QĐND - Hơn 20 năm trước, Đại tướng Phạm Văn Trà khi còn là Tư lệnh Quân khu 3 đã nhiều lần đề xuất ý tưởng đưa dân ra sát biên giới làm ăn, tạo ra những vùng biên sầm uất, đông dân cư như ở nhiều nước trên thế giới đã làm. Đề xuất của Quân khu 3 sau đó trở thành chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, xây dựng và phát triển các khu kinh tế-quốc phòng nơi biên cương Tổ quốc. Hàng chục khu kinh tế - quốc phòng ra đời, thu hút hàng triệu người dân, phần lớn là thanh niên tới lập nghiệp.

Làng thanh niên lập nghiệp biên giới Mô Rai thuộc xã Mô Rai, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Ảnh: Internet

Hiện tại có 18 dự án “Làng thanh niên lập nghiệp” do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh khởi xướng, vận động thanh niên lên khai hoang, xây dựng các mô hình kinh tế ở địa bàn vùng biên khó khăn. Tuổi trẻ đã tạo ra nhiều mô hình trồng cao su, sắn, hoa, nuôi cá hồi... rất hiệu quả, giúp thanh niên có thu nhập cao hơn rất nhiều so với mức thông thường ở địa phương. Sự hiện diện của đoàn viên, thanh niên đặc biệt là các trí thức trẻ tình nguyện trên rẻo biên cương xung yếu là biểu hiện sinh động của sự kết hợp kinh tế với quốc phòng nơi các vùng phên giậu của Tổ quốc. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý mở rộng, tiếp tục xây dựng thêm 15 "làng thanh niên lập nghiệp" mới.

Tuy nhiên, để các làng thanh niên lập nghiệp này thật sự trở thành những điểm sáng kinh tế - xã hội vùng biên, còn rất nhiều điều cần rút kinh nghiệm. Gần 3 năm trước đây, dự án làng thanh niên lập nghiệp ở Đắc Nông sau quy hoạch đã bị xảy ra hiện tượng xâm canh, đòi đền bù vô lý. Dự án Làng thanh niên lập nghiệp ở xã biên giới Ia Mơ (Chư Prông, Gia Lai), A Sờ (Đông Giang, Quảng Nam) ngày càng đìu hiu giữa rừng tre, rừng khộp vì thiếu hạ tầng, không có nghề nghiệp khả thi, nhiều hộ phải bỏ làng ra đi. Tại miền Tây Vĩnh Linh (Quảng Trị), cây cao su đã giúp miền đất lửa khởi sắc nhưng lại xảy ra chuyện cán bộ ban quản lý dự án thiếu công minh khi chia đất, chiếm đất tốt cho riêng mình…

Thực tiễn xây dựng các khu kinh tế - quốc phòng cũng như các làng thanh niên lập nghiệp cho thấy, để phát triển kinh tế-xã hội, củng cố an ninh, quốc phòng những vùng biên xa xôi, nghèo khó, xung yếu không thể chỉ bằng ý chí mà phải có những yếu tố kinh tế - xã hội khoa học. Còn nhớ, khi xây dựng khu kinh tế quốc phòng 4 ở Thanh Hóa, Đại tướng Phùng Quang Thanh vào thăm từ những ngày đầu thành lập thấy cảnh bộ đội còn phải ở nhờ nhà dân, hạ tầng thiếu thốn đã kiên quyết chỉ đạo phải đầu tư, xây dựng gấp rút. Bộ đội có làm tốt, sống tốt mới thu hút được dân đến sinh sống.

Chúng ta cũng đã có nhiều bài học quý rút ra từ phong trào xây dựng các khu kinh tế mới gần 3 thập niên trước đây. Đã qua rồi cái thời kỳ người dân có thể dễ dàng lập nghiệp bằng cách khai thác thế mạnh tự nhiên từ đất, từ rừng nơi các vùng biên giới. Giờ đây, muốn lập nghiệp vững chắc, cần phải có những dự án kinh tế khả thi cùng sự đầu tư hạ tầng, khoa học công nghệ để tạo ra giá trị gia tăng. Không nên chạy theo số lượng, mở ra nhiều dự án làng thanh niên lập nghiệp nhưng lại thiếu đường, thiếu trường, thiếu chợ, thiếu phương án sản xuất…

Mặt khác, cũng cần phải có nhiều người đứng đầu thật sự gương mẫu, tâm huyết, tài năng ở các làng thanh niên lập nghiệp thì mới có thể tập hợp, thu hút, tổ chức cho thanh niên làm giàu trên quê hương mới.

NGUYỄN VĂN MINH