Hôm nay, hàng triệu học sinh, sinh viên từ mầm non đến đại học trên khắp mọi miền đất nước tưng bừng, hân hoan trong ngày lễ khai trường năm học mới. Năm học 2008-2009, năm học bản lề để chuẩn bị cho một cuộc đổi mới mạnh mẽ trong giáo dục, thi cử vào năm 2010 với những cuộc vận động, phong trào thi đua sôi nổi trong toàn ngành cùng bộn bề công việc vì mục tiêu xây dựng một nền giáo dục tốt và ngày càng phát triển.

Học sinh Trường THPT chuyên Hà Nội-Amsterdam trong ngày lễ khai giảng năm học mới 2008-2009.

Bước vào năm học này, cùng với thực hiện chủ đề "Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới cơ chế quản lý tài chính", các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh, sinh viên sẽ tập trung triển khai phong trào “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực". Các cuộc vận động và phong trào thi đua đó được gắn với các cuộc vận động mà ngành giáo dục đã, đang thực hiện, đó là "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", "Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục" (Hai không), "Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo"... Trong buổi lễ ký kết với các bộ, ngành, đoàn thể về triển khai thực hiện phong trào "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực", Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh: Chúng ta phải xây dựng trường học là nơi gần gũi, thân thiện nhất với mọi học sinh, làm sao để phong trào này trở thành thói quen nền nếp để học sinh mỗi khi đến trường cảm thấy việc học không còn là những áp lực căng thẳng, nỗi sợ hãi đè nặng tâm lý. Chúng ta phải phấn đấu để trường học là nơi thu hút học sinh đến trường học tập tự giác, say mê và bộc lộ quan điểm, phát huy hết khả năng sáng tạo của mình... Đó thực sự là mong muốn không chỉ của riêng ngành giáo dục mà còn là tâm nguyện của mọi người dân Việt hiện nay.

Ngược dòng lịch sử trở lại thời kỳ trước năm 1945, khi đất nước còn nhiều khó khăn, đời sống xã hội còn nghèo đói thì chỉ có những gia đình kinh tế khá giả mới cho con học hành tử tế, còn lại phần lớn người dân đều mù chữ. Rất nhiều người dù khát khao học tập đến mấy cũng không được đến trường vì hoàn cảnh gia đình quá thiếu thốn. Nhưng thời nay, kinh tế, xã hội nước ta phát triển, hệ thống trường lớp mở rộng đến tận làng xã, sự nghiệp giáo dục, đào tạo được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm đầu tư. Hầu hết các gia đình đều rất chú trọng đến việc học hành, thi cử của con cái. Đó là điều đáng tự hào và cần khích lệ tinh thần học tập của nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực thì hoạt động giáo dục nước ta hiện nay cũng bộc lộ không ít vấn đề bất cập do tác động của cơ chế thị trường. Có những thầy giáo, cô giáo do nhận thức chưa đúng về sứ mệnh cao cả của nền giáo dục nên đã dẫn tới hành vi phi giáo dục: đánh đập, hành hạ học trò, vì bệnh thành tích mà có những trò gian lận, tiêu cực trong đánh giá, kiểm tra kết quả học tập và thi cử của học sinh. Về phía phụ huynh, nhiều gia đình lại quan tâm thái quá, thiếu hợp lý đã biến việc học hành trở thành nỗi sợ hãi của con cái, nhất là học sinh nhỏ tuổi. Từ khi đến tuổi cắp sách đến trường, các em đã lao vào một lịch học dày đặc, học chính khóa ở trường, học thêm ở nhà đủ các môn, thời gian nghỉ hè cũng phải học thêm nào là Toán, Ngoại ngữ, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật... Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm năm gần đây, mỗi năm cả nước đều có tới hàng trăm nghìn học sinh bỏ học vì nhiều lý do khác nhau, riêng năm học 2007-2008 có 147.005 học sinh các cấp bỏ học. Đau lòng hơn, có một số học sinh THPT thi trượt đại học đã tìm đến con đường tự vẫn vì thất vọng vào bản thân đã không làm hài lòng sự kỳ vọng của bố mẹ... Đây là một sự thật đáng buồn và đi ngược lại với mục tiêu phấn đấu của ngành giáo dục nước ta.

Bên cạnh nỗ lực xây dựng cơ sở vật chất tạo môi trường gần gũi với học sinh, các địa phương vùng khó khăn cần tăng cường đầu tư kinh phí, huy động tối đa số trẻ trong độ tuổi đi học (ít nhất từ 92% đến 95% trẻ 5 tuổi, 75% trẻ mẫu giáo và 20% trẻ lứa tuổi nhà trẻ ra lớp), vận động học sinh bỏ học trở lại trường, phụ đạo học sinh yếu, tăng cường đội ngũ giáo viên và mở rộng các hình thức tổ chức dạy học theo chương trình giáo dục thường xuyên... Với bậc giáo dục phổ thông, vấn đề then chốt để tạo cảm hứng học tập với học sinh là các thầy giáo, cô giáo phải tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy chủ yếu là các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Đạo đức, Giáo dục công dân, gắn bó với việc chăm sóc, phát huy giá trị di tích lịch sử văn hóa, cách mạng trên địa bàn. Kiểm tra đánh giá theo hướng khuyến khích tinh thần tự học và ý thức sáng tạo của học sinh, giảm yêu cầu học thuộc lòng, nhớ nhiều sự kiện, không làm bài tập rập khuôn theo bài mẫu, thực hành vận dụng linh hoạt. Tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số và mở rộng, nâng cao chất lượng dạy học 2 buổi/ngày... phấn đấu giảm tỷ lệ học sinh yếu kém, khắc phục tình trạng học sinh bỏ học...

Phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực bắt đầu triển khai sâu rộng từ năm học này và tiếp tục kéo dài đến năm 2013 với mục đích tạo được một bước đột phá trong việc giáo dục toàn diện cho học sinh, để những ngôi trường thực sự thân thiện, gần gũi như những ngôi nhà của các em học sinh. Qua đó, góp phần giáo dục thế hệ học sinh Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự hào dân tộc, kỹ năng sống, thái độ sống tích cực, bản lĩnh vững vàng và kiến thức rộng... để đưa đất nước ta có thể "sánh vai được với các cường quốc năm châu" như Bác Hồ hằng mong muốn trong bức thư gửi các em học sinh nhân ngày khai trường 5-9-1945.

HÀ THANH MINH