Hoạt động khai thác dầu khí của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam.

QĐND - Mô hình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sự vận dụng sáng tạo những kinh nghiệm trong nước và thế giới về phát triển kinh tế thị trường, là sự kết tinh trí tuệ của toàn Đảng trong quá trình lãnh đạo nhân dân xây dựng đất nước. Đảng ta đã xác định một cách nhất quán kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạo. Nhưng làm thế nào để kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo?

Tiểu ban soạn thảo Cương lĩnh và Báo cáo Chính trị trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã có cuộc khảo sát về sự phát triển của doanh nghiệp Nhà nước tại Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN).

Theo đồng chí Đinh La Thăng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng quản trị, PVN hiện đang là một trong những tập đoàn kinh tế mạnh nhất của Việt Nam, đóng góp nhiều nhất cho ngân sách Nhà nước. Năm 2009, Tổng doanh thu của PVN đạt hơn 265 nghìn tỷ đồng bằng 16% GDP của cả nước (theo giá hiện hành); nộp ngân sách Nhà nước hơn 91 nghìn tỷ đồng,  bằng 24% tổng thu ngân sách Nhà nước; kim ngạch xuất khẩu đạt 7,82 tỷ USD, bằng 14% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Năm 2009 cũng là năm PVN đạt kỷ lục về số tiền đóng góp vào lĩnh vực an sinh xã hội với 940 tỷ đồng, cao gấp 4,6 lần so với cam kết. Cũng theo đồng chí Đinh La Thăng, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cần phải có những “quả đấm thép” như PVN. Lĩnh vực dầu khí đòi hỏi vốn lớn, lại liên quan nhiều đến các vấn đề về quốc phòng-an ninh, cần phải để Nhà nước nắm giữ.

Đoàn cán bộ của Tiểu ban Cương lĩnh và Báo cáo Chính trị Đại hội Đảng XI cũng đã dành nhiều thời gian tìm hiểu mô hình công nghiệp hóa-hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn vùng mía đường Lam Sơn tại Công ty cổ phần mía đường Lam Sơn (Lasuco) và vùng nguyên liệu mía ở huyện Thường Xuân, Cẩm Thủy (Thanh Hóa).  Lasuco - đơn vị Anh hùng Lao động là hạt nhân của vùng kinh tế Lam Sơn (Thanh Hóa).  Lasuco là doanh nghiệp đầu tiên trong cả nước mà người nông dân được mua cổ phần tại nhà máy chế biến nông sản và hưởng quyền lợi như công nhân. Hiện có gần 30.000 hộ nông dân đã ký kết hợp đồng làm ăn lâu dài và gắn bó cả quyền lợi và nghĩa vụ với Lasuco. Lợi ích của nông dân trồng mía và lợi ích của doanh nghiệp chế biến đã gắn chặt với nhau, cả hai cùng phát triển vượt bậc sau khi Lasuco được cổ phần hóa. Năm 2009, lợi nhuận và vốn chủ sở hữu của Lasuco tăng hơn 10 lần so với năm 1999 (năm tiến hành cổ phần hóa). Sự có mặt của Lasuco đã góp phần củng cố khối liên minh công-nông, thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế gắn với giải quyết các vấn đề xã hội.

Nhà máy Z111 Anh hùng thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Bộ Quốc phòng) cũng đã được Đoàn công tác đến khảo sát. Đây là nhà máy sản xuất hàng quốc phòng. Trong thời bình, nhà máy cũng sản xuất hàng kinh tế để giữ gìn tiềm lực quốc phòng và góp phần sản xuất ra của cải cho xã hội, nhưng nếu chiến tranh xảy ra thì nhà máy sẽ chuyển tất cả lực lượng sang sản xuất hàng quốc phòng. Lĩnh vực sản xuất hàng hóa đặc biệt này cần phải do Nhà nước nắm giữ bởi nó liên quan đến chiến lược bảo vệ Tổ quốc.    

Có thể nói, kinh tế Nhà nước (bao gồm các doanh nghiệp Nhà nước, các nguồn lực khác của Nhà nước như ngân sách Nhà nước, vốn Nhà nước đầu tư vào các doanh nghiệp khác (ngoài doanh nghiệp Nhà nước), dự trữ Nhà nước, tài nguyên quốc gia…) đã thực sự là “bà đỡ” của nền kinh tế Việt Nam và các thành phần kinh tế khác. Theo báo cáo của  Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp Trung ương, năm 2009 là năm vô cùng khó khăn đối với các doanh nghiệp trên thế giới, trong đó có Việt Nam, nhưng các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước của Việt Nam vẫn đạt  tổng doanh thu 1.164.469 tỷ đồng, tăng 42,4% so với kế hoạch năm; tổng nộp ngân sách 175.406 tỷ đồng, tăng 40,5% kế hoạch năm; tổng lợi nhuận trước thuế là 80.799 tỷ đồng, tăng 52,8% kế hoạch năm, tăng 5% so với năm 2008…

Kinh tế phát triển, hội nhập quốc tế sâu rộng, càng khẳng định vai trò kinh tế Nhà nước với từng quốc gia. Ở Việt Nam, vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước xuất phát từ lợi ích của đất nước, của nhân dân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Kinh tế Nhà nước phát huy tốt vai trò chủ đạo thì kinh tế - xã hội sẽ phát triển nhanh, quốc phòng - an ninh được giữ vững.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, hiện nay, trong thành phần kinh tế Nhà nước, một số doanh nghiệp Nhà nước chưa tương xứng với vai trò mà nó đang nắm giữ. Vẫn tồn tại những doanh nghiệp Nhà nước không những không nuôi nổi người lao động mà còn luôn đòi Nhà nước cứu trợ để bảo đảm sự tồn tại; một số doanh nghiệp khác thì liên tục thua lỗ. Vinashin là một điển hình của sự yếu kém này.

Để kinh tế Nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế, theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế và đại diện các doanh nghiệp, cần phải đổi mới mạnh mẽ khu vực kinh tế này, đặc biệt là doanh nghiệp Nhà nước.  Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Trong 10 năm (từ năm 2001 đến nay), cả nước đã cổ phần hóa  được gần 4.000 doanh nghiệp Nhà nước trong tổng số 5.655 doanh nghiệp ở thời điểm năm 2001. Tính đến thời điểm 1-7-2010, Nhà nước còn nắm giữ 100% vốn ở 1.206 doanh nghiệp, trong đó đã chuyển đổi khoảng hơn 900 doanh nghiệp thành công ty TNHH một thành viên. Số còn lại đang được tiếp tục đổi mới. Đến thời điểm này (tháng 9 năm 2010) về cơ bản, trong cả nước không còn doanh nghiệp Nhà nước theo mô hình như trước đây, mà chỉ còn công ty TNHH Nhà nước một thành viên và công ty cổ phần. Thủ tướng Chính phủ đang giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội xây dựng ba nghị định mới về cơ chế quản lý đối với doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước. Đây sẽ là các biện pháp cần thiết tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý đối với doanh nghiệp Nhà nước.

Dự thảo các văn kiện của Ban Chấp hành Trung ương Đảng trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đều đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của kinh tế Nhà nước và các giải pháp cần thiết để giữ vững và phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó có việc cơ cấu lại ngành nghề kinh doanh của các tập đoàn kinh tế và các tổng công ty Nhà nước, tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Bài 3: Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của kinh tế tập thể