Những biểu hiện xuống cấp về văn hóa, lối sống của giới trẻ cũng chính là một “hội chứng” của mặt trái cơ chế thị trường. Sự giao thoa giữa các nền văn hóa ngày càng mở rộng, lớp trẻ bị tác động, ảnh hưởng bởi lối sống thực dụng, tự do chủ nghĩa, kích động bạo lực...

Chúng ta không cực đoan “vơ đũa cả nắm” khi đem những nhận định ấy quy chụp lên toàn bộ giới trẻ, nhưng những chuyện đáng buồn nêu trên rõ ràng là những “con sâu làm rầu nồi canh”.

Giáo dục, định hướng lối sống cho lớp trẻ là vấn đề thuộc chiến lược con người. Ở tầm vĩ mô, đã đến lúc chúng ta cần rà soát lại quy trình quản lý, giáo dục để xác định rõ những khoảng trống trong quỹ đạo gia đình - nhà trường - xã hội, từ đó có những điều chỉnh, thay đổi căn bản về hình thức, biện pháp quản lý, giáo dục theo phương châm “gạn đục, khơi trong”, tôn vinh những giá trị văn hóa đạo đức đậm đà bản sắc dân tộc. Ở phạm vi hẹp, từng gia đình, nhà trường bên cạnh việc đầu tư, khuyến khích, tạo điều kiện cho con em học kiến thức, cần trang bị cho con em khả năng tự đề kháng trước sự tấn công của những tư tưởng, sản phẩm phản văn hóa, phi đạo đức ngoại lai. Việc xây dựng những chuẩn mực về đạo đức, lối sống cho con em theo nền nếp gia phong mang bản sắc văn hóa Việt là vấn đề phải làm thường xuyên, làm ở mọi lúc mọi nơi. Cùng với sự đấu tranh, lên án, tẩy chay những hành vi phản giáo dục, phản văn hóa, công tác tuyên truyền, tạo dư luận xã hội cần chú trọng phát hiện, nêu gương, tôn vinh những việc làm hay, những tấm gương sáng, khẳng định giá trị văn hóa đạo đức theo thuần phong mỹ tục...

Khoả lấp những “lỗ hổng” nhân cách trong cuộc sống của tuổi trẻ vừa là việc cấp bách, vừa là chiến lược giáo dục căn bản, lâu dài không thể chỉ làm theo kiểu mùa vụ.

PHAN TÙNG SƠN