Để tăng cường khả năng bảo đảm kỹ thuật cho vũ khí, trang bị kỹ thuật của Quân chủng, trước hết là bảo đảm kỹ thuật cho lực lượng tàu thuyền hải quân hoạt động, góp phần đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc nước ta, ngày 18-1-1965, BTL Hải quân quyết định mở rộng trạm sửa chữa tàu Bãi Cháy Khu Tuần phòng I Hải quân thành xưởng sửa chữa tàu Hải quân, lấy phiên hiệu là Xưởng 48 (tiền thân của Nhà máy X48, Cục Kỹ thuật Hải quân).

Chỉ trong thời gian ngắn, Xưởng 48 cùng các lực lượng trong Quân chủng đã bạt núi, khoan hầm, xây dựng và cải tạo khu vực núi cao, hang hầm cảng biển sâu thành Xưởng sửa chữa tàu quân sự và vũ khí trang bị kỹ thuật Hải quân, bao gồm hệ thống nhà xưởng, cầu cảng liền bờ dài 120m; 1 đường triền có thể kéo tàu có lượng giãn nước từ 200 đến 300 tấn; đường hầm xuyên núi dài 142m, rộng 4m, co 4m… trong điều kiện bom đạn của máy bay Mỹ bắn phá ác liệt.

Trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất của đế quốc Mỹ, máy bay Mỹ đã đánh phá 954 trận vào các đơn vị của hải quân ta, trong đó 78 trận vào 38 lần chiếc tàu, ca nô, thuyền gỗ, có tàu bị đánh 4 lần; 157 trận vào các căn cứ, cầu cảng; 227 trận vào các trạm ra-đa đối hải; 41 trận vào các xưởng sửa chữa tàu, kho tàng doanh trại; 451 trận vào các hầm...

Sửa chữa tàu quân sự tại Nhà máy X48.

Mặc dù bị máy bay Mỹ đánh phá nhiều lần song tập thể cán bộ, công nhân viên, chiến sĩ của Xưởng 48 đã phát huy tinh thần độc lập, sáng tạo, không chủ quan, nhưng cũng không hoang mang, dao động trước sự điền cuồng đánh phá ác liệt của địch; nâng cao lòng yêu nước và chí căm thù giặc, tinh thần dũng cảm vượt mọi khó khăn gian khổ để hoàn thành nhiệm vụ.  

Một trong những thành tích đặc biệt xuất sắc của cán bộ, công nhân viên Xưởng 48 là cải tiến và sản xuất hàng nghìn quả thủy lôi, mìn các loại, các loại ngòi nổ, chốt hẹn giờ... cung cấp kịp thời cho chiến trường miền và cho Đoàn Đặc công 126 đánh tàu địch. Những chiến công của Hải quân nhân dân Việt Nam trên sông Hiếu, cảng Cửa Việt - Đông Hà đã bẻ gãy cuộc hành quân Lam Sơn 719; đập tan kế hoạch chống phong tỏa bằng thủy lôi của đế quốc Mỹ ở các cảng biển lớn và gắn liền với những chiến công của cán bộ, kỹ sư, chiến sĩ, thợ quân giới của Xưởng 48. Có những người thợ không hề do dự trước những nhiệm vụ quan trọng, nguy hiểm, thậm chí đe dọa đến tính mạng của bản thân mình, quyết tâm thực hiện và hoàn thành tốt nhiệm vụ, thể hiện cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng, để lại những ấn tượng tốt đẹp cho các thế hệ cán bộ, công nhân viên Xưởng 48.

Ngoài nhiệm vụ cải tiến, sản xuất vũ khí, Xưởng 48 còn được Quân chủng giao đóng tàu vỏ sắt có tốc độ cao, hỏa lực mạnh mô phỏng theo dạng tàu phóng ngư lôi 123-K. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, Xưởng đã phối hợp với Trung đoàn 172, đóng thuyền sắt F1, F2 lắp ĐKZ-82, bom phóng và thủy lôi AMĐ-500. Đây là loại thuyền vỏ sắt có thể tháo rời tạo điều kiện thuận lợi cho đơn vị cơ động đến khu vực chiến đấu lắp ráp, tận dụng mọi thời cơ đánh địch và có thể ngụy trang cất giấu ở những khu vực biển có bãi ngang, cồn cát. Cả 2 loại thuyền trên do xưởng sản xuất đã được Phân đội 3, Trung đoàn 172 sử dụng trong chiến đấu đạt hiệu quả cao trên vùng biển giáp ranh Quảng Bình và Quảng Trị.

Có thể nói rằng, trong chiến tranh Xưởng 48 đã để lại những mốc son chói lọi, là một phần không thể thiếu trong trang sử hào hùng của Hải quân nhân dân Việt Nam. Những chiến công xuất sắc đó đã góp phần tích cực vào thắng lợi của cuộc đấu tranh giải phóng của dân tộc, thu giang sơn về một mối.

Đất nước thống nhất, Xưởng 48 bắt tay ngay vào thực hiện nhiệm vụ mới là tổ chức sửa chữa tàu và vũ khí trang bị kỹ thuật phục vụ cho nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc; đồng thời tham gia giúp quân đội Lào xây dựng cơ sở và sửa chữa tàu thuyền. Phát huy truyền thống đoàn kết, quyết tâm cao trong thời kỳ chống Mỹ, cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên Xưởng 48 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, luôn vượt mức kế hoạch hằng năm từ 116% đến 124%. Từ năm 1976 đến năm 1985, Xưởng 48 đã có 130 sáng kiến cải tiến kỹ thuật được áp dụng có hiệu quả trong lao động sản xuất; đặc biệt là nghiên cứu, cải hoán thành công 2 tàu phóng lôi vỏ nhôm phục vụ tuần tra, huấn luyện diễn tập của Quân chủng.

Trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt với tinh thần “tất cả vì Trường Sa thân yêu”, cán bộ, công nhân viên Xưởng 48 đã không quản ngày đêm, thời tiết phức tạp để sửa chữa hơn 478 lần chiếc tàu cho các đơn vị trong Quân chủng thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu; cải tạo 4 nhà nổi, kịp thời chi viện cho Trường Sa.

Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, năm 1996 Xưởng 48 được đổi tên thành Nhà máy X48, thuộc Cục Kỹ thuật Hải quân và Bộ Quốc phòng đã ký quyết định phê duyệt dự án “Đầu tư tăng năng lực sửa chữa tàu quân sự - giai đoạn I" tại Nhà máy. Đây là điều kiện thuận lợi để Nhà máy X48 phát triển trong giai đoạn mới.

45 năm xây dựng, trưởng thành, từ chỗ năng lực của Nhà máy chỉ là bảo dưỡng, duy tu, sửa chữa nhỏ cho các tàu; bảo dưỡng, tiểu tu các máy diezel và các thiết bị khí tài khác, đến nay năng lực của Nhà máy đã được nâng cấp như: Sửa chữa cấp vừa các động cơ diezel đến 1200 CV, sửa chữa nhỏ các tàu chiến đấu và các loại tàu vận tải khác, sửa chữa trùng tu các loại vũ khí trên tàu chiến đấu như: Pháo 25, 37 ly, AK-230 và các loại súng 14,5, 12.7 ly…

Nhà máy đã chế tạo các sản phẩm vật tư kỹ thuật như tấm chống ăn mòn điện hóa, các loại thiết bị lắp trên tàu quân sự như: Bơm nước, bơm dầu, bình sinh hàn các loại, các cấu kiện bằng thép và các sản phẩm vật tư kỹ thuật đặc chủng khác. Nhà máy đang mở rộng hệ thống triền đà để nâng cao năng lực sửa chữa tàu quân sự, bổ sung các thiết bị mới, mở rộng cảng, luồng, sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ Quân chủng giao cho.

Với những thành tích đã đạt được, Nhà máy X48, Cục Kỹ thuật Hải quân đã vinh dự được Đảng, Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vì đã có những thành tích đặc biệt xuất sắc trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước và nhiều danh hiệu cao quý khác. 

Tự hào về truyền thống 45 năm qua, Nhà máy X48 hôm nay tiếp tục phát huy tính năng động, sáng tạo, nâng cao trình độ, làm chủ khoa học kỹ thuật để xây dựng Nhà máy. Đây cũng là điều kiện tiên quyết để Nhà máy tiếp tục phát triển vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ sửa chữa trang bị kỹ thuật, phục vụ cho nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu bảo vệ biển, đảo, thềm lục địa của Tổ quốc trong mọi tình huống./.

Thượng tá TRẦN MINH HƯƠNG - Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Nhà máy X48