Quân dân Cà Mau trong những ngày đầu cướp chính quyền. Ảnh: TL

Xây dựng, rèn luyện lực lượng cách mạng, tận dụng thời cơ là bài học lớn của Cách mạng Tháng Tám. Thấu hiểu nguyện vọng và sức mạnh của nhân dân, nắm bắt và hiểu rõ bản chất mọi diễn biến của quân đội và chính quyền Nhật, Pháp tại các nước Đông Dương cũng như những biến động thời cuộc trên các chiến trường, chính trường thế giới, Đảng và Bác Hồ đã quyết định chớp thời cơ giành chính quyền với quyết tâm “dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập, tự do cho đất nước”. Có thời cơ lớn, biết tận dụng thời cơ, lực lượng cách mạng tuy không có vũ khí trang bị mạnh nhưng đã trở thành đội quân vô địch. Cách mạng Tháng Tám nhanh chóng thành công.

Sau Cách mạng Tháng Tám, cuộc kháng chiến chín năm cũng như suốt 30 năm đấu tranh thống nhất Tổ quốc cũng để lại nhiều bài học về tận dụng thời cơ, từ chiến thắng Biên giới 1950 đến Chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Giơ-ne-vơ, từ Đồng khởi 1959-1960 đến Mậu Thân 1968, Điện Biên Phủ trên không 1972 đến Mùa Xuân đại thắng 1975.

Trong hòa bình, xây dựng và phát triển đất nước, thời cơ cũng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong từng giai đoạn để thúc đẩy, tận dụng các nguồn lực đất nước, tranh thủ cơ hội hòa bình, ổn định, mở mang quan hệ quốc tế, từng bước bứt phá, vượt qua những khó khăn, thách thức, nâng cao tiềm lực, vị thế đất nước, cải thiện đời sống nhân dân, từ “Chỉ thị 100” đến “Khoán 10” mở cơ hội cho hàng chục triệu nông dân vượt qua khủng hoảng lương thực; từ quyết tâm thực hiện công cuộc Đổi mới đến quyết định gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới… Đó là những thành công tạo nên những bước ngoặt quyết định phát triển đất nước.

Thời cơ lớn của cả dân tộc tạo nên vô vàn thời cơ, cơ hội lớn, nhỏ cho mọi đơn vị, tập thể và mọi công dân. Nhưng để những thời cơ, cơ hội đó thành hiện thực phải thông qua những quyết sách, những hành động đầy trách nhiệm, đúng hướng, chính xác của lãnh đạo, quản lý cả ở cấp vĩ mô lẫn các phạm vi cụ thể. “Giá mà chúng ta (chúng tôi) biết trước”-câu trả lời (đầy tiếc nuối) này thường được nghe thấy sau bao sự đã rồi, sau những lỡ làng, sai lầm. Lí do sâu xa là không nắm bắt trúng tình hình trong, ngoài, khả năng dự báo kém, không thấu hiểu nguyện vọng và khả năng của người dân. Biết làm chủ tình hình là biết tạo lực, tạo thế, tạo thời cơ và tranh thủ thời cơ. Không tạo ra nguồn nhân lực có khả năng đáp ứng nhu cầu, không có vốn đối ứng, không có phương pháp quản lý hiệu quả thì khả năng tận dụng vốn viện trợ, đầu tư thấp, lãng phí. Thêm nữa, không gần dân, sát thực tế cuộc sống thì những biện pháp đưa ra sẽ khó khả thi, tạo nhiều kẽ hở để những người “cơ hội” lợi dụng. Những sai sót trong đánh giá tài sản, cổ phần hóa doanh nghiệp đã làm sa sút thị trường chứng khoán giai đoạn mở cửa. Thiếu dự báo, cảnh báo và biện pháp quản lý thích hợp nên thị trường nhà đất trồi sụt, sốt gạo ảo, tin đồn tăng giá xăng phát sinh, việc chọn lựa trồng cây gì, nuôi con gì ở mỗi địa phương trở nên lúng túng…

Cuộc sống ngày càng mở ra phong phú, đa dạng và phức tạp trên mọi lĩnh vực, mọi cấp độ, việc tạo thời cơ, tranh đoạt thời cơ ngày càng biến hóa. Bài học thời cơ từ Cách mạng Tháng Tám để lại cho chúng ta hôm nay có cốt lõi truyền thống và thời sự là nêu cao trách nhiệm “dĩ công vi thượng”, biết dựa vào dân, kết hợp hài hòa các lợi ích, vận dụng các phương pháp lãnh đạo, quản lý cách mạng, khoa học.

NGUYỄN MẠNH