Cánh đồng muối ở Sa Huỳnh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh: TTXVN 

Mất mùa, mất cả giá

Đồng muối Sa Huỳnh nằm ở phía đông bắc xã Phổ Thạnh, trải dài trên 3 thôn Tân Diêm, Thạnh Đức 1 và Long Thạnh 1, với diện tích sản xuất 116ha, có 557 hộ/2.400 lao động chuyên làm nghề muối. Muối Sa Huỳnh là thương hiệu được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu năm 2011. Muối Sa Huỳnh được người tiêu dùng ưa chuộng bởi độ sạch và chất lượng kết tinh. Nhưng làm muối rất vất vả, nhiều diêm dân ví nghề làm muối như "đánh bạc với trời", bởi vất vả như thế, nhưng chỉ cần một trận mưa xuống là mọi công sức của diêm dân đổ sông, đổ biển. Chưa kể đến nghịch lý muối mất mùa, được giá và ngược lại. Năm nay, diêm dân còn phải đối mặt với tình cảnh vừa mất mùa lại vừa mất giá muối.

Ông Võ Soạn, Phó giám đốc Hợp tác xã muối 2 cho biết: “Chưa năm nào mới đầu vụ mà việc làm muối lại thất bát như năm nay. Giá muối quá thấp, làm ra không đủ tiền công đầu tư. Hiện tại, một bao muối (50kg) được tư thương mua tại ruộng với giá 25.000 đồng, trong khi chi phí sản xuất như công làm đất, công vận chuyển, bốc vác tăng hơn 30% so với trước. Mọi năm, đến thời điểm này là muối trắng đồng, người cào, người gánh, làm không hết việc. Còn năm nay, trận mưa cuối tháng 5 đã cướp đi bao công sức của diêm dân. Cánh đồng muối ngập trắng nước, nhà nào có máy bơm nước còn đỡ, chứ không thì phải tát nước cả buổi mới hết”.

Còn ông Nguyễn Trung Phong (thôn Tân Diêm, xã Phổ Thạnh) buồn bã tâm sự: “Làm muối phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết. Từ đầu năm đến giờ, tôi mới chỉ bán được gần 2 triệu đồng tiền muối. Nhà có 5 nhân khẩu nhưng 3 người con của tôi không sống được bằng nghề muối nên phải đi làm ăn xa. May mà tôi còn có lương hưu và trợ cấp thương binh, bệnh binh mới có thể trang trải qua ngày. Nhà tôi đã 4 đời làm muối, nhưng nếu giá muối cứ rớt như thế này, chắc con tôi cũng không thể kế nghiệp làm diêm dân. Tôi lo sẽ mất thương hiệu muối Sa Huỳnh nếu như các cơ quan chức năng không có biện pháp để hỗ trợ người làm muối. Đến thời điểm này, diêm dân chúng tôi luôn bị thương lái ép giá, buộc giá nào cũng phải bán”.

Để có được những bao muối trắng đem bán, nhiều diêm dân phải ra đồng từ lúc 5-6 giờ sáng để làm ruộng, dầm đất, té cát rồi đợi khoảng 8-9 giờ sáng dẫn nước vào ruộng. Nước vào ruộng rồi, ngày nào cũng phải liên tục dùng trang đẩy nước để bảo đảm ruộng không bị khô, nếu không hạt muối sẽ đen. Đến ngày thứ ba, khi muối kết tinh đủ mới bắt đầu cào thu hoạch. Làm đồng trời nắng thì nghỉ nhưng làm muối, trời càng nắng càng phải ở ngoài đồng.

Ông Trần Em, Chủ tịch UBND huyện Đức Phổ trăn trở: “Không biết bao giờ mới mở được lối ra cho hạt muối Sa Huỳnh. Từ năm 2012 đến nay, giá cả bấp bênh, sản lượng thu hoạch bán được ước chừng 50%. Nhưng chưa năm nào muối rớt giá như đầu năm 2016. Nguyên nhân là khâu sản xuất, tiêu thụ muối trong nước không có kế hoạch, thiếu tính ổn định. Năm nay, diêm dân ở đây ứ đọng hàng nghìn tấn muối. Nhiều người bỏ ruộng, chuyển sang nghề khác...”.

Loay hoay tìm đầu ra

Nghề làm muối Sa Huỳnh có từ lâu đời nhưng chủ yếu sản xuất theo phương thức thủ công, cơ sở hạ tầng chưa được đầu tư sản xuất theo hướng công nghiệp, do đó nghề làm muối luôn bị ảnh hưởng rất lớn bởi các yếu tố thời tiết như mưa dông, bão lụt… Những năm gần đây, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, mưa dông xuất hiện bất thường làm cho quá trình sản xuất bị gián đoạn, gây thiệt hại đến sản lượng muối của bà con diêm dân.

Ông Trần Em cho biết, bước vào thời vụ sản xuất muối hạt 2016, UBND huyện Đức Phổ đã chỉ đạo UBND xã Phổ Thạnh tập trung tuyên truyền, vận động bà con diêm dân vệ sinh, sửa sang lại ruộng muối để tiến hành sản xuất. Tính đếnhết tháng 5, diện tích sản xuất muối là 96ha (đạt 82,7% kế hoạch), sản lượng muối sản xuất được 1.000 tấn. Theo thống kê, thực tế đã có 120 hộ không ra đồng sửa sang ruộng muối để sản xuất với diện tích bỏ hoang 20ha (chiếm tỷ lệ 17,24%); lượng muối tồn trong năm 2015 chuyển sang khoảng 3.000 tấn. Như vậy, lượng muối không tiêu thụ còn tồn động trên đồng hiện nay là 4.000 tấn. Nhà máy Muối tinh chất lượng cao Sa Huỳnh đã ngừng hoạt động, hiện tại không có tổ chức, doanh nghiệp nào tham gia tiêu thụ muối của bà con diêm dân. Vì vậy, bà con diêm dân phải tự tìm kiếm thị trường tiêu thụ, chủ yếu là bán lẻ bằng hình thức rao bán, phân phối nhỏ lẻ cho người dân địa phương với số lượng tiêu thụ được rất ít.

Nguy cơ diêm dân bỏ ruộng muối không sản xuất là rất lớn. Hiện nay, giá muối bán ra thị trường rất thấp, dao động từ 300.000-400.000 đồng/tấn, trong khi chi phí đầu tư sản xuất 1 tấn muối là 500.000 đồng. Như vậy, diêm dân sản xuất ra 1 tấn muối bị thua lỗ từ 100.000-200.000 đồng, điều này làm cho người làm muối không có thu nhập, đời sống của bà con diêm dân vốn đã khó khăn nay lại càng khó khăn hơn. Qua khảo sát thực tế của địa phương thì hầu hết bà con diêm dân Sa Huỳnh có xu hướng chuyển sang các ngành nghề khác để làm ăn kiếm sống. Nghề sản xuất muối tại Sa Huỳnh có nguy cơ sẽ không tồn tại được nếu không có sự hỗ trợ kịp thời và có chính sách khuyến khích đầu tư của tỉnh và cấp trên.

Để nghề sản xuất muối truyền thống tại Sa Huỳnh tồn tại, lãnh đạo UBND huyện Đức Phổ đã đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi và các ngành kịp thời hỗ trợ lương thực trong năm 2016 để nhân dân ổn định đời sống nhằm khuyến khích bà con diêm dân không bỏ ruộng, an tâm sản xuất. Đồng thời quan tâm bố trí để vốn đầu tư xây dựng đồng bộ cơ sở hạ tầng, nâng cấp cải tạo đồng muối để chuyển sang sản xuất muối công nghiệp, nhất là đầu tư cải tạo hệ thống ao kết tinh, mái che để phòng những đợt mưa dông bất thường nhằm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm. Có chính sách trợ giá và bao tiêu sản phẩm muối cho diêm dân, khuyến khích, kêu gọi doanh nghiệp đầu tư khôi phục lại nhà máy thu mua, chế biến, sản xuất muối chất lượng cao và tiêu thụ muối cho diêm dân. Tạo điều kiện để diêm dân vay vốn ưu đãi, lãi suất thấp để họ mạnh dạn đầu tư vật liệu chống thấm để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm.

THU HƯƠNG