Thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách để đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Tại kỳ họp thứ VIII vừa qua, Quốc hội khóa XI đã thảo luận, thông qua Luật Phòng, chống tham nhũng. Hội nghị Trung ương 3 khóa X vừa thông qua nghị quyết quan trọng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Lâu nay, chúng ta mới chỉ chống tham nhũng qua xử lý một số vụ việc mà chưa coi trọng đến biện pháp phòng ngừa. Trong phòng, chống tham nhũng thì phòng ngừa được coi là quan trọng hơn cả. Cha ông ta thường nói “phòng hơn chống”, bởi vì phòng ngừa luôn luôn mang tính chủ động và là yếu tố quan trọng quyết định đến hiệu quả đấu tranh chống tham nhũng. Phòng ngừa chính là cách thức triệt tiêu tham nhũng từ gốc; còn chống và xử lý, dù có quyết liệt và nghiêm minh đến đâu thì cũng chỉ như việc giải quyết phần ngọn của một vấn đề vốn vô cùng phức tạp.

Muốn phòng ngừa tham nhũng có hiệu quả, trước hết cần phải công khai minh bạch về toàn bộ các hoạt động của bộ máy Nhà nước và tài sản của mọi cán bộ công chức Nhà nước cho mọi tầng lớp nhân dân, để “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” (trừ những trường hợp bí mật được Nhà nước quy định). Theo đó, các chế độ, quy định, chính sách, sử dụng đất đai, mua sắm công, quản lý dự án đầu tư xây dựng, tài chính, quản lý sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân, các khoản viện trợ của các tổ chức quốc tế và nước ngoài… phải được công bố tại các cơ quan, đơn vị, địa phương và trên các phương tiện thông tin đại chúng cho mọi người dân được biết. Không chỉ vậy, các hoạt động thanh tra, kiểm soát của các cơ quan pháp luật cũng được công khai cho nhân dân và các phương tiện thông tin đại chúng. Cán bộ công chức thực hiện chế độ kê khai tài sản hằng năm và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, nếu kê khai thiếu trung thực, bị nhân dân phát hiện gian dối sẽ bị loại khỏi danh sách bầu cử, bổ nhiệm, đề bạt, cất nhắc. Càng là người đứng đầu cơ quan, đơn vị thì càng phải kê khai nghiêm túc.

Cần xây dựng các chế độ, định mức, tiêu chuẩn trong quản lý Nhà nước và trong các hoạt động xã hội một cách nghiêm chỉnh, chuẩn mục. Và quan trọng hơn là việc thực hiện các chế độ, định mức, tiêu chuẩn này phải được duy trì nghiêm túc, tạo thành một nếp sống, một phong cách trong nền hành chính quốc gia và trong toàn bộ bộ máy công quyền. Tổ chức và cá nhân nào vi phạm các quy tắc đó, sẽ bị xử lý theo pháp luật.

Xây dựng quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức không những giúp cho phòng, chống tham nhũng có hiệu quả mà còn có vai trò to lớn trong xây dựng nền quản lý chung và quản lý hành chính nói riêng; quy định rõ quyền và nghĩa vụ của cán bộ công chức; quy định những điều được làm và không được làm. Luân chuyển cán bộ cũng là một biện pháp nhằm ngăn ngừa hiện tượng cấu kết, móc nối ê kíp trong tiêu cực, tham nhũng.