Mở ra thời cơ mới

Khoảng 5 năm trở lại đây, các cuộc sáng tạo công nghiệp xuất hiện ngày càng nhanh, nhịp độ ngày càng mạnh, làm thay đổi diện mạo thế giới. Từ kỷ nguyên công nghệ sáng tạo, thế giới đang "chuyển mình" sang kỷ nguyên công nghệ cao; từ lao động cơ bắp sang lao động trí tuệ. Cuộc CMCN lần này tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất, tạo sự thay đổi lớn về phương thức phát triển. Một quốc gia, một doanh nghiệp đi sau có thể đuổi kịp và vượt lên các quốc gia, doanh nghiệp có trình độ phát triển hơn nhiều nếu biết tạo thời cơ và tận dụng thời cơ từ cuộc cách mạng số mang lại.

Cùng chung quan điểm này, Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân, Tổng thư ký quốc gia về Phát triển bền vững và Nâng cao năng lực cạnh tranh khẳng định: Đối với Việt Nam, đây là thời cơ vàng nhưng cũng không ít thách thức. Với những lợi thế so sánh về sự phát triển công nghệ thông tin, đặc biệt là lợi thế về dân số vàng, chúng ta hoàn toàn có khả năng nắm bắt cơ hội này và phát triển. Muốn vươn lên, tiến cùng thời đại thì lựa chọn đúng đắn và tốt nhất là phải nắm bắt được thời cơ của cuộc cách mạng lần này, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong mọi ngành, mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội và phát triển kinh tế số, xây dựng quốc gia khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam trò chuyện với các nhóm khởi nghiệp tại Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2016. 

Làm gì để vượt qua thách thức?

Các chuyên gia đều chung quan điểm rằng, cuộc CMCN lần thứ 4 này không có chỗ cho sự chậm trễ, bởi tốc độ giữ vai trò quyết định, những sản phẩm mới sẽ liên tục được thay thế, cập nhật. Do vậy, cộng đồng doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp khởi nghiệp phải vượt qua được rào cản để hòa nhập toàn cầu. Ông Trương Đình Tuyển nhận định: Thách thức lớn nhất vẫn là vượt qua chính mình, vượt qua sự bảo thủ trong tư duy phát triển; vượt qua tâm lý tự hài lòng, không dám chấp nhận mạo hiểm để khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Để KH&CN thúc đẩy sự phát triển của đất nước thì không có cách nào khác là phải đổi mới sáng tạo. Đổi mới sáng tạo ấy phải dựa trên nguồn lực của đất nước. Có nhiều ý kiến cho rằng, đầu tư vào KH&CN ở nước ta còn quá khiêm tốn khi chỉ chiếm 1% GDP, trong đó Nhà nước đóng góp 0,54% và phần còn lại là của tư nhân. Thứ trưởng Bộ KH&CN Trần Văn Tùng cho rằng, điểm nghẽn trong phát triển KH&CN ở nước ta chính là chưa thu hút được nguồn lực xã hội. Trong khi ở các nước trong khu vực như Hàn Quốc chi tới 4% GDP cho KH&CN với tỷ lệ là 1:3, nghĩa là một đồng của Nhà nước và ba đồng của tư nhân, có nhiều nước tỷ lệ này là 1:4.

Đưa ra quan điểm hoàn toàn mới, Thiếu tướng Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng giám đốc Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) cho rằng, 0,54% ngân sách Nhà nước dành cho phát triển KH&CN là rất nhiều. Nếu coi đó là đồng vốn cho vay thì chỉ một năm sau có 1%, năm sau nữa có 2-4% và chỉ ít năm sau sẽ lên đến 100% GDP dành cho KH&CN, bởi người dùng, doanh nghiệp sẽ "rót" tiền vào đầu tư cho các sản phẩm công nghệ có tiềm năng. Do vậy, cần phải đổi mới mô hình, từ hỗ trợ cho không sang cho vay và chỉ dành cho người thắng cuộc với những ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo. Quá trình đổi mới sáng tạo trên thế giới đang diễn ra mạnh mẽ đến mức, mỗi khách hàng là một cá thể cần được lắng nghe và được phục vụ riêng biệt. Đất nước nào thành công trong giai đoạn này là đất nước dựa trên văn hóa rất đa dạng và đây chính là lợi thế rất lớn của Việt Nam.

Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân khẳng định, để nắm bắt cơ hội của cuộc CMCN lần thứ 4 đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ tư duy về quản trị quốc gia, có quyết tâm cao, thích ứng nhanh với môi trường mới. Trong bối cảnh lợi thế về dân số vàng không còn duy trì được lâu, chi phí lao động rẻ ngày càng mất lợi thế, Việt Nam sẽ đối mặt với những nguy cơ lớn hơn, khoảng cách về công nghệ ngày càng xa hơn và nước ta khó thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân cũng nhận định, để hòa nhập được với cuộc CMCN lần thứ 4 này thì yếu tố then chốt là nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất thiết phải xây dựng cho được một thế hệ mới phù hợp với thế giới số. Mỗi người phải có khả năng sáng tạo và phải có bản sắc của riêng mình. Muốn thế, phải thực hiện mạnh mẽ cải cách giáo dục để cho ra đời những công dân toàn cầu. Các cơ sở đào tạo phải có viện nghiên cứu phát triển và phải có vườn ươm công nghệ.

Muốn thành công trong cuộc CMCN lần thứ 4 này, Nhà nước cần có hành lang pháp lý đủ mạnh để Việt Nam trở thành quốc gia khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đạt được sự thịnh vượng trong phát triển kinh tế phải dựa trên đổi mới sáng tạo. Chính phủ cần thành lập Ủy ban đổi mới sáng tạo quốc gia và xây dựng chương trình đổi mới sáng tạo mang tầm cỡ quốc gia. Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cũng phải trở thành các trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cũng như đổi mới sáng tạo ngay từ trong các bộ, ngành.

Bài và ảnh: MINH MẠNH - THÙY DUNG