- Ông đánh giá thế nào về thực trạng kinh tế vĩ mô của Việt Nam, đặc biệt là những khó khăn đặt ra trong bối cảnh kinh tế hiện nay?

- Theo phân tích của Viện Nghiên cứu phát triển kinh doanh, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam đang trong cuối chu kỳ suy giảm ngắn hạn. Các chỉ số thống kê về GDP tăng lên, nhưng nếu điều chỉnh theo thời vụ thì tăng trưởng GDP đang có xu hướng đi xuống. Từ quý 3-2015, các chỉ số cảnh báo như chỉ số tài chính cũng đang đi xuống; chỉ số giá đầu vào nhập khẩu bao gồm cả máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu cũng đang đi xuống... Tuy nhiên, nếu nhìn vào xu thế dài hạn từ năm 2011 đến nay thì tăng trưởng kinh tế Việt Nam lại đang đi lên. Điều này được hỗ trợ bởi các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là TPP. Do đó, chúng tôi dự đoán giữa quý 2-2016, tăng trưởng kinh tế Việt Nam có xu hướng phục hồi ổn định dài hạn. Lạm phát đang ở mức thấp do cầu nội địa và cầu quốc tế đều yếu. Tôi cho rằng, đây là cơ hội để có thể nới lỏng chính sách tiền tệ, giảm hoặc ổn định lãi suất, điều chỉnh tỷ giá hối đoái nhằm hỗ trợ tốt hơn cho xu hướng tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa. Ảnh: Hà Anh. 

 - Hội nhập TPP đặt ra những thách thức gì với nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là về nguồn vốn đầu tư để đạt các mục tiêu phát triển, thưa ông?

- TPP là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đặc biệt quan trọng với Việt Nam vì hai lý do, thứ nhất, Việt Nam là nền kinh tế mới nổi duy nhất tham gia vào TPP và được hưởng nhiều lợi thế nhất. Thứ hai, TPP không chỉ là một hiệp định tự do về đầu tư, thương mại mà còn cho cả các lĩnh vực về dịch vụ, cải cách thể chế, môi trường, chất lượng của Chính phủ…, đây chính là điểm yếu của Việt Nam. Vì vậy tham gia vào TPP sẽ tạo ra sức ép giúp chúng ta đẩy mạnh cải cách thể chế, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cải thiện sâu rộng môi trường kinh doanh, tăng cường kỷ luật hành chính và kỷ luật thị trường. Nó sẽ tạo nền tảng cho Việt Nam phát triển dài hạn, đưa nước ta có một vị thế mới để có thể thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Doanh nghiệp nước ngoài hiện chuẩn bị mạnh mẽ, rõ nét hơn doanh nghiệp Việt Nam trong việc tận dụng lợi thế TPP. Có rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài ngay sau khi kết thúc đàm phán đã bắt tay nghiên cứu Việt Nam. Họ quan tâm tới nhiều lĩnh vực như: Nông nghiệp, công nghiệp chế biến, nông nghiệp xanh, dịch vụ, đặc biệt là hệ thống phân phối và bán lẻ… Các nước còn chuẩn bị đào tạo nhân lực biết tiếng Việt, am hiểu văn hóa Việt, nghiên cứu sâu hệ thống pháp luật Việt Nam… Đặc biệt, doanh nghiệp nước ngoài rất quan tâm tới mua bán nợ và tái cơ cấu doanh nghiệp, mua bán ngân hàng. Quá trình tái cấu trúc ngân hàng vừa qua đạt được những kết quả khả quan, tuy nhiên việc xử lý nợ xấu còn khó khăn về thể chế, về phát triển thị trường mua bán nợ và đặc biệt là về vốn.

Giao dịch tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) chi nhánh Sơn La. Ảnh: HOÀNG GIA MINH. 

- Theo ông, các doanh nghiệp Việt Nam (DNVN) mà cụ thể là các doanh nghiệp vừa và nhỏ vừa đi qua giai đoạn khó khăn cần những điều kiện gì để hoạt động ổn định và phát triển trong thời gian tới?

- Hiện nay các DNVN đang có dấu hiệu phục hồi, số lượng doanh nghiệp phá sản giảm, doanh nghiệp mới thành lập tăng. Điều này cho thấy môi trường đầu tư kinh doanh đã được cải thiện tích cực. Đặc biệt, tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ thuận lợi hơn so với trước đây. Quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng dành nhiều ưu tiên cho tái cơ cấu nợ, giảm tỷ lệ nợ xấu, giúp doanh nghiệp vượt qua những khó khăn lớn, giúp doanh nghiệp có cái nhìn tin cậy hơn về hệ thống ngân hàng Việt Nam cũng như triển vọng kinh tế dài hạn. Đây được coi là yếu tố cốt lõi để phục hồi nền kinh tế. Tuy nhiên, hiện doanh nghiệp vẫn còn gặp nhiều khó khăn, nhất là khi các hiệp định thương mại đang đến rất gần. Họ cần vốn để phát triển công nghệ, mở rộng quy mô kinh doanh, nâng cao chuẩn mực quản trị để có thể bảo đảm được các tiêu chí xuất khẩu hàng hóa vào những khu vực thị trường khó tính như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng, tạo lập nền tảng tài chính lâu dài hơn. Vì vậy chính sách tiền tệ, cải cách thể chế phải có đột phá nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp hơn là phát triển số lượng.

- Theo ông, định hướng điều hành kinh tế thời gian tới sẽ như thế nào?

- Việt Nam chúng ta đang bước vào giai đoạn cần sự thay đổi về chất, bao gồm chất lượng tăng trưởng, chất lượng hội nhập và việc cạnh tranh toàn cầu trên nền tảng năng suất lao động cao hơn. Vì vậy, việc hoạch định chính sách kinh tế cần phải chuyên nghiệp, kỹ trị. Do đó, chúng ta cần những vị trí điều hành có sự chuyên sâu về nghiệp vụ, am hiểu về kinh tế, có kinh nghiệm và sự nhạy cảm với môi trường chính sách trong nước và quốc tế luôn biến động. Chúng ta cũng hy vọng Chính phủ mới có được nhân lực phù hợp với giai đoạn phát triển mới.

- Trân trọng cảm ơn ông!

HÀ AN (thực hiện)