Thông tin Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh bào chế thành công vaccine H1N1 bằng phương pháp dùng tế bào vero thay vì dùng trứng gà như trước đây được xem là tin vui với ngành bào chế vaccine Việt . Sự kiện này được ghi nhận trên các diễn đàn Bio (công nghệ sinh học) trong nước và thế giới như một bước tiến của công nghệ vaccine Việt . Tuy nhiên, sự kiện này không khỏi gợi lên chút ngậm ngùi với nhiều nhà sản xuất vaccine trong nước.

Cơ chế “trói” tiềm năng

PGS.TS Lê Văn Hiệp, Viện trưởng Viện Vaccine và sinh phẩm y tế, khẳng định: Hiện nay, Việt Nam có công nghệ sản xuất vaccine tiên tiến, đáp ứng được chiến lược tự túc vaccine (đáp ứng 9/10 loại vaccine thiết yếu trong chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia nhờ đó duy trì tỷ lệ tiêm chủng hàng năm đứng vào loại cao trên thế giới). Trình độ công nghệ vaccine Việt bắt kịp trình độ thế giới (vaccine gien cộng hợp và đa giá thế hệ mới) đang loại bỏ các công nghệ cũ (vaccine nuôi cấy trên mô động vật) phát triển công nghệ sản xuất vaccine cho các bệnh truyền nhiễm mới nổi (A/H5N1 và A/H1N1).

Nghiên cứu sản xuất vaccine tại Công ty Vaccine sinh phẩm số 1. Ảnh: Quốc Khánh

Tuy nhiên, năng lực sản xuất đại trà của của Việt hiện còn rất hạn chế. Hiện mỗi năm Việt Nam chỉ sản xuất được khoảng 50 triệu liều vaccine các loại, trong đó chủ yếu là các loại vacine trong chương trình tiêm chủng quốc gia, nhiều loại vaccine hiện mới chỉ sản xuất được với số lượng khiêm tốn, chỉ đáp ứng được khoảng 1/10 nhu cầu tiêm chủng trong nước như: vaccine viêm gan, viêm não, bại liệt, sởi.

Ngay sau sự kiện Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh bào chế thành công vaccine H1N1 và thông tin lô vaccine phòng cúm A/H1N1 đầu tiên do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) viện trợ sẽ về đến Việt Nam được đăng trên các báo, trên diễn đàn Bio_vn đã xuất hiện ngay những thông tin phản hồi.

TS Quí Nguyễn - một thành viên của Bio_vn, nhận định: Hai thông tin này cho thấy, Việt Nam chưa có hãng Bio nào sản xuất đại trà vaccine thành công; hiện tại Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh vẫn sản xuất vaccine với số lượng nhỏ, chưa đủ cung ứng cho việc chủng ngừa toàn quốc. Việt còn yếu kém (trong sản xuất đại trà vaccine - PV) là do chính phủ ít đầu tư trong việc sản xuất đại trà.

PGS.TS Lê Văn Hiệp không phủ nhận quan điểm này và cho rằng: nhà nước chưa quan tâm đầu tư, chưa xác định cơ chế quản lý mới theo hướng “cởi trói” cho một ngành công nghệ tiềm năng nhằm phát huy hiệu quả kinh tế. Cơ chế hoạt động của các cơ sở tham gia phát triển công nghệ phải là cơ chế hoạt động của doanh nghiệp, cần tính chuyên nghiệp của các doanh nghiệp.

Nhiều chuyên gia cho rằng, đầu tư của nhà nước cho việc nghiên cứu và sản xuất vaccine hiện nay mới chỉ là đầu tư cho nghiên cứu chứ không phải đầu tư cho công nghệ. Kiểu đầu tư manh mún, dàn trải, trùng lặp cho nhiều nơi, các cơ sở sản xuất trong nước chưa tập trung vào một đầu mối hoạt động nhỏ lẻ tự phát khiến ngành công nghiệp vaccine Việt Nam bị “trì chân một chỗ” dù khả năng có thể “cất bước” dài hơn.

TS Nguyễn Trọng Bình, Việt kiều Mỹ, chuyên gia trong lĩnh vực nuôi cấy tế bào động vật học phục vụ cho y tế, hiện đang nghiên cứu cho hãng dược phẩm Pfizer ở Sandiego, cho rằng: Với nhiều rào cản về cơ chế quản lý trong lĩnh vực nghiên cứu và sản xuất vaccine tại Việt Nam hiện nay, Việt Nam đang ở trong tình trạng bị động trước bệnh tật vì thiếu tầm nhìn dự phòng. 

“Cởi trói”

Theo PGS.TS Lê Văn Hiệp: Sau khi Việt Nam gia nhập WTO vaccine cũng như mọi thứ hàng hóa khác phải được “hội nhập” toàn diện và đặc biệt chịu sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường. Nếu duy trì chính sách bao cấp không chuyển đổi cơ chế quản lý từ hành chính bao cấp sang doanh nghiệp cho các viện, trung tâm thì nền công nghệ sản xuất vaccine Việt Nam sẽ bị tiêu vong vì giá vaccine của chúng ta không cạnh tranh nổi với Trung Quốc và Ấn Độ.

Hiện nay giá một số loại vaccine của ta cao hơn họ vì các nhà sản xuất vaccine trong nước không có thị trường xuất khẩu do chưa có GMP với quy mô sản xuất nhỏ thì đơn giá sản phẩm sẽ cao hơn. Để đầu tư cho một nhà máy sản xuất vaccine với quy mô đạt chuẩn không phải là chuyện nhỏ. Theo đánh giá của các chuyên gia, mức đầu tư thấp nhất cũng vài chục triệu USD, với cơ chế bao cấp nhiều rào cản như hiện nay, việc “xin tiền nhà nước” cho một dự án vaccine như vậy là chuyện đánh đố với các cơ sở nghiên cứu và sản xuất vaccine hiện nay.

Tuy nhiên, đây cũng không phải là nguồn duy nhất để những người có tâm huyết với vaccine trông đợi. Theo các chuyên gia, nghiên cứu và sản xuất vaccine không phải là lĩnh vực tiềm năng, tuy nhiên vẫn có thể kêu gọi đầu tư từ nhiều nguồn lực, điều quan trọng là phải có cơ chế mở, thoáng.

Theo PGS.TS Lê Văn Hiệp: Rào cản lớn nhất trong sản xuất vaccine ở Việt hiện nay là tư duy chiến lược của cấp vĩ mô. Nhà nước cần xác định giá trị hiệu quả và kinh tế của vaccine trong phòng bệnh, cần có chính sách ưu tiên đầu tư và tháo bỏ các rào cản do cơ chế hành chính quan liêu bao cấp đối với các cơ sở sản xuất hiện nay.

Theo SGGP.org.vn