Một vết nứt lớn trên tường nhà bà Võ Thị Lành.

Sống trong “mưa bụi” và “bão đá”

Những ngày đầu tháng 5-2008, dưới cái nắng như thiêu như đốt, chúng tôi về thôn Trường Đá, xã Thủy Biều, TP Huế. Con đường từ chân cầu Long Thọ vào thôn bụi bay mù mịt, thỉnh thoảng chúng tôi phải tấp xe vào lề đường để tránh những cơn “mưa bụi” khi gặp một chiếc xe tải chạy qua. Mấy chục người dân địa phương đứng ra giữa đường ngăn cản không cho xe tải chạy qua. Anh Lê Văn Nghĩa, Trưởng thôn Trường Đá bức xúc: “Bụi trong nhà máy nhả ra cộng với bụi trên đường mịt mù gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và sinh hoạt của người dân. Nếu công ty không có giải pháp làm giảm bụi và tưới nước trên đường thì chúng tôi sẽ không cho xe lưu thông qua đây”.

Chúng tôi vào thôn, thấy tất cả ruộng vườn, cây cối, nhà cửa đều được phủ bụi bạc xóa, có nhiều nơi bụi phủ một lớp dày. Chị Nguyễn Thị Cúc, ở xóm Trạng, thôn Trường Đá nói: “Bụi bám dày đặc làm cho hoa màu, cây ăn quả không phát triển được. Người nông dân không biết xử lý cách nào?”. Một số người dân cho biết, cứ vào đêm tối hay lúc trời mưa thì nhà máy lại cho xả bụi ra môi trường. Sau Tết Nguyên đán Mậu Tý, nhiều hộ dân xóm Hầm, thôn Trường Đá đã gánh rau đến chợ bán nhưng không ai mua vì dính bụi vôi trắng toát. Họ cùng gánh rau đến Công ty Long Thọ để đòi bồi thường. Phía công ty đã cho khảo sát và đã hỗ trợ cho 22 hộ dân của xóm Hầm và xóm Trạng thuộc thôn Trường Đá có hoa màu thiệt hại với tổng mức 30,529 triệu đồng. Ông Tôn Thất Đào, Chủ tịch UBND xã Thủy Biều phát biểu: "Có khoảng 300 hộ thuộc các thôn Long Thọ, Đông Phước 2 và Trường Đá bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tình trạng khói, bụi và tiếng động do mìn nổ của nhà máy gây ra, nhưng công ty chỉ dựa trên một nhóm người dân có đơn khiếu nại để bồi thường là chưa thỏa đáng. Mặt khác, trong lúc hỗ trợ cho 22 hộ dân nói trên, lãnh đạo công ty đã không thông qua chính quyền địa phương”.

Việc nổ mìn ở mỏ đá vào mỗi buổi trưa cũng làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân. Căn nhà của ông Hoàng Trọng Hiều, thương binh 4/1, ở cách mỏ đá chỉ hơn 50m là “địa chỉ” thường xuyên bị “oanh tạc” bởi những cơn “bão đá”. Mặc dầu sức khỏe rất yếu nhưng ông vẫn cố chống nạng đưa chúng tôi đi khắp nhà để chỉ những vết nứt do công ty nổ mìn đánh đá gây chấn động, nhiều viên ngói bị vỡ do đá văng xuống đã được ông thay mới. Ông Hiều cho biết thêm: “Cứ mỗi buổi trưa, khi nghe có hiệu lệnh đánh thuốc nổ từ trong mỏ đá là vợ chồng tôi lại tìm nơi an toàn để ẩn nấp, khi nào xong mới dám ra ngoài. Nhiều đêm, đang ngủ thấy ngạt thở vùng dậy, thì ra là quên đóng cửa nên bụi bay vào”. Cạnh nhà của ông Hoàng Trọng Hiều và bà Võ Thị Lành và nhiều nhà khác cũng phải chịu cảnh tương tự. Bà Lành cho biết: “Gia đình tui đầu tư hơn 20 triệu đồng để nuôi ếch. Khi ếch đến thời kỳ sinh sản thì bị tức trứng và chết bởi tiếng động lớn của những đợt đánh mìn”. Vừa nói, bà Lành vừa chỉ tay vào hệ thống chuồng trại nuôi ếch đang bỏ không, tiếc rẻ: “Không nuôi trồng được cái chi ở khu vực ni hết mấy chú ơi!”.

Hệ thống nuôi ếch của gia đình bà Võ Thị Lành bị bỏ hoang.

Trao đổi với chúng tôi, ông Võ Hồng Khiên, Phó tổng Giám đốc Công ty cổ phần Long Thọ cho biết, để giảm ô nhiễm do bụi mới đây nhà máy đã trích hơn 3 tỷ đồng để đầu tư thiết bị lọc túi thế hệ mới LMC 84/9 với hiệu suất 99,9% nồng độ bụi sau lọc thải ra môi trường (33-40mg/m³ không khí) đạt TCVN cho phép. Nhưng ông Khiên cũng thừa nhận rằng, trong thời gian trước và sau Tết Nguyên đán Mậu Tý (khoảng tháng 1 đến tháng 2-2008) do hệ thống máy lọc bụi bị hư hỏng một số thiết bị nên Công ty phải tạm ngừng hoạt động. Thay thế là máy lọc bằng hơi nước nên mới có tình trạng thải bụi và khói ra môi trường bên ngoài như người dân phản ánh. Còn về việc nứt nhà, ông Khiên cho rằng: chưa có cơ sở để xác định các nhà bị nứt trên là do nổ mìn.

Tháng 3-2008, Công ty đã mời Trung tâm Tư vấn chuyển giao công nghệ an toàn vệ sinh lao động và bảo vệ môi trường miền Trung (thuộc Viện Nghiên cứu khoa học kỹ thuật - Bảo hộ lao động) tổ chức kiểm tra giám sát môi trường. Theo kết luận, nhiều thông số môi trường về khói, bụi, tiếng ồn và độ rung đều đạt chuẩn, chỉ trừ 2 trong số 5 điểm quan trắc bụi là còn trên mức cho phép. Nhưng nhiều hộ dân nghi ngờ về kết quả thử nghiệm trên và cho rằng kết luận đó là thiếu khách quan. Mới đây, lãnh đạo Công ty cổ phần xi măng Long Thọ phối hợp với chính quyền đã tổ chức một cuộc họp với các hộ dân bị ảnh hưởng do ô nhiễm. Đại diện lãnh đạo Công ty thừa nhận, trong thời gian qua đã có nhiều nỗ lực khắc phục ô nhiễm môi trường nhưng hiệu quả vẫn chưa cao. Đồng thời tiếp thu tất cả các ý kiến của nhân dân và hứa sẽ sớm có giải pháp khắc phục trong thời gian sớm nhất. Đồng thời, công ty đã thừa nhận sai sót khi hỗ trợ 22 hộ dân bị ảnh hưởng nhưng không qua chính quyền xã Thủy Biều.

Được biết, Công ty cổ phần xi măng Long Thọ đang chuẩn bị lộ trình hoàn chỉnh việc xây dựng hồ sơ theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường để đưa ra khỏi danh sách cơ sở gây ô nhiễm môi trường theo Quyết định 64/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Một nhà máy xi măng nằm bên dòng sông Hương thơ mộng không chỉ làm ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống của người dân mà còn phá hỏng cảnh quan của thành phố du lịch, thành phố festival của cả nước. Cần phải có những quyết sách đúng đắn, kịp thời để trả lại môi trường, cảnh quan trong lành cho Thành phố Huế và khắc phục ngay tình trạng ô nhiễm như lãnh đạo Công ty đã hứa với dân.

Bài và ảnh: QUÂN BÌNH