Sau hơn 5 năm triển khai thực hiện, dự án chăn nuôi bò sữa ở nhiều địa phương trong cả nước đang đến hồi phá sản. Nhà nông nuôi bò để vắt sữa cho... heo. Đó là những thông tin trên nhiều tờ báo những ngày vừa qua, là thực trạng của người nuôi bò sữa ở nhiều địa phương. Nguyên nhân thất bại của dự án được cơ quan chức năng các địa phương bàn tới rất nhiều, song nguyên nhân chính được xác định là do... bò. Nào là nguồn bò giống kém chất lượng, nào là điều kiện thời tiết, khí hậu Việt Nam không thích hợp để nuôi loại động vật ăn cỏ mà cho sữa này...vv và vv. Còn hậu quả thì người nuôi bò lãnh đủ. Hàng vạn con bò của hàng nghìn hộ dân, bỏ thì thương, vương thì nợ. Nguồn sữa thu hoạch èo uột, không có đầu ra, không được chế biến nên chỉ còn cách dùng để nuôi... heo. Còn bò thì dắt đến lò mổ. Đau thật.

Nhưng thực tế có phải ở đâu cũng chung một bức tranh bi đát đến thế? Mới đây, người viết bài này được đi cùng đoàn cán bộ của Vụ Báo chí, Văn phòng Chủ tịch nước, khảo sát mô hình phát triển kinh tế HTX ở một số tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và tận mắt chứng kiến một số mô hình nuôi bò sữa rất thành công. Điển hình là mô hình nuôi bò sữa lai F1 cho đồng bào Khơ-me xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng, thuộc dự án "Nâng cao đời sống nông thôn tỉnh Sóc Trăng" do tổ chức CIDA-Ca-na-đa thực hiện. Trung bình mỗi hộ nhận nuôi 2-3 con bò. Đầu mối các ấp hoạt động theo hình thức CLB trực thuộc HTX Nông nghiệp EVERGROWTH. Hiện HTX đã phát triển lên gần 300 hộ xã viên, với đàn bò gần 2.000 con. 100% các hộ xã viên này đều thuộc diện nghèo. Quyền lợi, nghĩa vụ chung-riêng giữa xã viên với CLB và HTX đều được gắn kết, ràng buộc thành những điều khoản cụ thể theo kiểu cài răng lược để tự quản lý lẫn nhau.

Điển hình là mô hình nuôi bò sữa lai F1 cho đồng bào Khơ-me xã Tham Đôn, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng, thuộc dự án "Nâng cao đời sống nông thôn tỉnh Sóc Trăng" do tổ chức CIDA-Ca-na-đa thực hiện. Trung bình mỗi hộ nhận nuôi 2-3 con bò. Đầu mối các ấp hoạt động theo hình thức CLB trực thuộc HTX Nông nghiệp EVERGROWTH. Hiện HTX đã phát triển lên gần 300 hộ xã viên, với đàn bò gần 2.000 con. 100% các hộ xã viên này đều thuộc diện nghèo.

Trong khi việc nuôi bò sữa đang được coi là bị phá sản ở nhiều nơi, thì ở đây, bò cho năng suất sữa đều đặn, đầu ra sản phẩm được bảo đảm tại chỗ. Nhờ đó, hàng trăm hộ dân đã thoát nghèo, có việc làm và thu nhập ổn định. Thành công của mô hình này là bởi, nó không phải do mấy "ông nông nghiệp nhà ta" làm, mà được thực hiện theo qui trình quản lý, làm ăn theo phong cách công nghiệp, do tổ chức CIDA-Ca-na-đa thực hiện. Cùng trên một vùng đất, với điều kiện địa lý, văn hóa, xã hội như nhau, nhưng chỗ thì phá sản, chỗ thì thành công, vậy thì lỗi đâu phải do... bò? Thí điểm chưa xong đã làm đại trà, mua nguồn bò giống kém chất lượng, triển khai theo kiểu phong trào, nuôi lấy được. Đưa bò về cho nông dân mà không tính đến các yếu tố kỹ thuật, đầu ra, quản lý lỏng lẻo... đó là cách làm phổ biến của ngành nông nghiệp nông thôn nhiều địa phương. Dự án nuôi bò sữa dù đang gặp khó khăn nhưng sẽ tránh được sự phá sản toàn bộ nếu các địa phương biết học hỏi, tiếp thu cung cách quản lý, điều hành của các tổ chức nước ngoài như CIDA-Ca-na-đa. Dẫu muộn còn hơn phải đổ sông, đổ biển cả núi tiền của.

PHAN TÙNG SƠN