Tiêm phòng vắc-xin cho trẻ ở Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương. Ảnh: Lê Hảo

Gần đây, dư luận xã hội lo lắng trước những diễn biến bất thường của căn bệnh viêm não nói chung và bệnh viêm não Nhật Bản (viêm não B) nói riêng. Nhất là khi các chuyên gia trong lĩnh vực y tế dự phòng đưa ra nhận định: Năm 2007, bệnh xuất hiện muộn hơn các năm, nhưng nó đang tăng mạnh trong mùa hè…

Theo số liệu thống kê của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, trung bình mỗi năm cả nước có 3.000 trẻ mắc bệnh viêm não, trong đó viêm não Nhật Bản chiếm từ 30% đến 40%. Viêm não Nhật Bản là loại bệnh trẻ em lứa tuổi từ 5 đến 7 tuổi thường mắc phải, có tỷ lệ tử vong cao (30%), nếu được chữa trị kịp thời thì di chứng của nó để lại cũng rất nặng nề cho mỗi gia đình và toàn xã hội. Ở miền Bắc, bệnh viêm não Nhật Bản xảy ra nhiều hơn miền .

Bệnh xảy ra nhiều từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm, trong đó từ tháng 4 đến tháng 7 là thời điểm cao điểm. Hiện nay, 29 tỉnh, thành phố ở miền Bắc, đã có nhiều ca mắc viêm não Nhật Bản. Chỉ tính từ đầu tháng 5 đến nay, khoa truyền nhiễm Bệnh viện Nhi trung ương tiếp nhận hơn 60 cháu bị viêm não. Đặc biệt trong 3 ngày (từ 22 đến 24-6), số bệnh nhân nhập viện được xác định là viêm não đã lên tới gần 30 trường hợp. Đa số trẻ bị bệnh ở độ tuổi từ 2 đến 8 tuổi.

Bệnh viêm não Nhật Bản do một loại vi-rút thuộc nhóm Arbovirus gây nên. Vi-rút được phân lập lần đầu tiên năm 1934 trong một vụ dịch ở Nhật Bản. Tên gọi vi-rút viêm não Nhật Bản B để phân biệt với một loại viêm não khác gọi là viêm não Economo A. Vi-rút được truyền sang người do bị muỗi đốt. Loại muỗi truyền bệnh này có tên là Culex. Muỗi đốt vật chủ mang mầm bệnh sau đó đốt sang người và truyền bệnh. Loại muỗi này thường ưa hoạt động trong và ngoài nhà; hút máu về đêm từ 18 đến 22 giờ, giảm dần rồi ngừng hoạt động vào khoảng 8 giờ sáng. Vật chủ mang mầm bệnh là lợn và một số loài chim. Ở nước ta có hai nhóm chim có khả năng truyền bệnh. Nhóm thứ nhất, gồm các loài chim sống trong làng, xóm, lũy tre trên cây ăn quả như chim sẻ, chim chích chòe... Nhóm thứ hai, gồm các loài kiếm ăn ngoài đồng, ít vào trong làng như cò, sáo, quạ... Do vậy, vào mùa có nhiều quả chín, tần suất bệnh cũng nhiều lên có thể là do có nhiều chim mang mầm bệnh chứ không phải do có nhiều hoa quả.

Các triệu chứng bệnh: Sau 4 đến 8 ngày ủ bệnh, bệnh nhân có các biểu hiện "giống cảm cúm" như sốt nhẹ, sổ mũi, tiêu chảy, run, nhức đầu, nôn mửa..., có thể có rối loạn tâm lý. Trẻ em thường kém ăn. Trong trường hợp nặng, trẻ có thể bị co giật, động kinh, sốt cao 39 độ C - 40 độ C. Sau 2 đến 3 ngày hoặc tới một tuần, người bệnh bị rối loạn ý thức, sốt cao, rối loạn thần kinh thực vật nặng, diễn tiến ngày càng nặng và có thể dẫn đến tử vong. Ở trẻ em cũng có tình trạng rối loạn ý thức, nôn mửa, cứng gáy, kích thích (hoặc giảm động), sảng, ảo giác, co giật, động kinh và lâm vào tình trạng rối loạn nhịp thở, hôn mê. Nếu có các dấu hiệu nghi ngờ bị viêm não Nhật Bản (nhất là đối với người sống trong vùng dịch tễ và vào mùa dịch), bệnh nhân phải được nhập viện càng sớm càng tốt. Việc chẩn đoán bệnh (xét nghiệm máu và dịch não - tủy, huyết thanh học, điện não đồ...) đều phải được tiến hành tại các cơ sở y tế chuyên khoa. Khoảng 30% bệnh nhân nhập viện bị tử vong; khoảng 1/3 đến 1/2 trường hợp sống sót bị các di chứng thần kinh và tâm thần nặng nề. Trong trường hợp tốt, các triệu chứng sẽ giảm dần và người bệnh có thể khỏi hẳn.

Bệnh viêm não Nhật Bản không có thuốc điều trị đặc hiệu, điều trị triệu chứng là chủ yếu. Để ngăn chặn các nguy cơ tử vong, giảm các biến chứng, di chứng, thì việc điều trị kịp thời, tích cực tại các cơ sở y tế là rất quan trọng. Sau đó thì điều trị những di chứng phục hồi vận động, tâm thần kinh. Trong giai đoạn phục hồi, người bệnh cũng cần được huấn luyện phục hồi chống các di chứng. Trên phương diện toàn xã hội, phòng bệnh viêm não Nhật Bản phải là công tác tổng lực bao gồm việc phòng, chống tại các ổ dịch và vùng ven bằng cách phun thuốc diệt bọ gậy, giải quyết nước ứ đọng, phân, rác... Các nhà dịch tễ học khẳng định: Nước ta đã có vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản, vì vậy hiện nay biện pháp tích cực nhất để phòng bệnh chính là tiêm vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản đúng và đầy đủ. Liệu trình tiêm phòng cần đủ 3 liều: 2 mũi đầu cách nhau 1 - 2 tuần, mũi thứ 3 nhắc lại sau một năm. Vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản bắt đầu tiêm khi trẻ được 1 tuổi. Trẻ cần được tiêm chủng đúng lịch trình vì nếu không sẽ làm giảm hiệu lực của vắc-xin. Ngoài ra, căn bệnh này còn có nguy cơ cao ở nhóm tuổi dưới 15, do vậy, nếu trẻ chưa được tiêm phòng, cha mẹ cần chú ý, cho con đi tiêm vắc-xin trước mùa dịch tại các trung tâm y tế. Tốt nhất cần tiêm trước mùa dịch từ 2 đến 3 tháng, có như vậy cơ thể mới đủ sinh ra kháng thể chống lại căn bệnh này. Nếu để đến mùa dịch mới tiêm phòng thì sẽ không có nhiều tác dụng, vì lúc này, bệnh đã bắt đầu lây, trong khi cơ thể vừa được tiêm phòng vắc-xin, chưa kịp sinh kháng thể nên rất dễ nhiễm bệnh.

Các chuyên gia trong lĩnh vực y tế dự phòng đưa ra lời khuyên: Ngay cả khi đã tiêm phòng, cha mẹ cũng cần cho trẻ ngủ màn, vệ sinh ngoại cảnh hạn chế muỗi sinh sôi, vệ sinh ăn uống và thân thể cho trẻ; vệ sinh môi trường sạch sẽ, thoáng đãng, loại bỏ các ổ nước tù đọng quanh nơi sinh hoạt, diệt bọ gậy để muỗi không có điều kiện sinh sôi… Khi phát hiện người thân có dấu hiệu mắc bệnh thì phải khẩn trương đưa đến cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị kịp thời. Bởi nếu phát hiện muộn thì khả năng điều trị khỏi bệnh rất thấp, di chứng để lại và tỷ lệ tử vong sẽ rất cao.

HOÀNG GIANG