Ngày 26-10, tại hội nghị toàn quốc sơ kết thực hiện Quyết định 134, Chính phủ đã chỉ đạo các địa phương tiếp tục thực hiện, khẩn trương hoàn thành 4 mục tiêu: hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở và nước sinh hoạt cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn. Tại địa bàn trọng điểm như Tây Nguyên, sau hai năm triển khai thực hiện quyết định trên đã có hàng chục nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo được hỗ trợ, cuộc sống của bà con ngày càng ổn định khá vững chắc. Điều này khẳng định đây là chủ trương đúng của Đảng và Nhà nước, mang lại hiệu quả thiết thực. Tuy nhiên, so với mục tiêu đề ra thì tiến độ thực hiện còn chậm.

Cán bộ thực sự sâu sát sẽ có cách làm hay

Những chính sách, chương trình cụ thể như Quyết định 132, Quyết định 134 đã mở hướng cho người dân Tây Nguyên ổn định sản xuất, cải thiện đời sống. Ngay sau khi Quyết định 134 ban hành, các tỉnh Tây Nguyên đã xác định đây là một trong những việc cần làm ngay, vì nó liên quan thiết thực đến cuộc sống của hàng nghìn hộ dân nghèo. Trên thực tế, Quyết định 134 đã được các địa phương ở Tây Nguyên triển khai thực hiện với tinh thần hết sức khẩn trương và có trách nhiệm. Kết quả đạt được đã thể hiện sự cố gắng rất lớn của cấp ủy, chính quyền từ tỉnh xuống cơ sở.

Theo báo cáo của Hội nghị Phát triển kinh tế - xã hội Tây Nguyên vừa diễn ra tại thành phố Buôn Ma Thuột, tính đến ngày 15-9-2006, toàn vùng đã cấp được 159,13ha đất ở cho 5.054 hộ dân (đạt 40,27% về số hộ và 43,71% về diện tích), và 3.738,54ha đất sản xuất cho 8.079 hộ (đạt 29,83% về số hộ và 34,24% về diện tích); hỗ trợ làm nhà mới và sửa chữa 36.037 căn nhà (đạt 60,38%) và giải quyết nước sinh hoạt cho 36.893 hộ (đạt 37,97%).

Trong số 5 tỉnh Tây Nguyên, Đắc Nông đang là địa phương dẫn đầu khu vực về tiến độ thực hiện Chương trình 134. Đến thời điểm này, Đắc Nông đã giải quyết đất ở cho 98,83%, đất sản xuất cho 72,62% và hỗ trợ làm nhà ở cho 68,4% tổng số hộ. Theo chúng tôi, kết quả thực hiện Quyết định 134 còn tùy thuộc vào tính năng động, sáng tạo của cấp ủy và chính quyền địa phương. Nếu cán bộ địa phương thực sự sâu sát, hiểu dân, lo cho dân thì sẽ tìm ra cách làm hay. Ngay như Đắc Lắc, trong khi toàn tỉnh mới chỉ giải quyết đất sản xuất được 32,30% tổng số hộ cần giải quyết, thì ở huyện biên giới Ea Súp, đến thời điểm này không những giải quyết đất sản xuất cho 100% số hộ mà còn giúp dân ổn định sản xuất trên diện tích đất được giao. Anh Ngô Xuân Quyền, phó phòng Kinh tế huyện Ea Súp cho rằng, Quyết định 134 được thực hiện suôn sẻ là nhờ sự vào cuộc mạnh mẽ của lãnh đạo Huyện ủy và UBND huyện. Cách làm của Ea Súp không phải chỉ đơn thuần là khai hoang đất rồi giao cho dân, mà huyện phối hợp với các Đoàn kinh tế - quốc phòng của Binh đoàn 16 (Bộ Quốc phòng) đứng chân trên địa bàn như các Đoàn 725, 736 và 737, khai hoang trồng mới 371ha điều, hướng dẫn bà con kỹ thuật thâm canh cho đến khi vườn điều được hai năm tuổi mới bàn giao cho các hộ dân. Kết quả, 521 hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo ở xã Ea Rốc và thị trấn Ea Súp được nhận vườn điều rất phấn khởi và yên tâm sản xuất. Với cách làm sáng tạo này, Ea Súp được xem là điển hình trong thực hiện Quyết định 134 ở Tây Nguyên. Làm được như huyện Ea Súp là giúp người dân khai thác có hiệu quả diện tích đất được giao vào phát triển kinh tế gia đình. Đây cũng được xem là biện pháp xóa nghèo bền vững nhất.

Bốn mục tiêu: Một đạt khá, ba còn thấp

Kết quả thực hiện Quyết định 134 của các tỉnh Tây Nguyên cho thấy, trong 4 mục tiêu chỉ có mục tiêu về nhà ở đạt khá (60,38%), còn lại các mục tiêu khác đạt thấp: đất sản xuất 29,83%, nước sinh hoạt 37,97% và đất ở đạt 40,27% so với tổng số hộ cần giải quyết. Mục tiêu được xem là khó thực hiện nhất là vấn đề giải quyết đất sản xuất. Trong số 5 tỉnh Tây Nguyên thì có tới 4 tỉnh gặp những vướng mắc trong triển khai thực hiện giải quyết đất sản xuất, vì hiện tại quỹ đất không còn. Cụ thể, do khó khăn về quỹ đất, tỉnh Lâm Đồng mới giải quyết đất sản xuất đạt 17,76%, Kon Tum đạt 21,16%, Đắc Lắc 32,30% và Gia Lai đạt 42,36% tổng số hộ cần giải quyết. Có thể nói, hiện tại các tỉnh Tây Nguyên còn lúng túng trong việc tìm quỹ đất để khai hoang cấp cho số hộ dân tộc thiểu số nghèo.

Quỹ đất cạn kiệt, các tỉnh đã tính đến giải pháp mua lại vườn cây từ các doanh nghiệp và vận động nhân dân trong cộng đồng tự nguyện san sẻ đất cho nhau, nhưng xem ra biện pháp này khó thực hiện vì giá đất quá cao. Theo giá cả thị trường, hiện nay rẫy cà phê ở vùng nông thôn có giá chuyển nhượng trên dưới 100 triệu đồng/ha; rẫy cà phê ở thành phố, thị xã lên đến 200 - 300 triệu đồng/ha; ruộng lúa nước 2 vụ có giá 50 - 60 triệu đồng/ha; ruộng lúa nước một vụ và đất màu có giá 40-50 triệu đồng/ha... trong khi đó kinh phí khai hoang theo quy định của Quyết định 134 chỉ có 5 triệu đồng/ha. Vì thế, nếu thực hiện phương án mua lại vườn cây của doanh nghiệp cần nguồn kinh phí rất lớn, vượt quá khả năng giải quyết của các địa phương.

Để tăng quỹ đất, các tỉnh Tây Nguyên đã tiến hành thu hồi đất sử dụng kém hiệu quả từ các nông, lâm trường nhưng diện tích đất thu hồi được không đáng kể. Cụ thể tại Đắc Lắc, mặc dù tỉnh đã rất cố gắng, nhưng từ giữa năm 2005 đến nay cũng chỉ thu hồi được 1.585ha đất từ các lâm trường. Việc triển khai phương án tách hộ, giãn dân cũng được tính đến nhưng gặp khó khăn về kinh phí đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng như đường giao thông, thủy lợi, trường học, bệnh xá, chợ...

Đối với mục tiêu hỗ trợ nhà ở, tuy toàn vùng Tây Nguyên đã giải quyết được 60,38% tổng số hộ cần hỗ trợ, nhưng một vài nơi chất lượng nhà xây dựng chưa thật bảo đảm, kiểu dáng chưa thật phù hợp phong tục tập quán của người dân địa phương nên hiệu quả sử dụng chưa như mong muốn.

Biện pháp tháo gỡ

Hiện tại, toàn vùng Tây Nguyên còn phải giải quyết 204,96ha đất ở cho 7.497 hộ; 7.178,59ha đất sản xuất cho 19.002 hộ; hỗ trợ làm nhà mới và sửa chữa 23.643 căn nhà và giải quyết nước sinh hoạt cho 60.296 hộ. Quyết tâm của các tỉnh Tây Nguyên là sẽ hoàn thành các mục tiêu trên trong năm 2007. Tuy nhiên, theo nhận định chung, mục tiêu về nhà ở và nước sinh hoạt có khả năng thực hiện xong trong năm 2007, riêng đất sản xuất, do nảy sinh nhiều vướng mắc, vượt quá khả năng giải quyết của địa phương, khó hoàn thành theo kế hoạch đề ra. Để khắc phục những vướng mắc trên, các tỉnh Tây Nguyên kiến nghị với Chính phủ, các bộ, Ngành Trung ương xem xét bổ sung kinh phí cho thực hiện những phương án phát sinh; sớm sửa đổi, bổ sung Quyết định 146/QĐ-TTg ngày 15-6-2005 “Về chính sách thu hồi đất sản xuất của các nông, lâm trường để giao cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo” cho phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương.

Mặt khác, trong quá trình giải quyết đất ở, đất sản xuất, các tỉnh Tây Nguyên cần lồng ghép các chương trình khác như Chương trình 135, dãn dân, tái định cư, giao đất giao rừng, xóa đói giảm nghèo… nhằm huy động thêm kinh phí đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, thành lập những khu dân cư mới, giúp người dân ổn định cuộc sống lâu dài trên đất được giao.

Hội nghị toàn quốc sơ kết hai năm thực hiện Quyết định 134 đã mổ xẻ những khó khăn, vướng mắc, tìm ra nguyên nhân và biện pháp khắc phục tình trạng “chậm tiến độ” trong thực hiện. Cũng tại hội nghị này, Chính phủ khẳng định bảo đảm đủ nguồn kinh phí để các địa phương hoàn thành mục tiêu về nhà ở, chậm nhất là đến 2-9-2007. Về đất sản xuất, Chính phủ chỉ đạo trong trường hợp không còn quỹ đất nữa, các địa phương phải tính đến việc mở mang ngành nghề, dịch vụ để tạo công ăn việc làm ổn định cho dân. Đây là những thuận lợi căn bản, là hướng mở để các tỉnh Tây Nguyên sớm hoàn thành những mục tiêu đã đề ra trong thực hiện Quyết định 134.

KIỀU BÌNH ĐỊNH và MAI THẾ NGỌC