Có lẽ, ít sản phẩm nào lại “kén” người sử dụng như vật liệu nổ công nghiệp, bởi ngành hàng này có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực quốc phòng - an ninh... Cuộc gặp mặt khách hàng hai năm tổ chức một lần diễn ra ngày 14-9 tại Hà Nội có ý nghĩa rất nhân văn: Để những tiếng nổ thời bình - tiếng nổ dựng xây luôn ngân vang trên các công trình đất nước…

Ngành hàng đặc biệt…

Dịch vụ nổ mìn tại mỏ vàng Phước Sơn (Quảng )

Tôi đã có lần được chứng kiến tác dụng của vật liệu nổ công nghiệp trong khai thác than. Tại một khai trường rộng hàng trăm mét vuông trên địa bàn thị xã Cẩm Phả (Quảng Ninh), người ta khoan sâu các lỗ vào lòng đất rồi nhồi hàng tạ thuốc nổ xuống, sau đó liên kết với nhau bằng hệ thống dây dẫn. Đúng giờ “G”! Những tiếng “Ục! Ục! Oàng” liên tiếp thoát ra từ lòng đất, khói bụi nống lên mù mịt. Rồi tất cả dịu đi, lắng lại. Tôi nhìn. Cả bãi nổ phẳng phiu được bóc lên hàng nghìn mét khối đất đá “tạp phế lù”. Sau khi máy xúc, máy ủi hốt sạch, những vỉa than đen nhánh dần dần lộ ra... Kỳ diệu! Thuốc nổ đã thay thế sức lực của hàng nghìn con người chỉ trong nháy mắt.

Được chứng kiến cảnh tượng ấy, tôi hiểu hơn giá trị của vật liệu nổ công nghiệp. Có thể nói, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, các công trình xây dựng liên tiếp được khởi công, nhu cầu sử dụng vật liệu nổ công nghiệp ngày càng lớn. Năm 2006, sản xuất vật liệu nổ tăng gấp 4,4 lần so với năm 2000. Nếu như năm 2000, nước ta chỉ mới sử dụng hơn 21.000 tấn vật liệu nổ công nghiệp, thì trong năm 2007, dự kiến sẽ sử dụng khoảng 96.000 tấn. Cho đến thời điểm này, chỉ có các sản phẩm phục vụ cho ngành dầu khí là vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài, tuy nhiên, tỉ trọng cũng không nhiều, chỉ chiếm khoảng 5% tổng lượng tiêu thụ tại Việt Nam

Vật liệu nổ công nghiệp là sản phẩm dân dụng, nhưng lại không phải là hàng… gia dụng. Đây là loại hàng hoá đặc biệt, kinh doanh có điều kiện, do Nhà nước thống nhất quản lý với những quy định hết sức chặt chẽ. Đó là, chỉ được bán cho người được phép mua, và chỉ được mua của người được phép bán. Đến nay, cả nước chỉ có 6 doanh nghiệp được phép sản xuất vật liệu nổ công nghiệp, trong đó có 5 doanh nghiệp của Bộ Quốc phòng và một doanh nghiệp của Bộ Công Thương. Cũng chỉ có 2 doanh nghiệp được quyền cung ứng vật liệu nổ công nghiệp là Công ty Công nghiệp hóa chất mỏ (VIMICCO) thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Công ty Vật tư Công nghiệp quốc phòng (GAET) thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng. Hai công ty này vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, có những tiêu chí riêng trong kinh doanh, mục đích chung là đáp ứng tốt nhất nhu cầu sử dụng của khách hàng. Thực hiện chức năng là cầu nối người sử dụng với người sản xuất, VIMICCO và GAET đã thiết lập mạng lưới cung ứng vật liệu nổ tương đối đồng bộ, rộng khắp, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, đáp ứng về số lượng và chủng loại cho nhu cầu sử dụng của nền kinh tế, đồng thời bước đầu xuất khẩu sản phẩm này sang Lào.

Những “vị khách đặc biệt” nói gì?

Ít có ngành hàng nào lại thống kê được một cách chính xác số khách hàng sử dụng sản phẩm như đối với vật liệu nổ công nghiệp. Hiện, trên toàn quốc có gần 1.500 đơn vị, tổ chức được phép sử dụng mặt hàng này. Thuốc nổ, phụ kiện nổ là những sản phẩm đặc biệt, vì thế đối tác sử dụng nó cũng được coi là những khách hàng đặc biệt. Các “thượng đế” này chủ yếu thuộc các ngành khai khoáng, sản xuất vật liệu xây dựng, khai thác dầu khí, giao thông, thuỷ điện, thuỷ lợi, xây dựng...

Sản xuất thuốc nổ công nghiệp tại nhà máy quốc phòng

Những năm qua, các doanh nghiệp trong nước đã sản xuất được gần 20 loại vật liệu nổ công nghiệp, với sản lượng năm sau cao hơn năm trước. Nhiều dây chuyền công nghệ tiên tiến đã được đầu tư, nhờ đó các sản phẩm ngày càng có chất lượng cao. Đặc biệt, các loại thuốc nổ ANFO (trong đó có loại chịu nước), thuốc nổ nhũ tương NT-13, EE-31, P113, TFD 15, P113L… được sản xuất trên dây chuyền công nghiệp, có tính an toàn cao và không độc hại. Đáng chú ý, Công ty Hoá chất 21 là doanh nghiệp đã sản xuất được 7 loại phụ kiện nổ công nghiệp, gồm các loại kíp điện vi sai, vi sai phi điện, dây nổ thường, dây nổ chịu nước, dây nổ an toàn… với chất lượng tốt. Còn Công ty Cơ điện và Vật liệu nổ 31 nghiên cứu và sản xuất thành công mồi nổ mạnh MN-31 (sản phẩm từng hai lần đoạt giải Sao Vàng đất Việt) có thể thay thế các sản phẩm ngoại nhập.

Đánh giá về loại sản phẩm đặc biệt này, ông Nguyễn Văn Đạt, Phó phòng Mỏ, thuộc Công ty liên doanh Chin Fon - Hải Phòng cho rằng: “Việc cung ứng vật liệu nổ trong những năm qua đã có nhiều cải tiến, sản phẩm về cơ bản loại bỏ được những thành phần độc hại như TNT và hướng tới sản phẩm sạch, thân thiện với môi trường. Độ ổn định của vật liệu nổ cũng được nâng cao, đặc biệt đối với các loại thuốc nổ EE-31, TFD 15, mồi nổ VE05, MN-31… Chúng tôi là đơn vị thường xuyên sử dụng, nên có thể khẳng định các sản phẩm này hoàn toàn thay thế được hàng ngoại nhập. Về giá thành sản phẩm trong nước cũng rẻ hơn rất nhiều so với nhập khẩu”.

Kỹ sư Hồ Ngọc Liệp, Phó giám đốc Công ty TNHH một thành viên Xây dựng và sản xuất vật liệu xây dựng Biên Hòa, thì nhận xét: Công ty chúng tôi chủ yếu sử dụng vật liệu nổ để khai thác các mỏ đá làm vật liệu xây dựng (do cả VIMICCO và GAET cung ứng - PV). Tôi cho rằng, các sản phẩm như thuốc nổ nhũ tương chịu nước, thuốc nổ ANFO, kíp nổ phi điện… có chất lượng rất tốt. Chúng tôi rất hài lòng về thời gian, tiến độ cung ứng khi có yêu cầu. Cả hai doanh nghiệp đều chủ động đưa sản phẩm tới tận khai trường theo từng hộ chiếu nổ mìn. Việc này rất thuận lợi, vì trong các mỏ, chúng tôi không có điều kiện xây dựng kho chứa, giảm được các chi phí lưu kho.

Còn anh Lê Việt Hoài, phụ trách công tác nổ mìn của Công ty xây dựng 384 (thuộc Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn), thì bộc bạch: Công ty GAET là một đối tác quan trọng của chúng tôi đã nhiều năm. Công trình thủy điện Srepok 3, thuỷ điện Buôn Tusa và nhiều công trình khác mà chúng tôi thi công đều lấy sản phẩm của họ. Tôi đánh giá cao về thái độ phục vụ của cán bộ, nhân viên trong Công ty này.

Được biết, hiện nay cả VIMICCO và GAET đã thực hiện dịch vụ “nổ mìn trọn gói”. Nghĩa là, với chức năng của nhà cung cấp sẽ giúp khách hàng thiết kế bãi nổ, khoan lỗ, nạp thuốc và tiến hành nổ. Chi phí được tính theo khối lượng đất đá sau khi nổ. Đây là mô hình được chuyên môn hóa cao, giảm thiểu yếu tố rủi ro khi thi công và làm tăng hiệu quả sử dụng vật liệu nổ.

Để những tiếng nổ thêm vui!

Trao đổi với phóng viên báo Quân đội nhân dân, thượng tá Hoàng Đình Vượng, Phó giám đốc Công ty GAET, cho biết: Các công trình xây dựng lớn như thuỷ điện, thuỷ lợi, giao thông, thường tập trung ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, điều kiện vận chuyển, kho tàng, bến bãi rất khó khăn; giá vật tư, nguyên liệu đầu vào luôn biến động; thị trường tiêu thụ sản phẩm năm 2007 có xu hướng giảm hơn so với các năm trước, tình trạng thanh toán chậm, nợ vốn dây chuyền diễn ra ở nhiều khách hàng... Đó là những thách thức mà ngành sản xuất, cung ứng vật liệu nổ cần phải vượt qua.

Theo chúng tôi được biết, hiện nay, nguyên liệu để sản xuất thuốc nổ phần lớn vẫn phải nhập khẩu, trong nước mới chỉ sản xuất được số lượng nhỏ. Đó cũng là thách thức đối với các nhà sản xuất mặt hàng này. Để những tiếng nổ thực sự hữu ích, ngành vật liệu nổ công nghiệp đang hướng tới mục tiêu: Đầu tư công nghệ mới, nâng cao chất lượng các loại thuốc nổ nhũ tương, ANFO, thuốc nổ hầm lò có khí và bụi nổ; nghiên cứu đầu tư đưa dây chuyền sản xuất Nitra Amôn chất lượng cao, dây chuyền sản xuất thuốc nổ Hecxogel và các hoá chất cơ bản để sản xuất vật liệu nổ công nghiệp; nghiên cứu và đầu tư sản xuất thuốc nổ, phụ kiện nổ phục vụ cho khai thác dầu khí; áp dụng công nghệ tin học vào công tác khoan nổ mìn, nâng cao hiệu quả nổ mìn, bảo đảm an toàn…

Tiếng nổ hôm nay là thanh âm vang lên trong công cuộc dựng xây đất nước. Những mỏ “vàng đen” được bóc gỡ khỏi lòng đất, những thuỷ điện Hoà Bình, thuỷ điện Yaly, Thuỷ điện Sơn La, đường Hồ Chí Minh công nghiệp hoá, đường bộ xuyên đèo Hải Vân và bao công trình lớn nhỏ khác đã hoàn thành nhờ sự “giúp sức” của vật liệu nổ công nghiệp. Tiếng nổ làm đẩy nhanh tiến độ công trình, tạo ra cái mới, hữu ích hơn... Đó là những tiếng nổ vui trong thời bình.

Bài: Lê Thiết Hùng

Ảnh : CTV