Nước Việt ta từ xưa tới nay đều tôn vinh và rất coi trọng những nhà giáo. Từ khi nền giáo dục cách mạng ra đời (tháng 9-1945) cho đến nay, các thế hệ thầy giáo, cô giáo và các nhà quản lý giáo dục đã đóng góp công lao to lớn vào sự nghiệp vẻ vang là: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài vì tương lai của đất nước.

Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, vai trò, trách nhiệm của đội ngũ nhà giáo lại được đề cao hơn bao giờ hết. Tại diễn đàn Quốc hội vừa qua, GS Đỗ Nguyên Phương đã nhận định: thắng hay thua trong cuộc cạnh tranh quyết liệt trên con đường hội nhập thì vấn đề cơ bản là chất lượng con người, mà chất lượng con người có đáp ứng được yêu cầu mới hay không thuộc về lĩnh vực giáo dục. Những nhà giáo giữ vai trò "đạo diễn chính" tạo nên những tác phẩm về con người Việt sánh vai với bè bạn năm châu.

Lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo chúc mừng các Nhà giáo nhân dân vừa được phong tặng nhân dịp 20-11-2006.

Yêu cầu của giáo dục trong xu thế mới là đào tạo ra thế hệ con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, có sức khỏe, có thẩm mỹ, có nghề nghiệp, đặc biệt là trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Trước những yêu cầu mới đó, đội ngũ nhà giáo lại đang gặp phải muôn vàn khó khăn và thử thách trong nghề dạy học của mình, trong đó bên cạnh việc chống lại tiêu cực thì đổi mới phương pháp dạy học là khó khăn nổi cộm hiện nay.

Theo đánh giá của các nhà chuyên môn, đội ngũ nhà giáo nước ta ở các cấp học hiện nay đều có hạn chế về việc cập nhật kiến thức và phương pháp giáo dục. Có người gọi việc dạy học từ thời xa xưa đến nay diễn ra như một công nghệ gồm các bước ổn định là: kiểm tra bài cũ, giảng bài mới, ra bài tập về nhà… Phương pháp dạy chủ yếu từ bậc phổ thông đến đại học vẫn là việc thầy đọc, trò chép.

Trong khi các lĩnh vực khác thì máy tính, công nghệ thông tin đã trở thành công cụ, phương tiện làm việc phổ biến thì việc ứng dụng công nghệ thông tin, máy vi tính vào giảng dạy của đại đa số thầy cô giáo phổ thông hiện vẫn còn khá nhiều khó khăn. Cách dạy hiện nay chưa phát huy được tính chủ động sáng tạo của học sinh, chưa hướng dẫn được cho học sinh biết tự học, biết cách chủ động và tiếp cận kiến thức một cách tự giác. Sâu xa hơn, cách dạy, hướng dẫn của các thầy cô giáo chưa tạo ra động lực cho học sinh, sinh viên biết xây dựng niềm tin, hoài bão, ý chí vươn lên, kỹ năng sống, ý thức trách nhiệm công dân...

Muốn nâng cao chất lượng giáo dục phải đổi mới cách dạy, cách thi cử, đánh giá chất lượng học tập. Cùng với nhiều yếu tố khác, phương pháp giảng dạy của thầy là một "đòn bẩy" quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần tạo ra nguồn nhân lực có trình độ cao đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhưng đổi mới, lựa chọn cách dạy, cách thi như thế nào cho phù hợp với xu thế hiện nay là điều không dễ. Bởi nó không chỉ liên quan đến lề lối và tác phong làm việc của đội ngũ giáo viên mà còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện, môi trường cần thiết phục vụ cho công cuộc đổi mới đó.

Nhiều nhà giáo đặt câu hỏi: vì sao phải đổi mới phương pháp giáo dục? Phương pháp cũ vẫn còn chỗ đứng hay một sớm một chiều gạt bỏ đi được? Có người cho rằng, cứ sử dụng công nghệ thông tin trong bài dạy là một phương pháp mới. Một số trường đại học đã có phòng học được trang bị rất hiện đại từ máy tính, máy chiếu, ti-vi đến tăng âm… nhưng các sinh viên cũng không mấy mặn mà với việc học.

Điều này cho thấy, sử dụng công nghệ thông tin không phải là đổi mới phương pháp giảng dạy và càng không phải là điều kiện chủ yếu nâng cao chất lượng dạy và học. Vấn đề quan trọng là ở người thầy, người sử dụng công nghệ này để truyền thụ kiến thức đến với học sinh, sinh viên. Chúng tôi được biết, hiện nay ở Trường đại học Cần Thơ và một số trường khác đã và đang thực hiện phương pháp giảm bớt giờ học trên lớp, tăng cường cho sinh viên hoạt động tự nghiên cứu. Với những giờ lên lớp, thầy giáo thường sử dụng các tình huống để sinh viên nghiên cứu, làm sản phẩm, sau đó tổ chức xê-mi-na và đánh giá sinh viên.

PGS-TS Lê Công Triêm (Trường đại học Sư phạm Huế) vừa giới thiệu mô hình dạy học mới với ba giai đoạn là 5:3:2, trong đó: giảng viên thuyết trình (50%), sinh viên tự nghiên cứu, tự học (30%) và phần thầy giải đáp thắc mắc (20%). Thầy giáo cần phải áp dụng tối đa công nghệ thông tin trong dạy học. Với cách dạy này sẽ tránh được kiểu giảng viên đọc chép như trước còn sinh viên thì phát huy quyền được hỏi, được tranh luận, qua đó rèn luyện các phẩm chất cần thiết như sự tự tin, tự chủ và khả năng giao tiếp, khám phá và giải quyết vấn đề...

Sẽ có nhiều ý tưởng khác cho việc đổi mới phương pháp dạy học của các thầy, cô giáo. Thiết nghĩ, muốn đổi mới phương pháp giáo dục tất yếu người thầy giáo phải đổi mới tư duy về công việc dạy học và luôn luôn cập nhật thông tin để nâng cao kiến thức, thuần thục các kỹ năng truyền thụ qua những bài giảng hấp dẫn, thú vị tạo cảm hứng học tập cho người học. Có như vậy, mới góp phần quyết định đào tạo được nguồn nhân lực có tri thức, trình độ chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Bài và ảnh: HÀ THANH MINH