QĐND - Một trong những nội dung quan trọng được Bộ Quốc phòng xác định khi xây dựng "Chiến lược phát triển giáo dục-đào tạo trong quân đội đến năm 2020" là đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng, thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo quân đội. Điều chỉnh cơ cấu hợp lý, rút ngắn khoảng cách về trình độ của đội ngũ nhà giáo quân đội so với chuẩn quốc gia, khắc phục "vùng trũng" về ngoại ngữ, tin học... là những mục tiêu được ưu tiên.                    

"Cái khó" bó... chất lượng         

Luật Giáo dục năm 2005 xác định: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục". Đối với quân đội, do tính đặc thù của hoạt động quân sự, nên vị trí, vai trò của nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục càng đặc biệt quan trọng.

Giáo viên Trường Sĩ quan Chính trị động viên học viên đi diễn tập cuối khóa. Ảnh: Minh Trường

Những năm qua, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục của quân đội ta vẫn giữ được những điểm mạnh "truyền thống", từng bước đáp ứng yêu cầu đào tạo ở từng bậc học, cấp học, trình độ đạt chuẩn được nâng lên. Tuy nhiên, trong "Đề án kiện toàn, phát triển đội ngũ nhà giáo đến năm 2010" được Bộ Quốc phòng phê duyệt năm 2005 đã thẳng thắn đánh giá: Đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục còn thiếu về số lượng, mất cân đối về cơ cấu ngành nghề, độ tuổi, vùng, miền; trình độ đạt chuẩn về học vấn, ngoại ngữ còn thấp so với yêu cầu, còn khoảng cách nhất định so với chuẩn quốc gia và sự phát triển của thực tiễn giáo dục-đào tạo (GD-ĐT), làm giảm chất lượng dạy và học. Tỷ lệ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục có trình độ sau đại học còn thấp, trình độ ngoại ngữ, tin học, khả năng nghiên cứu tài liệu chuyên môn, sử dụng các trang thiết bị hiện đại vào quá trình đào tạo còn nhiều hạn chế, bất cập...

 Đại tá Vũ Việt, Trưởng phòng Quản lý nhà giáo và Khoa học quân sự (Cục Nhà trường, Bộ tổng tham mưu) cho rằng: Yêu cầu quan trọng để tiến tới chuẩn hóa chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục quân đội là phải nâng cao tỷ lệ thạc sĩ, tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư; nâng cao trình độ ngoại ngữ để tiếp cận tri thức, công nghệ mới, mở cánh cửa ra thế giới. Hiện trình độ ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin... của đội ngũ nhà giáo quân đội nhìn chung vẫn còn ở "vùng trũng" so với chuẩn quốc gia.

Sau 5 năm thực hiện đề án của Bộ Quốc phòng về kiện toàn, phát triển đội ngũ nhà giáo, đến nay tỷ lệ thạc sĩ tăng, nhưng số giáo viên có trình độ tiến sĩ và chức danh giáo sư, phó giáo sư vẫn không tăng, thậm chí có xu hướng giảm, do số bổ sung mới không "bù đắp" kịp số tuổi cao, phải nghỉ theo chế độ; nhiều trường bị hẫng hụt về thế hệ kế tiếp có trình độ học vấn và chức danh giảng dạy cao.

Chuẩn hóa gắn với chính sách thu hút, đãi ngộ  

Theo Trung tướng Phạm Xuân Hùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó tổng tham mưu trưởng: Trong "Chiến lược phát triển GD-ĐT trong quân đội đến năm 2020", chúng ta đặt ra mục tiêu từng bước bảo đảm đủ số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục. Một số chỉ tiêu cụ thể là: Cán bộ trong các nhà trường quân đội phải có trình độ từ đại học trở lên; đối với các học viện, trường đại học phấn đấu có từ 90 đến 100% giảng viên có trình độ sau đại học (trong đó 60% đến 65% thạc sĩ, 30% đến 35% tiến sĩ), cán bộ quản lý phải có 50% đến 60% có trình độ sau đại học; các đồng chí trong ban giám đốc, ban giám hiệu có trình độ tiến sĩ và phấn đấu có chức danh phó giáo sư, giáo sư; chú trọng nâng cao trình độ tin học, ngoại ngữ, nhất là hiệu quả sử dụng theo chuyên ngành đào tạo.

Thiếu tướng Vũ Văn Luận, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Học viện Kỹ thuật quân sự cho biết: Đội ngũ cán bộ giảng dạy của học viện hiện có 249 tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, hơn 330 thạc sĩ; nhiều bộ môn, khoa số cán bộ, giảng viên có trình độ học vấn sau đại học chiếm hơn 85%... Trước yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển nhà trường và chuẩn hóa giáo viên, học viện phấn đấu đến năm 2020 có hơn 90% giáo viên có trình độ thạc sĩ trở lên, giỏi ngoại ngữ; trong đó hơn 50% có trình độ tiến sĩ; gần 30% giáo viên có khả năng giảng dạy bằng ngoại ngữ. Để đạt tới mục tiêu đó, trước mắt từ nay đến năm 2015, mỗi năm học viện phải bổ sung gần 40 tiến sĩ. Đây là một thách thức không nhỏ, đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu rất cao.

Công tác nghiên cứu khoa học là chức năng thứ hai của các nhà trường. Học tập, nghiên cứu khoa học vừa là yêu cầu, vừa là giải pháp thiết thực nâng cao trình độ, để nhiều nhà giáo quân đội có trình độ học vấn cao (tiến sĩ) và chức danh giảng dạy cao (giáo sư, phó giáo sư). Thực tế những năm qua, do thiếu hụt về biên chế, nên nhiều giáo viên của các trường quân đội phải "cáng đáng" số giờ lên lớp quá cao, quanh năm "đứng lớp", hầu như không còn thời gian để đầu tư cho nghiên cứu khoa học, học tập, đi thực tế, tích lũy kiến thức, nâng cao trình độ...

Khắc phục tình trạng trên, các cơ quan chức năng Bộ Quốc phòng đang xây dựng, hoàn chỉnh định mức về chế độ làm việc của nhà giáo quân đội, làm cơ sở để tính chuẩn biên chế đội ngũ nhà giáo một cách khoa học; bảo đảm có 20% lượng "dự trữ" để các giảng viên có điều kiện vừa giảng dạy, vừa nghiên cứu khoa học, đi thực tế cơ sở... Học viện Kỹ thuật quân sự phấn đấu tăng dần tỷ lệ giữa nghiên cứu khoa học với giảng dạy trong đội ngũ giáo viên, để đến năm 2020 đạt tỷ lệ 40/60, thực hiện luân chuyển cán bộ giữa nghiên cứu khoa học và giảng dạy, nhằm nâng cao tính hiệu quả và kích thích năng lực hoạt động.

Vấn đề cốt lõi trong chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo là thực hiện chuẩn hóa về số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ. Đây là nhiệm vụ mang tính cấp bách và lâu dài. Đại tá Phạm Văn Ất, Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Tăng-Thiết giáp cho rằng: "Từng trường cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện tốt kế hoạch xây dựng, kiện toàn, phát triển, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục của trường mình; có kế hoạch chiến lược, tổng thể, kế hoạch trung hạn, ngắn hạn, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, nâng chuẩn...; xây dựng lộ trình, bước đi phù hợp cho toàn trường, từng khoa, phòng, đơn vị... 10 năm qua, nhà trường đã cử hơn 300 lượt cán bộ, giáo viên đi học tập, nâng cao trình độ và có chính sách hỗ trợ cụ thể khuyến khích, đẩy nhanh tiến độ đào tạo giáo viên trình độ sau đại học...".

Ở tầm vĩ mô, để kiện toàn, phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục quân đội cả về số lượng, cơ cấu tổ chức, chuẩn hóa chất lượng, trình độ theo quy định của Nhà nước và Bộ Quốc phòng... cần ban hành các biểu biên chế mới cho các khối trường, thay thế các biểu biên chế cũ, đã lạc hậu. Cùng với bổ sung chế độ, chính sách, xây dựng quy định tiêu chuẩn, quy trình xét, công nhận chức danh giảng viên, giáo viên và định mức thời gian làm việc của nhà giáo quân đội (trên cơ sở tính tới đặc thù hoạt động quân sự), phải tạo môi trường thu hút nhân tài và có chính sách ưu đãi, quy định cụ thể định mức bảo đảm điều kiện làm việc, sinh hoạt, nơi ăn, ở, điện, nước, mang mặc... cho đội ngũ nhà giáo. Nhiều ý kiến cho rằng, để thực sự tạo "đòn bẩy" cần nghiên cứu, đổi mới, đề xuất phụ cấp tương ứng với các chức danh khoa học, phù hợp với điều kiện hoạt động của đội ngũ nhà giáo trong từng lĩnh vực chuyên môn; có tiêu chí đánh giá rõ ràng, thực hiện đãi ngộ theo tài năng và hiệu quả làm việc, cống hiến.

Phạm Quân