QĐND Online – Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) không chỉ đơn thuần là vùng biển đảo mà còn là cái nôi của đội Hùng binh Hoàng Sa, nơi lưu giữ những bằng chứng hùng hồn về chủ quyền, lãnh hải Việt Nam trên biển Đông.

Nằm trong quần thể những danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử của đảo Lý Sơn, Nhà trưng bày đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải là niềm tự hào của người dân nơi đây. Khánh thành vào tháng 4 năm 2010, Nhà trưng bày hải đội Hoàng Sa rộng 374m2, có mái ngói âm dương, nền lát gạch bát tràng, trưng bày hơn 100 tư liệu, hình ảnh và nhiều hiện vật sinh hoạt… liên quan đến đội hùng binh Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải.

Hiện vật được trưng bày tại đây đều là những hiện vật phục dựng (những hiện vật cổ khai quật được hiện đang được trưng bày ở bảo tàng tỉnh Quảng Ngãi; người dân Lý Sơn đang có ý kiến xin trả lại để trưng bày tại Lý Sơn). Nguồn gốc các tư liệu có được là do các nhà thờ, tộc họ còn lưu giữ lại.

Ông Ngô Văn Nghĩa, quyền Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Lý Sơn cho biết: năm 2009, tộc họ Đặng đã hiến tặng một tư liệu vô cùng quý giá (cách đây 177 năm). Đó là tờ sắc lệnh của quan bố Án sát tỉnh Quảng Ngãi về việc phái binh thuyền ra đảo Hoàng Sa ngày 15 tháng 4 năm Minh Mạng thứ 15 (1834).

Thư tịch cổ này do ông Đặng Lân (thôn Đồng Hộ, xã An Hải) cất giữ và hiến tặng. Đó là tờ lệnh đối với ông Đặng Văn Siểm, người có nhiệm vụ lái tàu đưa những người lính ra Hoàng Sa làm nhiệm vụ đo đạc thủy trình và cắm mốc chủ quyền theo chiếu chỉ triều Nguyễn. Trên mỗi chiếc ghe có khoảng 18 người và ai cũng có tờ lệnh đó nhưng chỉ có mỗi gia tộc họ Đặng là còn lưu giữ lại được.

Gắn với đó là cụm tượng đài hải đội Hoàng Sa kiêm quản khu vực Bắc Hải (tức khu quần đảo Trường Sa), tượng trưng cho sự tôn kính những người lính Hoàng Sa. Đối với người dân nơi đây, tượng đài còn là niềm tự hào của những người con đất đảo, những người vẫn ngày đêm trung kiên bám biển, bám đảo, khẳng định vùng biển và lãnh hải Việt Nam trên biển Đông.

“Từ đầu năm đến nay, đã có khoảng 2.000 lượt khách ghé thăm nhà trưng bày. Đợt cao điểm, một ngày trung bình có 30 đến 40 khách, có ngày hơn 100 khách là chuyện bình thường”, chị Đặng Thị Hiền, nhân viên nhà trưng bày cho biết.

Nhà trưng bày không chỉ phục vụ khách tham quan du lịch, quảng bá hình ảnh, chủ quyền của Việt Nam về Hoàng Sa – Trường Sa mà còn là địa điểm để các trường trên đảo đưa học sinh tới thăm và học về lịch sử địa phương hàng năm. Học sinh ngoài đất liền cũng theo gia đình ra đảo nhiều trong những năm gần đây. Ai đến Lý Sơn cũng đều mang trong mình ý nghĩ muốn tìm hiểu Hoàng Sa – Trường Sa và những thông tin liên quan đến nguồn gốc của ông cha ở Lý Sơn.

Chị Hiền chia sẻ một kỷ niệm: “Khách quốc tế và những nhà nghiên cứu đến tìm hiểu khá đông. Có vị khách ngưới Pháp lấy tên Việt Nam là Hồ Cương Quyết rất muốn tìm hiểu Hoàng Sa. Ông là giảng viên tiếng Pháp và dạy ở Việt Nam từ những năm 1960. Giờ đã về hưu nên hay ra Lý Sơn tìm hiểu và nghiên cứu về Hoàng Sa bởi ông rất yêu Việt Nam và muốn quảng bá hình ảnh Hoàng Sa với những người Pháp.

Xin gửi tới bạn đọc một vài hình ảnh những hiện vật về người lính Hoàng Sa đang được trưng bày tại Lý Sơn.

Cụm tượng đài gồm ba vị cao 4,5m, nặng 40 tấn, làm bằng đá xanh Ninh Bình (một vị với trang phục lính triều đình, một vị mặc trang phục người đi biển và một vị ở trần), đại diện cho những người lính Hoàng Sa, những vị cao đội trưởng. Những binh phu đó đang trong tư thế lên đường thực thi nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, lãnh hải Tổ quốc; vị cao đội trưởng một tay cầm giáo, một tay đặt lên cột mốc chủ quyền có dòng chữ “Vạn lý Hoàng Sa”

Sau lưng tượng đài khắc dòng chữ “Bản quốc hải cương Hoàng Sa xứ tối thị hiểm yếu”, tạm dịch là "Quần đảo Hoàng Sa là nơi cực kỳ hiểm yếu nơi biên giới quốc gia"

Thời nhà Nguyễn, cứ vào tháng 2, người ta nhận giấy của vua sai đi đảo Hoàng Sa (khoảng 70 người). Họ đi bằng những chiếc thuyền câu, sáu tháng một lần, ra thu lượm hải vật, sản vật. Đến tháng 8 thì quay trở về vào cửa Eo thành Phú Xuân để cống nạp cho vua

Phiên bản thư tịch cổ mà dòng họ Đặng mới hiến tặng

Thường mỗi người đi đều xác định “một đi không trở về” nên chuẩn bị cho mình những vật dụng như: một đôi chiếu, bảy đòn tre, bảy dây mây và một thẻ tre. Nếu gặp chuyện chẳng lành, chiếu dùng để bó xác người đó lại; đòn tre dùng để nẹp lại và thẻ tre ghi rõ tên tuổi, phiên hiệu để cài vào xác

Trong gian phòng chính rộng 150m2 dùng để trưng bày. Các hiện vật của những chiến binh đi Hoàng Sa được đặt trang trọng trong tủ kính hay gắn trên tường. Những đồ dùng hàng ngày như lu đựng nước, dầu rái và xơ đay (dùng để sửa chữa khi thuyền gặp nạn)

Thẻ ghi danh của các anh hùng trong công cuộc tiên phong mở cõi và khẳng định chủ quyền được đặt trang nghiêm giữa phòng trưng bày như: Phạm Quang Ảnh, Phạm Hữa Nhật, Võ Văn Khiết…

Nhiều tài liệu nói về chủ quyền của nhà nước Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa như: An Nam Đại Quốc họa đồ, sắc chỉ của triều Nguyễn, tờ Châu bản…