Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thăm HTX Nông nghiệp-Dịch vụ công bằng Ea Kiết (tỉnh Đắc Lắc). 

Điểm sáng của kinh tế tập thể

Bản chất của kinh tế HTX chính là sự liên kết giữa các hộ sản xuất, kinh doanh cá thể nhỏ lẻ để tạo thành một khối thống nhất. Việc liên kết này nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp các hộ xã viên có thế và lực để cạnh tranh, nâng cao giá trị sản phẩm. Sau 30 năm đất nước đổi mới toàn diện, hội nhập sâu rộng, quá trình đổi mới phát triển và hội nhập đã tạo ra nhiều cơ hội thuận lợi cho sự phát triển của đất nước nói chung, của khu vực kinh tế hợp tác, HTX nói riêng. Các HTX đã từng bước đổi mới về tổ chức và hoạt động, thích ứng ngày càng tốt hơn với cơ chế thị trường; khẳng định rõ hơn vai trò, vị trí của HTX trong nền kinh tế, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Dấu ấn lớn nhất của khu vực kinh tế HTX trong thời gian qua chính là sự lớn mạnh về quy mô, chất lượng và đóng góp vào GDP cả nước. Đóng góp của khu vực HTX vào GDP năm 2015 đạt 6,5% và theo dự báo, năm 2016 sẽ tăng cao hơn; trong khi tỷ lệ vốn đầu tư chỉ chiếm khoảng 0,6% tổng vốn đầu tư của nền kinh tế. Cùng với HTX, các liên hiệp HTX được hình thành và từng bước lớn mạnh, với 43 liên hiệp HTX trên cả nước. Các liên hiệp HTX đã phát huy được lợi thế trong liên kết, hợp tác giữa các HTX với nhau và với các thành phần kinh tế khác để cùng phát triển. Điển hình như Liên hiệp HTX Thương mại TP Hồ Chí Minh (SAIGON COOP) với 82 siêu thị, gần 300 điểm bán lẻ, trải khắp 40 tỉnh, thành phố trong cả nước, doanh thu năm 2015 đạt hơn 1 tỷ USD, nộp ngân sách hàng nghìn tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động trong chuỗi siêu thị mang nhãn hiệu Co.opmart.

Trong khó khăn chung của nền kinh tế, các HTX, liên hiệp HTX vẫn có nhiều đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Nhiều mô hình HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị sản phẩm hàng hóa được hình thành. Thực tế, trong những năm qua, kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX đã góp phần vào việc tái cấu trúc nền kinh tế, đặc biệt là trong nông nghiệp, tạo thêm việc làm, thu nhập ổn định cho hàng chục triệu người lao động; tăng thu ngân sách Nhà nước, tăng kim ngạch xuất khẩu...

Hướng phát triển cho các HTX

Hơn 30 năm qua, các hộ sản xuất cá thể ở Việt Nam đã tham gia vào chuỗi sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm trong nước cũng như các nước trên thế giới. Tuy nhiên, đây là sự tham gia yếu thế, bị động, không có khả năng đàm phán, lựa chọn để bảo đảm quyền lợi chính đáng. Tham gia vào các HTX chính là con đường, giải pháp căn bản để các hộ sản xuất cá thể trở thành những chủ thể kinh tế có tư cách pháp nhân, có sức cạnh tranh, chủ động liên kết hợp tác và tiêu thụ sản phẩm của mình.

Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều cơ chế, chính sách để thúc đẩy khu vực kinh tế HTX phát triển, góp phần cùng với kinh tế nhà nước đóng vai trò nền tảng. Tuy nhiên, có thể thấy khu vực kinh tế HTX còn nhiều hạn chế và chưa xứng với tiềm năng. Thế mạnh lớn nhất của khu vực kinh tế HTX chính là đã thu hút được lực lượng lao động đông đảo, với hơn 30 triệu người, chiếm 55% tổng số lao động của cả nước. Tuy nhiên, đóng góp của khu vực kinh tế HTX vào tổng thu nhập nội địa mới chỉ đạt khoảng 5-6%. Trong khi đó, còn tới 60% số HTX chưa chịu chuyển đổi và đang loay hoay tìm cách chuyển đổi sang mô hình HTX kiểu mới theo Luật Hợp tác xã năm 2012.

Trong tổng số hơn 2 vạn HTX thì lĩnh vực nông nghiệp (bao gồm nông, lâm, diêm nghiệp, thủy sản) chiếm đa số, với 10.452 HTX trong cả nước. Vấn đề là phải làm sao để giúp thành viên HTX nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tiêu thụ được các sản phẩm của xã viên mới là vấn đề căn bản, mấu chốt của các HTX nông nghiệp. Tuy nhiên, đa số HTX hiện nay vẫn chưa chú trọng đến khâu tiêu thụ sản phẩm, chưa lấy việc nâng cao thu nhập của các thành viên là tiêu chí hàng đầu. Quy mô các HTX nông nghiệp còn nhỏ, thiếu vốn, trình độ đội ngũ cán bộ yếu kém, thiết bị công nghệ lạc hậu, thiếu thông tin về thị trường, chưa có năng lực dự báo... đang là những "trở lực" để các HTX phát triển hiện nay.

Để tạo nên sức cạnh tranh mới, phát triển bền vững thì liên kết các hộ sản xuất cá thể, hình thành HTX, tổ hợp tác là việc làm cấp thiết. Bên cạnh đó, Liên minh HTX Việt Nam cũng như Liên minh HTX các cấp cần phải đẩy mạnh liên kết giữa các HTX để hình thành các liên hiệp HTX và tiến tới liên kết vùng, liên kết ngành. Trên cơ sở liên kết, các thành viên được vay vốn đầu tư phát triển sản xuất, áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ. Mặt khác, việc liên kết giữa các HTX với doanh nghiệp còn giúp bảo đảm cho xã viên có đầu vào chất lượng, chi phí thấp và đầu ra tiêu thụ sản phẩm ổn định, hiệu quả.

Bài và ảnh: MINH MẠNH