Cây đa Tân Trào (ảnh tuyenquang.gov.vn)

Hơn nửa thế kỷ qua, cây đa Tân Trào ở thôn Tân Lập, xã Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang đã đi vào tâm thức của bao thế hệ người dân Việt Nam. Song thời gian gần đây, cây đa này đang xuống cấp nhanh chóng, không còn xanh tốt, toả bóngsumsê. Ở phần ngọn của cây đã xuất hiện nhiều cành khô trụi lá trên diện rộng chứ không dừng lại ở một vài cành nhỏ đơn lẻ. Đứng gần hơn, bất kỳ ai cũng có thể nhận thấy hầu hết các cành to phía ngọn đã bị chết khô và đang bắt đầu lan xuống phần thân. Cá biệt, trong số đó có một cành to khô héo từ lâu nên đoạn vươn ra từ thân đang bị nứt nẻ kéo dài hơn 50cm. Đoạn thân cây tính từ gốc lên cũng có nhiều chỗ đã bị mục từ phía trong.

Nguyên nhân nhiều cành cây bị héo có thể một phần do cây đa đã lâu năm. Tuy nhiên, qua tìm hiểu từ năm 1954 đến năm 1956, đặc biệt từ năm 1965 đến năm 1984, khu vực dưới tán cây đa là nơi buộc, thả gia súc. Rễ và thân cây là vật kê để băm chặt nứa, tre, phên của nhân dân và trẻ em xóm Tân Lập. Bởi vậy cây đa ít nhiều bị tổn thương thân chính, thân phụ. Ngoài ra, do tác động của nhiều người qua lại gốc cây cùng những trận mưa lớn làmxói mòn mạnh nên lớp đất mặt bị trơ sỏi nhiều. Đặc biệt, năm 1970-1972, thời kỳ xây dựng đập Nà Lừa, đơn vị thi công đã tập trung máy móc, phương tiện, xăng dầu xung quanh gốc đa thời gian dài. Những tác động không có lợi kéo dài trong nhiều năm đã làm cho cây phát triển không bình thường.

Ngoài giá trị cây cổ với tuổi thọ gần 300 năm, cây đa Tân Trào còn là một hình ảnh thiêng liêng ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử của thời kỳ tiền khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và là Thủ đô lâm thời Khu giải phóng. Chính vì vậy, các ban ngành chức năng cần có những dự án kịp thời để cứu lấy cây đa này.

NGUYỄN KHẮC TUẤN (Sơn Dương, Tuyên Quang)