Vụ lúa chính Đông - Xuân 2006-2007 đã bắt đầu. Theo dự báo chung của Bộ Thương mại, từ nay đến cuối năm 2006 và năm 2007, giá gạo có chiều hướng tiếp tục tăng. Hơn nữa, sự kiện Việt Nam vừa được kết nạp là thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), mở ra nhiều cơ hội mới, thách thức mới cho qui trình sản xuất và xuất khẩu gạo của nước ta.

Theo đúng lịch thời vụ của Bộ Nông nghiệp và PTNT, ngày 15-11 các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long đã chính thức đồng loạt xuống giống vụ Đông-Xuân, vụ lúa chính và có sản lượng lớn nhất trong năm trên diện tích khoảng 1,6 triệu héc-ta. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại tiếp tục diễn ra là tình trạng nông dân “gánh nợ” trên ruộng đồng, hay nói cách khác là nông dân không có vốn để đầu tư mùa vụ mới, phải vay nợ từ nhiều nguồn để mua phân bón, giống, thuốc trừ sâu, thuê máy móc… đến khi thu hoạch sẽ trả bằng lúa trên ruộng.

Nông dân cần được hỗ trợ nhiều mặt hơn trong việc sản xuất lương thực.

Thực trạng nêu trên khiến không ít người đặt câu hỏi: Nông dân được lợi gì từ việc giá gạo tăng cao trong thời gian gần đây? Phải chăng là giá lúa gạo tăng càng cao sẽ tỷ lệ thuận với số lãi mà bà con thu được sau thu hoạch? Có thể thấy rõ, tình trạng gạo tăng giá như vừa qua rơi vào thời điểm giao thời của mùa vụ (giáp hạt), lúa Hè-Thu đã hết và vụ Đông-Xuân chưa bắt đầu, lúa Hè-Thu muộn thì bị thiệt hại nặng vì dịch bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá. Vào lúc này, lượng gạo không còn tồn dư trong dân vì gần như đã bán hết ngay sau thu hoạch. Giá gạo có tăng cao, nông dân cũng đành “thúc thủ” vì không còn gạo để bán. Lợi nhuận từ thực tế giá gạo tăng phần lớn đều thuộc về các thương lái, chủ vựa và doanh nghiệp xuất khẩu.

Vì sao ở đồng bằng sông Cửu Long lâu nay vẫn diễn ra thực trạng “gánh nợ” trên ruộng đồng? Chi phí sản xuất quá cao, hệ quả của thời gian dài giá lúa, gạo bấp bênh, tăng, giảm tùy vào thời điểm thu hoạch rộ, bị tư thương ép giá, nông dân không có vốn để tái sản xuất sau mỗi mùa vụ mới. Khi bắt đầu vụ mới, để có giống, thuốc trừ sâu, phân bón…nông dân đều tạm ứng vốn, phân bón…từ các chủ vựa, tư thương, đến cuối mùa vụ sẽ trả lúa “tươi” kèm lãi suất, hoặc mức giá đã thỏa thuận từ đầu vụ (thường là giá thấp, bất lợi cho nông dân). Chính "vòng tròn" sản xuất kiểu “gánh nợ” trên ruộng đồng này đã làm cho nông dân không còn chủ động trong sản xuất, bán sản phẩm, đầu tư cho sản xuất bền vững và đưa vào sản xuất các loại giống mới có hiệu quả về năng suất và chất lượng. Thậm chí, những ngày giá gạo tăng cao, ở đồng bằng sông Cửu Long còn xảy ra hiện tượng nông dân đong gạo ăn từng ngày, vì họ không có thói quen dự trữ gạo sau thu hoạch. Không ít hộ vừa xoay xở ăn đong vừa lo trả nợ cũ, vay nợ mới, “gánh nợ” trên ruộng đồng lại nặng thêm.

Từ thực tế trên có thể thấy nông dân vẫn là người thiệt thòi nhất ngay cả khi giá lúa, gạo tăng cao. Để tận dụng được lợi thế hội nhập và khai thác tốt tiềm năng sản xuất nông nghiệp ở "vựa lúa, gạo" lớn nhất cả nước, cần thiết xây dựng một cung cách, phương thức sản xuất hợp lý, đúng qui hoạch. Theo đó, tạo điều kiện để nông dân chủ động trong "qui trình" đầu tư-canh tác-tiêu thụ, sản xuất lúa, gạo một cách bền vững, góp phần ổn định thị trường, vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa đưa thương hiệu Hạt gạo Việt Nam ngày càng vươn xa trên thế giới.

ĐẶNG TRUNG KIÊN