Thủy sản- ngành xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam (chỉ tiêu kim ngạch năm 2007 là 3,5 tỷ USD) đang phải đối diện với những thách thức khắc nghiệt từ Nhật Bản và Nga, hai thị trường vô cùng quan trọng. Nhật Bản đã kiểm tra tất cả các lô hàng thủy sản xuất khẩu của ta. Họ còn cảnh báo rằng có thể sẽ xem xét ngừng nhập khẩu hàng thủy sản Việt Nam. Còn Nga thì từ tháng 4-2007, đã đưa ra danh sách các nước cấm xuất khẩu thủy sản vào Nga, trong đó có Việt Nam!

Nguyên nhân? Vẫn là lý do về vệ sinh an toàn thực phẩm, do phát hiện dư lượng kháng sinh quá mức cho phép…

Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm luôn là mối quan tâm hàng đầu của ngành thủy sản. Bộ Thủy sản đã họp rất nhiều lần với các cơ quan quản lý và doanh nghiệp xuất khẩu để bàn về vấn đề dai dẳng này. Nhiều văn bản quy định, hướng dẫn đã được đưa ra. Nhưng xem ra “liều thuốc” giải quyết tận gốc vấn đề vẫn chưa có hiệu quả như mong muốn.

Theo những người trong ngành, nguyên do sâu xa nhất vẫn là nguồn nguyên liệu không bảo đảm, bởi ý thức về vệ sinh an toàn thực phẩm của người nuôi trồng và đánh bắt chưa đầy đủ. Khi được hỏi, nhiều nông dân cũng không rõ mình được phép dùng loại thuốc gì trong chăm sóc, trị bệnh cho các giống loài thủy sản; loại nào cấm dùng, loại nào dùng đến mức nào, khi nào… Lại có khi vì mối lợi mà ngư dân, các cơ sở gia công chế biến dùng một số hóa chất thay nước đá để giữ thủy sản tươi lâu, chi phí lại rẻ hơn rất nhiều so với dùng nước đá. Đó lại là chất mà các nước nhập khẩu “dị ứng”.

Từ thực trạng nói trên, đã thấy các lỗ hổng trong quy định của pháp luật. Nhiều doanh nghiệp than thở vì không thể cấm hoặc phạt ngư dân và các cơ sở vi phạm, rất cần sự can thiệp của Nhà nước. Nhưng chính quyền cũng kêu khó, không thể đưa ra hình phạt thích đáng vì thiếu cơ sở pháp lý! Thứ nữa là khâu kiểm nghiệm. Chưa ai khẳng định hệ thống các phòng kiểm nghiệm chất lượng an toàn vệ sinh thủy sản tại các địa phương đã đáp ứng đúng tiêu chuẩn mà những nước nhập khẩu đề ra.

Với nỗ lực của mình, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam cho biết sẽ khoanh vùng và tăng cường giám sát toàn bộ từ khâu nuôi trồng đến vận chuyển và bảo quản. Bởi vì, muốn tạo uy tín, giữ được thị trường xuất khẩu lâu dài và bền vững thì ngành thủy sản cần đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ từ công nghệ nuôi trồng và chế biến, quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm. Làm được điều này đồng nghĩa với lập một hàng rào an toàn ngay từ trong nước.