Nhãn Châu Thành được xuất khẩu sang thị trường Mỹ là trái cây chủ lực trong liên kết phát triển chuỗi giá trị nông sản tại Đồng Tháp Mười. 

Tiểu vùng Đồng Tháp Mười có diện tích tự nhiên hơn 600.000ha, chiếm 17,7% diện tích tự nhiên của ĐBSCL, bao gồm 19 huyện, thị, thuộc 3 tỉnh Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp. Nơi đây được xem là vựa lúa lớn của đất nước góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và đưa Việt Nam thành một cường quốc về xuất khẩu lúa gạo trên thế giới. Ngoài ra, đây còn là vùng của nhiều loại trái cây đặc sản như xoài, nhãn, khóm (dứa) và vùng nuôi trồng, chế biến thủy sản mang lại giá trị kinh tế cao.

Tuy có nhiều tiềm năng, lợi thế, đồng thời nằm trong khu vực liên kết phát triển vùng ĐBSCL, thế nhưng vùng Đồng Tháp Mười vẫn chưa có cơ chế liên kết để phát huy đặc thù thế mạnh; nhiều chủ trương, chính sách phát triển vẫn chưa phát huy được hiệu quả; kết cấu hạ tầng thiếu và không đồng bộ nên hạn chế kết nối liên hoàn trong nội vùng và liên vùng. Ông Lê Vĩnh Tân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng: “Nếu chỉ dựa vào “lợi thế tĩnh” về điều kiện tự nhiên của mỗi địa phương để thực hiện chính sách ưu đãi kêu gọi đầu tư, thiếu sự liên kết chặt chẽ để tạo ra “lợi thế động” nhằm tối ưu hóa nguồn lực hữu hạn thì khó có thể đẩy mạnh phát triển và nâng cao sức cạnh tranh toàn vùng”.

GS, TS Võ Tòng Xuân, Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ cho biết: Đồng Tháp Mười đang đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách. Tăng trưởng kinh tế của vùng vẫn còn chậm, chưa tương xứng với tiềm năng, nhất là trong khai thác sản xuất nông nghiệp và thương mại-dịch vụ; chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm, trong đó chất lượng chuyển dịch không cao; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi chủ yếu mang tính tự phát; sản xuất nông nghiệp còn mang tính phân tán, nhỏ lẻ… “Vì vậy, để vùng phát triển một cách bền vững cũng như tận dụng triệt để thế mạnh của mình, các ngành chức năng còn nhiều việc phải làm, trong đó cần có sự thống nhất, đồng thuận về quản lý giữa 3 tỉnh, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm”-GS, TS Võ Tòng Xuân nói thêm.

Cũng liên quan đến vấn đề liên kết vùng, GS, TS Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Chủ nhiệm Chương trình cấp Nhà nước "Điều tra cơ bản tổng hợp ĐBSCL" cho rằng: “Thực tế đã chứng minh, bên cạnh BĐKH, nước biển dâng thì sản xuất nông nghiệp của ĐBSCL đã quá lạc hậu. Tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ đang là rào cản lớn cho sự phát triển. Đã đến lúc phải thay đổi. Và liên kết tiểu vùng Đồng Tháp Mười là việc làm rất cần thiết”.

Định hướng cụ thể để liên kết bền vững

Đề án Liên kết phát triển bền vững tiểu vùng Đồng Tháp Mười không phải là “con số cộng” của 3 tỉnh Long An-Đồng Tháp-Tiền Giang, mà sẽ tạo điều kiện, nền tảng cho 3 tỉnh phát triển nhanh hơn, cùng chia sẻ thông tin, lợi ích kinh tế vùng để phát triển bền vững. Liên kết hợp tác phát triển nông nghiệp tiểu vùng Đồng Tháp Mười nhằm phát huy những cơ hội và thế mạnh chung như: Tiềm năng phát triển nông nghiệp và du lịch-dịch vụ; nhiều sản phẩm đa dạng đặc thù và có thương hiệu; mậu dịch biên giới với Cam-pu-chia và thị trường TP Hồ Chí Minh; nhiều tổ chức quốc tế và chính phủ các nước đang có những ý tưởng hợp tác, hỗ trợ. Vì thế, để liên kết đi vào chiều sâu và mang lại hiệu quả, nhất thiết phải theo các nguyên tắc và hướng phối hợp cụ thể. Theo đó, liên kết phải theo yêu cầu, tạo ra giá trị gia tăng cho các bên tham gia, phải được thực hiện từ cơ sở và thu hút được sự tham gia của các cộng đồng dân cư. Ngoài ra cần có sự phối hợp trong chia sẻ tài nguyên môi trường; trong quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển hạ tầng; trong ban hành chính sách thu hút đầu tư cũng như trong đào tạo nguồn nhân lực và vấn đề an sinh xã hội.

Định hướng cho liên kết vùng Đồng Tháp Mười, TS Nguyễn Văn Đúng, Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp cho rằng: Chúng ta cần lựa chọn 3 mũi đột phá để tập trung ưu tiên đầu tư. Trong đó, không nên xem nhẹ yếu tố “dọn sẵn sân chơi” nhằm thu hút đầu tư; tập trung phát triển hạ tầng giao thông, khẩn trương xây dựng và thực hiện chương trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhằm nâng cao sức cạnh tranh”. Cũng theo TS Nguyễn Văn Đúng, Đồng Tháp Mười trong giai đoạn mới dù phát triển theo hướng nào cũng cần tính đến sự đối trọng với TP Hồ Chí Minh và Cần Thơ, hay xu hướng ổn định để phát triển theo địa giới 3 tỉnh: Đồng Tháp, Long An và Tiền Giang. Từ những đột phá đó, sẽ có sức lan tỏa và tác động mạnh đến phát triển sản xuất theo hướng chuyên canh hiện đại, phát triển công nghiệp gắn với nông nghiệp và giải quyết việc làm… Đặc biệt là phát huy tối đa tiềm năng du lịch trong vùng.

Để vùng Đồng Tháp Mười phát triển bền vững hơn trong tương lai, theo GS Đặng Vũ Minh, Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, bên cạnh liên kết để phát triển cần phải có kế hoạch khoanh vùng phục hóa và giữ lại giá trị thiên nhiên làm điểm tựa duy trì đa dạng sinh học; không chỉ đặt nặng vấn đề liên kết để khai thác trồng lúa mà cần có nhiều giải pháp khác đa dạng hơn, trong đó chú ý thế mạnh về du lịch nông nghiệp trên vùng đất ngập nước của Đồng Tháp Mười.

Đưa ra 7 phác thảo định hướng liên kết cho Đồng Tháp Mười, theo GS, TS Nguyễn Ngọc Trân, ngay lúc này, chúng ta phải xây dựng các chương trình sản xuất lúa gạo; chương trình trái cây đặc sản; thủy sản; chương trình trồng lại rừng tràm, trữ nước ngọt và khôi phục chuỗi dinh dưỡng đa dạng vốn có, kết hợp phát triển du lịch sinh thái; chương trình nước sạch; chương trình kết cấu hạ tầng thủy lợi, giao thông thủy, bộ; chương trình giải quyết vùng trũng về giáo dục và đào tạo nghề.

Hệ thống giao thông đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội cho cả khu vực Đồng Tháp Mười. Giao thông trong khu vực tuy đã có sự kết nối liên thông nhưng một số tuyến đường vẫn chưa đồng bộ, vì thế Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Long An Phạm Văn Rạnh cho rằng: “Trước mắt phải huy động mọi nguồn lực, đồng thời tạo điều kiện để thu hút vốn đầu tư vào hạ tầng giao thông, chú trọng các công trình liên kết tiểu vùng”.

Ông Trần Hoàng Diệu, Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật tỉnh Tiền Giang đề xuất: Để phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh vùng Đồng Tháp Mười, cần tập trung giải quyết những nhiệm vụ có tính chất chiến lược, bao gồm: Nâng cao năng lực sản xuất các ngành, tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng chất lượng và hiệu quả, trong đó gắn với việc sống chung với lũ; tập trung đầu tư xây dựng hoàn chỉnh những cụm, tuyến dân cư vượt lũ, bảo đảm các xã có đủ cơ sở hạ tầng thiết yếu, nâng cao đời sống và phát triển sản xuất tăng thu nhập cho người dân. Ngoài ra, tùy từng ngành cụ thể, chúng ta nên có những nhóm giải pháp tương ứng nhằm phát triển ngành. Ví dụ, ngành nông nghiệp tiếp tục đầu tư mở rộng các vùng chuyên canh, chuyển giao tiến bộ khoa học, kỹ thuật cho nhà nông; ngành khoa học công nghệ tập trung nguồn lực cho việc nghiên cứu các mô hình sản xuất nông nghiệp phù hợp, phát triển công nghệ chế biến, xây dựng cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực cho khoa học công nghệ...

Bài và ảnh: THÚY AN