Bệnh nhân viêm màng nảo mũ đang thở bằng máy tại phòng cấp cứu

Để lại di chứng suốt đời nếu bệnh phát hiện muộn

Theo báo cáo điều tra dịch tễ của Viện vệ sinh dịch tễ trung ương, từ cuối tháng 3 đến nay đã ghi nhận gần 40 trường hợp mắc hội chứng viêm màng não nói chung. Đối tượng mắc chủ yếu là trẻ em. Chỉ tính riêng tại Bệnh viện Nhi trung ương, hằng ngày có tới 15 ca mắc bệnh viêm não nói chung điều trị tại Khoa truyền nhiễm. Trong đó viêm màng não chiếm đa số.

Tại bệnh viện Nhi trung ương, chúng tôi gặp nhiều trường hợp viêm màng não mủ rất nặng. Trong số đó có bệnh nhi Nguyễn Hoàng Anh (11 tuổi, ở Trường Sơn, Sầm Sơn, Thanh Hoá) vào nhập viện trong tình trạng cấp cứu, trẻ bị sốt cao, có dấu hiệu hôn mê, phản xạ rất kém. Chị Ân, mẹ bệnh nhân cho chúng tôi biết, cháu Hoàng Anh ban đầu chỉ là sốt, ho, sổ mũi…gia đình chỉ nghĩ cháu bị cảm cúm thông thường nên mua mấy viên thuốc hạ sốt cho cháu nhưng cháu không khỏi mà ngày một nặng. Gia đình cho cháu lên bệnh viện đa khoa Thanh Hoá thì các bác sĩ chỉ chẩn đoán là viêm não chung chung và điều trị 2 ngày tiếp theo vẫn không thuyên giảm mà còn mỗi ngày một nặng. Chị Ân xin cho cháu chuyển ra bệnh viện Nhi trung ương. Ngay khi vào nhập viện, cháu Hoàng Anh đã trong tình trạng phải cấp cứu, các bác sĩ cho biết chỉ chậm thêm vài giờ nữa thôi tính mạng của Hoàng Anh sẽ nguy hiểm hoặc có cứu được thì cũng để lại những di chứng nặng nề về thần kinh. Nnhưng cũng vì bệnh tật của con mà giờ đây chị phải gánh một khoản nợ gần 10 triệu đồng cho những ngày con đi viện. Một người nông dân nghèo như chị quả là một cú sốc kinh tế, không biết đến lúc nào gia đình chị mới trả hết nợ.

Cơ chế lây bệnh dễ dàng

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Đính, Phó viện trưởng Viện vệ sinh dịch tễ trung ương, hiện nay bệnh viêm màng não mô cầu (VMNMC) xuất hiện ở nước ta, chủ yếu là miền Bắc, nhất là vào mùa xuân hè. Số mắc bệnh thường tăng lên từ khoảng tháng 5 tới tháng 7. Bệnh thường gặp ở trẻ em và những người trẻ tuổi sống tập trung ở ký túc xá, trường học, doanh trại hay những khu đông dân cư có đời sống kém vệ sinh.

Bệnh có tỉ lệ tử vong khá cao nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng. Bệnh lây theo đường hô hấp. Khả năng ít hơn có thể lây nhiễm qua tiếp xúc với bàn tay, vật dụng cá nhân bị nhiễm vi khuẩn từ bệnh phẩm của bệnh nhân. Sau khi khỏi bệnh, người bệnh có miễn dịch với vi khuẩn màng não cầu đồng typ huyết thanh. Tuy nhiên thời gian miễn dịch không dài, có thể 2-3 năm, người đó vẫn có thể tái nhiễm hoặc nhiễm một typ vi khuẩn khác. Sau khi xâm nhập vào tế bào đường hô hấp trên, gây ra tình trạng viêm mũi họng, người bệnh ho, sốt cao, đau cơ, đau đầu, buồn nôn, có thể bị co giật, giảm trương lực cơ, có biểu hiện của liệt chi, mặt, tri giác giảm… Tỉ lệ tử vong của VMNMC từ 5- 10% số mắc, để lại nhiều di chứng nặng nề về thần kinh, thẩm mỹ.

“ Bệnh viêm màng não mủ (Hib) có thể xuất hiện quanh năm song tỷ lệ mắc cao nhất vào mùa đông xuân, đặc biệt là thời tiết ẩm ướt. Cho đến nay hệ thống giám sát và báo cáo dịch bắt buộc của Bộ y tế mới chỉ xác định số mắc viêm màng não nói chung, thường gọi dưới tên Hội chứng viêm màng não mà chưa tách riêng những thể bệnh do những nguyên nhân khác nhau, kể cả VMNMC. Hai căn bệnh này đều đáp ứng tốt điều trị bằng kháng sinh mạnh, tuy nhiên nếu phát hiện bệnh quá muộn thì tỷ lệ tử vong sẽ cao hoặc để lại nhiều di chứng về phát triển thần kinh”, PGS.TS Phạm Nhật An- Trưởng khoa truyền nhiễm Bệnh viện nhi cho biết.

Hai căn bệnh này đều đáp ứng tốt điều trị bằng kháng sinh mạnh, tuy nhiên nếu phát hiện bệnh quá muộn thì tỷ lệ tử vong sẽ cao hoặc để lại nhiều di chứng về phát triển thần kinh như bị liệt toàn thân, bại não, méo tiếng, chân tay khoèo, có những trẻ vẫn phát triển trí tuệ được nhưng do hình dạng bất thường nên sẽ chịu nhiều thiệt thòi khi lớn lên và hạn chế sự hoà nhập cộng đồng.

Hy vọng gì khi phòng bệnh bằng vaccin?

Các biện pháp phòng bệnh quan trọng vẫn là giữ vệ sinh thân thể và mũi họng sạch sẽ, giữ vệ sinh môi trường thường xuyên thông thoáng, nhiều ánh sáng, cần duy trì vệ sinh răng miệng, hầu, họng. Khi bị viêm đường hô hấp trên có biểu hiện bệnh cần đưa bệnh nhân đến ngay các cơ sở y tế.

Hiện nay đã có vaccin phòng VMNMC týp A và C, nhưng thời gian bảo vệ thấp ( 2- 3 năm) và giá thành cao nên các chuyên gia dịch tễ chỉ khuyến cáo dùng cho những người đang sống trong vùng đang có nguy cơ dịch bệnh. Còn đối với vaccin phòng Hib đã có mặt ở nước ta nhiều năm qua, song cả hai vaccin phòng bệnh này đều chưa có mặt miễn phí trong chương trình Tiêm chủng mở rộng, Việt Nam cũng chưa tự sản xuất được vaccin này, do đó cơ hội được tiếp cận là rất ít với những gia đình nghèo. Nếu tiêm đầy đủ 2 mũi vaccin Hib của Merck thì mất gần 500.000 đồng. Vaccin này chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi và mũi 2 cách mũi 1 là 2 tháng. PGS.TS Nguyễn Trần Hiển, Trưởng ban điều hành dự án tiêm chủng mở rộng quốc gia cho biết sang năm 2009, sẽ có vaccin 5 trong 1 dùng miễn phí trong TCMR, vaccin Hib là một trong số đó.