Thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ X của Đảng về “xây dựng quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân đối với việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách, quyết định lớn của Đảng…”, đến nay Mặt trận Tổ quốc đã ban hành quy chế và tổ chức thực hiện thí điểm ở 5 tỉnh và thành phố, một số nơi đã triển khai đến cấp cơ sở.

Vấn đề đặt ra không mới, bởi Đảng ta đã xác định cách mạng là sự nghiệp của dân, vì dân và do dân, nên việc giám sát, phản biện là trách nhiệm và quyền của nhân dân, được triển khai bằng nhiều biện pháp. Việc xác định quyền giám sát và phản biện của nhân dân là biện pháp rất quan trọng, nhưng cũng phải thấy hết những hạn chế và khó khăn trong khi thực hiện. Tình hình quan liêu, tham nhũng, lãng phí của một bộ phận cán bộ, công chức, đảng viên đã trở thành nguy cơ “giặc nội xâm”, lòng dân quá bức xúc, nhưng để trở thành phong trào tố cáo, phanh phui, đấu tranh thì nhiều người còn dè chừng, không muốn dấn thân bởi nhiều lẽ.

Trước hết là tâm lý e ngại “đấu tranh thì tránh đâu”. Người chống tham nhũng thì không nhiều, lắm khi lẻ loi “đơn thương độc mã”. Không ít những trường hợp vì tố cáo, đấu tranh với cái xấu mà bị tai vạ, đến khi tìm đến được công lý và minh bạch thì “má đã sưng”. Trong một điều tra mới đây của Ban Nội chính Trung ương, có tới 23,4% dân biết mà không tố cáo vì sợ va chạm, 15,1% không tố cáo vì sợ trả thù.

Thứ nữa, để giám sát, phản biện có hiệu quả, người dân phải có thông tin, cần nhiều nguồn thông tin, nhiều hình thức cung cấp thông tin. Công khai là biện pháp rất quan trọng, nhưng lại chưa được thực hiện tốt, do chủ trương chưa dứt khoát, biện pháp còn lúng túng… Muốn cho dân giám sát, phản biện mà không kê khai, công khai thì coi như bịt mắt đi mò. Trong xã hội vẫn tồn tại nhiều quan niệm, tâm lý về ứng xử không đúng như “mũ ni che tai”, “việc ai nấy làm”, thậm chí cả quan niệm sai “xấu đều hơn tốt lỏi”. Theo điều tra đã dẫn có tới 60% người chống tham nhũng bị thù ghét, ghẻ lạnh, chỉ có 42,6% được khuyến khích. 69,1% cán bộ công chức và 50,8% cán bộ doanh nghiệp cho rằng không nên khuyến khích và nên hạn chế tố giác. Mới đây trước sự tố giác của thầy giáo Đỗ Việt Khoa về gian lận trong thi cử được xã hội rất hoan nghênh thì cũng có cô giáo cũ của thầy cho rằng thầy Khoa làm như thế để làm gì?

TRẦN CÔNG HUYỀN