Nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, phá tan khối ngụy quân, thúc đẩy chiến tranh du kích phát triển, giành giật kho người, kho của ở đồng bằng Bắc Bộ, tháng 4-1951, Bộ Chính trị Đảng ta quyết định mở chiến dịch Quang Trung đánh địch trên địa bàn 3 tỉnh Hà Nam-Nam Định-Ninh Bình.

Hội nghị bàn bạc đánh địch ở chiến dịch lần này đã được Bác Hồ đến dự. Bác dặn dò bộ đội phải bảo vệ bằng được tính mạng, tài sản của nhân dân đồng bằng, phải làm sao giúp cho phong trào đấu tranh chính trị của địa phương phát triển mạnh. Bác tóm tắt bằng 4 câu thơ:

"Diệt sinh lực địch

Phá tan ngụy quân

Đẩy mạnh du kích

Tranh thủ nhân dân"

Địa bàn chiến dịch Quang Trung nằm ở bốn Khu: Định, Phát Diệm, Thái Bình do tên đại tá Găm-bi-ê chỉ huy. Chiếm đóng Hà Nam Ninh có 4 tiểu đoàn và 27 đại đội ngụy binh. Một tiểu đoàn bộ binh thuộc địa đóng vai trò quân cơ động địa phương. Một tiểu đoàn lính Ma-rốc sẵng sàng ứng cứu ở Phủ Lý. Giải đất hẹp, liên khu Nam địch đóng trên 100 vị trí, có trên 20 vị trí có từ một đại đội trở lên, còn lại có từ 1 đến 2 trung đội. Tại phân khu Phát Diệm, địch bố phòng 50 vị trí, có 9 vị trí từ 1 đại đội trở lên.

Về phía ta, mặt trận sử dụng 3 đại đoàn bộ binh chủ lực: 320, 308 và 304, hai trung đoàn 42 và 46, năm đại đội pháo binh, một số đơn vị công binh, trinh sát, bộ đội địa phương liên khu 3 phối hợp đánh phá giao thông trên đường 5, 1, 6, 22, 10, 21, đê sông Hồng... Đại đoàn 320 do đồng chí Văn Tiến Dũng làm đại đoàn trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy. Đại đoàn 308 do đồng chí Vương Thừa Vũ làm đại đoàn trưởng, đồng chí Song Hào làm Chính ủy...

Ngày 25-5-1951, Bộ chỉ huy chiến dịch phổ biến giao nhiệm vụ. Đêm 28-5-1951 toàn mặt trận nổ súng. Trên hướng chủ yếu, tại thị xã Ninh Bình, tiểu đoàn 79 của đại đoàn 308 trong 30 phút đã chiến đấu, tiêu diệt gọn 1 đại đội thủy quân lục chiến Pháp ở nhà thờ Đại Phong. Đêm 29-5, tiểu đoàn 53, trung đoàn 102 đánh Non Nước và Gối Hạc, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; xuất hiện tổ ba người Giáp Văn Khương, Nguyễn Văn Lục và Nguyễn Văn Giá dũng cảm, mưu trí thọc sâu chia cắt địch, diệt hỏa điểm, chiếm lô cốt... tiêu biểu cho cách đánh tổ ba người trong công kiên.

Con trai của tướng Đờ-lát đờ Tát-xi-nhi là Béc-na Đờ Lát chỉ huy đồn bị chết trận ở Gối Hạc. Đây cũng là cách đánh "nở hoa trong lòng địch", đánh vào chỗ yếu nhất của đối phương do tướng Vương Thừa Vũ chỉ đạo, còn được áp dụng mãi về sau này. Đại đoàn 304 dùng trung đoàn 9, 66, 57 hạ được 6 vị trí, diệt 300 địch. Riêng trận Chùa Cao và Lan Khê bộ đội ta đánh không thành. Trên hướng Hà , đại đoàn 320 nổ súng đồng loạt, khiến cho địch ở Đoan Vĩ hoảng sợ phải tháo chạy. Hai trung đoàn 48, 64 đánh địch ở Thanh Liêm. Một mũi thọc sâu luồn vào Bình Lục, bất ngờ tiến đánh bốt Quắn, diệt 120 tên địch, thu toàn bộ vũ khí. Phối hợp tác chiến với bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích tỉnh Hà cùng đánh địch mạnh ở Hương Cát, Thần Lữ, Ngọc Thị... phá giao thông, diệt tề, hạ bốt.

Chỉ trong một thời gian ngắn, từ đêm 28-5 đến 31-5 bộ đội ta đã tận dụng yếu tố bất ngờ, tấn công bức rút 96 vị trí lớn nhỏ, phá tan một mảng lớn ngụy quyền, mở rộng khu du kích ở Ninh Bình và Hà Nam, làm rạn nứt phòng tuyến sông Đáy, giành thắng lợi giòn giã về quân sự và chính trị...