Thôn Bồng Lạng, xã Thanh Nghị (Thanh Liêm, Hà Nam) có tới 4 dự án nhà máy xi măng với tổng công suất 4 triệu tấn/năm. Cách đây ít lâu, người dân, cán bộ thôn, xã... hồ hởi đón nhận các nhà đầu tư với hy vọng hàng trăm lao động địa phương sẽ trở thành công nhân, có việc làm, thu nhập ổn định, dần thoát khỏi cảnh nghèo... Giờ đây, họ lại đang phải đối mặt với bao nỗi lo. Hàng trăm héc-ta đất trồng lúa đã được san bằng để xây dựng nhà xưởng, cầu, đường... 170 hộ dân của thôn đã bị thu hồi từ 50 đến 70% diện tích canh tác. Gần 150 hộ không còn đất sản xuất. Các HTX, tổ hợp của địa phương lại không được gia hạn hoặc cấp lại giấy phép khai thác đá, nên cả nghìn lao động tại chỗ thiếu việc làm, đời sống, thu nhập của nhiều gia đình bị đảo lộn và ngày càng khó khăn.

Khi lập dự án đầu tư, các nhà máy xi măng hứa hẹn tuyển hàng trăm lao động địa phương vào làm việc, trong đó khoảng một nửa được đi đào tạo để làm việc lâu dài. Đến nay chỉ có hơn 50 lao động địa phương được nhận vào làm... bảo vệ. Nhiều con em nông dân trình độ văn hóa thấp, trong khi dây chuyền sản xuất khá hiện đại. Dù có ký cam kết hay không thì cánh cổng vào nhà máy, doanh nghiệp đối với họ cũng rất “hẹp” và xa vời.

Thực tế thời gian qua, nhiều vùng quê sau khi thu hồi đất, không ít hộ dân “giàu sổi” nhờ tiền đền bù, nhưng chỉ một thời gian ngắn đã lâm vào cảnh túng quẫn, không công ăn việc làm, tội phạm, tệ nạn xã hội phát sinh, nhiều người phải xa quê long đong tìm kế sinh nhai.

Nhiều ý kiến cho rằng, các doanh nghiệp, nhà máy được hưởng nguồn lợi lớn từ tài nguyên đất đai, khoáng sản... sau khi thu hồi đất nông nghiệp, mà chỉ đền bù ở mức thấp, hứa hẹn tuyển dụng lao động chung chung... là chưa thỏa đáng. Chính quyền các cấp, cơ quan có thẩm quyền khi phê duyệt dự án, cần xem xét, tính toán kỹ phương án chuyển đổi nghề nghiệp, xác định trách nhiệm cụ thể của doanh nghiệp được giao đất đối với người dân để vừa phát triển sản xuất, kinh doanh, vừa thu hút lao động, tạo thêm việc làm. Đồng thời phải hướng dẫn người dân chuyển đổi ngành nghề, bảo đảm đời sống của họ ngang bằng hoặc được cải thiện hơn so với trước khi thu hồi đất. Một phần lợi nhuận thu được từ dự án, cần đầu tư xây dựng các công trình văn hóa, phúc lợi, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội của người dân vùng dự án. Có như vậy, chủ trương CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn của Đảng, Nhà nước mới đi đúng hướng, bộ mặt nông thôn được đổi mới, nông dân được hưởng lợi, dự án mới mang lại hiệu quả bền vững, lâu dài.

PHẠM QUÂN