QĐNĐ Online - Phát triển thủy điện ở mền Trung, Tây Nguyên là một trong những giải pháp nằm trong Tổng sơ đồ Điện IV của Chính phủ, nhằm tăng công suất điện năng quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.

So với các vùng miền khác trên cả nước, miền Trung và Tây Nguyên có nhiều lợi thế để phát triển thủy điện. Hầu hết các con sông tại đây đều nằm trên địa hình có độ dốc lớn. Chính vì vậy, trong tổng số hơn 800 dự án thủy điện trên địa bàn cả nước, thì có tới 335 dự án tại miền Trung, Tây Nguyên. Mặc dù chưa có nhiều dự án ở khu vực này đi vào hoạt động, nhưng đã cung cấp lượng điện đáng kể cho lưới điện quốc gia, tạo điều kiện cho các vùng phụ cận phát triển kinh tế-xã hội, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho người dân địa phương, trong đó phần lớn là dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, các dự án điện tại miền Trung, Tây Nguyên cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, môi sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến các khu vực ở ven sông, đặc biệt là vùng hạ du. Theo tính toán của một số nhà khoa học, để có được 1MW điện phải mất ít nhất 7ha rừng. Như vậy, để triển khai các dự án thủy điện tại miền Trung, Tây Nguyên, thì phải “hy sinh” hàng nghìn héc ta rừng đầu nguồn, có chức năng giảm và cản lũ cho vùng hạ du. Chính phủ cũng đã có Nghị định, quy định nhà đầu tư, nhà thầu các dự án thủy điện phải cam kết bù đắp lại diện tích rừng đã mất, nhưng nhiều nhà đầu tư dự án thuỷ điện miền Trung tại đây hoặc đã “quên” luôn cam kết, hoặc do những nguyên nhân khác nhau mà chưa tiến hành trồng rừng hoàn trả. Đó có thể coi là một trong số những “thủ phạm” gây ra tình trạng lũ lụt nghiêm trọng bất thường ở khu vực này trong thời gian qua. Vậy mà dừơng như lại thiếu chế tài nghiêm minh cưỡng chế.   

Theo quy hoạch, quy định và điều kiện cấp phép dự án thủy điện của Chính phủ, các dự án thủy điện không chỉ có chức năng sản xuất điện, mà còn có khả năng cắt lũ và tưới tiêu cho hạ du. Nhưng trên thực tế, có nhiều lí do dẫn tới việc nhiều hồ thuỷ điện ở miền Trung, Tây Nguyên không có khả năng cắt lũ, công trình thuỷ điện Ba Hạ là một ví dụ. Thật đáng tiếc khi biết rằng nhiều lí do lại thuộc về chủ quan, như: không lường hết được những thay đổi bất thường của thời tiết, dựa trên những số liệu trắc quan thuỷ văn đã lỗi thời hoặc không đầy đủ, thiếu vốn đầu tư… Thêm vào đó là việc xả lũ của hệ thống bậc thang hồ thuỷ điện thiếu đồng bộ và việc phối hợp giữa các ngành liên quan chưa tốt khiến cho các công trình thuỷ điện miền Trung đành “đứng nhìn” vùng hạ du chìm dần trong lũ. 

Nói như vậy nhưng không có nghĩa cần phải chấm dứt việc xây dựng các dự án thuỷ điện tại miền Trung, Tây Nguyên. Xét ở nhiều khía cạnh, đầu tư cho thuỷ điện hiệu quả hơn nhiều so với các nguồn năng lượng khác. So với nhiệt điện, thuỷ điện được coi là nguồn năng lượng sạch, có thể tái tạo; so với phong điện hoặc điện mặt trời, thì một nhà máy thuỷ điện nhỏ cũng có công suất lớn hơn nhiều lần hệ thống pin mặt trời đồ sộ hay một cánh đồng phong điện rộng lớn. Nhưng rõ ràng, không thể tiếp tục phát triển thuỷ điện theo cách cũ, mà cần phải nghiên cứu thấu đáo hơn, quy hoạch đồng bộ, chi tiết hơn, phải dựa trên những phân tích khoa học về biến đổi khí hậu, thời tiết, số liệu trắc quan thuỷ văn cập nhật, chính xác của các đoạn sông trong nước cũng như thượng nguồn ở nước ngoài. Kế đó, cần phải có một cơ quan liên ngành giám sát chặt chẽ việc thực hiện các quy định, quy chuẩn, cam kết của các nhà đầu tư dự án thuỷ điện tại đây. Cuối cùng, các cơ quan chức năng, các nhà khoa học phải cùng nhau bàn bạc, rà soát lại quy hoạch dự án thuỷ điện tại miền Trung, Tây Nguyên, tính toán lại số lượng dự án một cách hợp lí nhất và cũng nên kiên quyết loại bỏ những dự án kém hiệu quả. Có như vậy các dự án điện ở miền Trung, Tây Nguyên mới thực sự có hiệu quả, mang lại lợi ích cho quốc gia và người dân địa phương.

Thu Hùng