QĐND - Năm 1950, cụ Đỗ Thị Vạn, sinh năm 1927, kết hôn với cụ Trần Duy Tiến - Khi đó cụ Tiến đã có người con riêng với người vợ trước đã chết, là Trần Duy Thắng, lên 3 tuổi. Năm 1955, vợ chồng cụ mua được ngôi nhà 14B phố Hàng Lược, phường Hàng Mã, quận Hoàn Kiếm và mang tên chủ sở hữu chung cả hai người là Đỗ Thị Vạn-Trần Duy Tiến, có giấy tờ bằng khoán điền thổ thời Pháp thuộc. Ngày 11-1-2001, cụ Vạn đã được UBND TP Hà Nội chuyển đổi cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở số 101 052 10089 (sổ đỏ). Năm 1961, cụ Tiến qua đời, không để lại di chúc, chỉ để lại 6 người con chung và người con riêng là Trần Duy Thắng khi đó mới hơn 13 tuổi.

Tại ngôi nhà 14B Hàng Lược, với tổng diện tích 137m2, mà phía ngoài là nhà hai tầng, phía trong là bếp và công trình phụ, cụ Đỗ Thị Vạn tần tảo nuôi dạy 7 người con khôn lớn và dựng vợ, gả chồng. Năm 1989, khi 4 cô con gái lớn đi ở riêng, cụ Vạn tạm phân định cho 2 con trai là Trần Duy Thắng và Trần Duy Bình ra ở phía ngoài mặt đường để có điều kiện làm ăn buôn bán, giúp đỡ mẹ nuôi người em gái mắc bệnh tâm thần. Cuối năm 2008, thấy mình đã già yếu, con cháu đang cần nơi ăn, chốn ở ổn định, nhưng nội bộ tranh chấp, không tự giải quyết được, cụ Vạn buộc phải làm đơn nhờ Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm phân chia ngôi nhà 14B cho các con. Ngày 13-2-2009, Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm mở phiên tòa sơ thẩm, chia tài sản theo yêu cầu của cụ Vạn. Khi đó, tòa án chia cụ Vạn được sở hữu sử dụng 1/2 diện tích nhà đất tại 14B Hàng Lược (phía tay trái đứng từ đường Hàng Lược nhìn vào). Phần còn lại là 1/2 diện tích phía tay phải đứng từ đường Hàng Lược nhìn vào, thuộc quyền sở hữu của cụ Tiến (đã qua đời) được chia cho 8 người thuộc hàng thừa kế theo luật… Không đồng ý với cách chia của tòa án, ngày 23-2-2009, ông Trần Duy Thắng và bà Trần Thanh Huyền (vợ ông Trần Duy Bình (đã qua đời) làm đơn kháng cáo. Ngày 16-9-2009, Tòa án nhân dân TP Hà Nội xét xử phúc thẩm, quyết định: “Cụ Vạn được sở hữu nhà ở phía trong 14B Hàng Lược tiếp giáp với nhà ông Trần Duy Thắng và bà Trần Thanh Huyền”… và “Không chấp nhận yêu cầu chia tài sản chung là di sản của cụ Trần Duy Tiến để lại, cho các đồng thừa kế khác”. Sau phiên tòa này, cụ Vạn và các con gái làm đơn kháng án và khiếu nại lên Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, cũng như Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao. Lý do mà cụ Vạn và các con gái đưa ra là Tòa phúc thẩm đã vô tình truất quyền thừa kế của các con gái cụ, kể cả cô con gái bị bệnh tâm thần đang ở với cụ Vạn!…

Sổ đỏ của mảnh đất và căn nhà đang có sự tranh chấp này hiện vẫn đứng tên cụ Đỗ Thị Vạn.

Đơn khiếu nại của cụ Đỗ Thị Vạn đã được gửi đến các cơ quan có trách nhiệm. Ngày 11-12-2009, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Quốc hội khóa XII Phạm Quý Tỵ, đã có công văn số 3380/UBTP12 chuyển đơn tới Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, đề nghị xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật. Ngày 4-2-2010, Phó viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Thị Thùy Khiêm ra kháng nghị: Đề nghị Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao xét xử giám đốc thẩm, hủy hai bản án trên, giao hồ sơ về Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm xét xử sơ thẩm lại từ đầu. Ngày 28-5-2010, Hội đồng giám đốc thẩm Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao do bà Hoàng Thị Thanh làm chủ tọa, đã quyết định: “Hủy bản án dân sự phúc thẩm của Tòa án nhân dân TP Hà Nội và hủy bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm về vụ án chia tài sản chung giữa nguyên đơn là cụ Đỗ Thị Vạn với bị đơn là ông Trần Duy Thắng, bà Trần Thanh Huyền và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khác. Giao hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội xét xử sơ thẩm lại theo quy định của pháp luật”.

Sau đó gần hai năm, từ ngày 10 đến 16-2-2012, Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm mới đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm lại và ra quyết định: “Chia cho cụ Vạn phần diện tích nhà đất phía bên tay trái từ mặt phố Hàng Lược nhìn vào” và: “Không chấp nhận yêu cầu chia phần di sản của cụ Tiến để lại tại 14B Hàng Lược của cụ Đỗ Thị Vạn và các đồng thừa kế khác…”. Tiếp đến ngày 11-9-2012, Tòa án nhân dân TP Hà Nội mở phiên tòa phúc thẩm và tuyên án đúng như lần xử phúc thẩm đầu tiên: Chia cho cụ Đỗ Thị Vạn sở hữu, sử dụng nhà, đất ở phía trong số nhà 14B Hàng Lược… tiếp giáp với nhà do gia đình ông Trần Duy Thắng và gia đình bà Trần Thanh Huyền đang sử dụng…”; đồng thời không xem xét, giải quyết về di sản của cụ Trần Duy Tiến để lại….

Ngay sau phiên tòa phúc thẩm, cụ Đỗ Thị Vạn lại có đơn gửi lên Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, xin xử giám đốc thẩm. Lý do là cụ Vạn mới là chủ nhà, là người đứng tên trong sổ đỏ, người “Có nhiều công sức hơn ông Tiến về quản lý tài sản chung” như chính tòa các cấp đã khẳng định. Quan trọng hơn, hiện tại cụ Vạn vẫn đang nuôi đứa con gái bị bệnh tâm thần, không lao động làm ăn gì được, chỉ mong được ở một phần nhà giáp với mặt đường Hàng Lược, để mẹ con tiện buôn bán nuôi nhau!…

Nguyện vọng của cụ Đỗ Thị Vạn thật chính đáng, thật cảm động! Đề nghị Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao quan tâm đến nguyện vọng chính đáng của người mẹ đã 85 tuổi vẫn đang phải nuôi người con gái bị bệnh tật, tâm thần, xét xử sao cho vừa đúng quy định của pháp luật vừa thể hiện được đạo lý của dân tộc Việt Nam.

Bài và ảnh: Phúc Thành