Thời gian qua, ở tỉnh Hà Tây có hàng trăm lò gạch thủ công hoạt động trái phép, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống nhân dân. Chính vì vậy đã có

Lò gạch nhà anh Lê Quang Rèn (Phương Trung, Thanh Oai) đã phá dỡ…

nhiều đơn thư phản ánh, tố cáo của quần chúng gửi đến chính quyền các cấp thuộc tỉnh Hà Tây. Tuy nhiên, cách xử lý ở mỗi địa phương lại khác nhau nên không tìm được tiếng nói chung, khiến tình trạng này không được giải quyết triệt để.

Tất cả lò gạch thủ công đều hoạt động trái phép

Điều đó được khẳng định bởi chính các chủ lò gạch trên địa bàn các huyện Thanh Oai, Phúc Thọ, Phú Xuyên, Thạch Thất mà chúng tôi có điều kiện tiếp cận. Các chủ lò gạch cho biết, do điều kiện lao động thủ công, sử dụng lao động tự do bằng… hợp đồng miệng; không có các biện pháp bảo đảm giữ gìn vệ sinh môi trường; mặt bằng sản xuất kiểu “tận dụng bờ bãi”… nên không thể có đủ điều kiện xin giấy phép sản xuất.

Hoạt động của các lò gạch làm ô nhiễm môi trường đã gây bức xúc cho người dân Hà Tây từ nhiều năm nay. Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân do khí thải Hidroclorua từ việc đốt gạch, mà các lò gạch thủ công thường đặt xen lẫn trong các thôn, xóm gây ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm tiếng ồn, khói bụi mù mịt do sử dụng các máy móc và phương tiện vận chuyển quá lạc hậu. Như lò gạch của anh Lê Quang Rèn, đặt cách Trường tiểu học Phương Trung II (Thanh Oai) chỉ khoảng 300 mét. Ban giám hiệu nhà trường và hội cha mẹ học sinh đã nhiều lần gửi thư phản ánh lên chính quyền đề nghị dẹp bỏ lò gạch này.

Cũng cần nhắc lại vụ sập lò gạch xảy ra tại thôn Cổ Châu, xã Châu Can, huyện Phú Xuyên vào tháng 1-2008 làm 6 người chết và 5 người bị thương. Nguyên nhân của vụ tai nạn được xác định là do chủ lò đã không tuân thủ các quy định bảo đảm an toàn cho người lao động. Lò gạch đã cũ, vỏ lò đã hỏng, các cột chống giữ lò làm rất sơ sài dẫn đến làm sập và đổ tường lò. Nhìn chung các lò gạch dạng này hoạt động trái phép, tồn tại bởi sự buông lỏng quản lý của chính quyền, nên việc mất an toàn lao động có thể xảy ra bất kỳ lúc nào mà không thể dự báo trước được. Bên cạnh đó, các lò gạch này không có khu vực khai thác riêng nên phải đi thu mua đất từ người dân tự khai thác từ nơi khác. Hậu quả là tình trạng khai thác trái phép nguồn đất tràn lan, nhiều địa phương lâm nạn “thổ tặc” - nhiều cánh đồng bị lấy trộm đất, hạ thấp mặt bằng canh tác. Vấn đề này vừa ảnh hưởng đến an ninh nông thôn, vừa ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Tai hại hơn nữa là nạn “thổ tặc” khai thác đất ở ven đê, vi phạm quy định bảo vệ đê điều và đe dọa an toàn các tuyến đê. Chính vì vậy, từ tháng 6-2007, đồng chí Hà Văn Hiền, Bí thư Tỉnh ủy đã yêu cầu các địa phương phải rà soát, dẹp bỏ các lò gạch trái phép.

Xử lý cần kiên quyết hơn

Theo quan sát của chúng tôi thì tình trạng đốt gạch trái phép hiện vẫn diễn ra tràn lan ở Hà

… nhưng cách đó không xa, một lò gạch khác vẫn “bình yên vô sự” (ảnh chụp ngày 30-3).

Tây, như huyện Phú Xuyên còn hơn 30 lò, ở các huyện Thanh Oai, Phúc Thọ, Thạch Thất… có hàng trăm lò. Gần đây, giá gạch tăng mạnh, đốt gạch trở thành một nghề “siêu lợi nhuận”, càng khiến các chủ lò gạch đẩy mạnh hoạt động. Ông Lê Văn Hùng, một người có thâm niên 20 năm hành nghề “đốt gạch chui” cho biết: “Giá gạch mộc (gạch chưa đốt) là 1.300 đồng/viên, giá gạch thành phẩm là 1.800 đồng/viên. Đốt bao nhiêu bán hết bấy nhiêu. Chưa bao giờ nghề gạch lại “vào cầu” như bây giờ”.

Theo các nhà chức trách địa phương, xử lý các lò gạch này rất khó khăn. Vì đa phần các lò xen lẫn các khu dân cư, chính quyền cấp xã và cán bộ thôn có biết nhưng vì “tình làng nghĩa xóm” nên chỉ có thể nhắc nhở chứ ít nơi nào xử lý kiên quyết được. Hơn nữa, như ông Lê Văn Khánh, trưởng thôn Tân Dân (Phương Trung, Thanh Oai) cho biết: “Thôn tôi có 7 lò gạch trái phép, dân làng đã gửi đơn thư tố cáo lên xã, lên huyện, nhưng xử lý rất khó. Từ tháng 9-2007, chúng tôi thông báo quyết định của UBND xã về đình chỉ hoạt động các lò gạch, thì các chủ lò đều xin lui một thời gian để bán hết số gạch tồn đọng. Nhân lúc đó, họ cho thêm gạch vào lò tiếp tục đốt. Đến tháng 12-2007, chúng tôi đi kiểm tra lại, các lò vẫn “đỏ lửa”. Đến khi có quyết định cưỡng chế của UBND huyện thì cấp xã không làm được, vì toàn bà con, xóm giềng với nhau, không ai nhận lời tham gia lực lượng cưỡng chế. Đành phải chờ huyện đem máy móc về phá dỡ...”.

Mới đây, UBND huyện Thanh Oai đã tổ chức lực lượng cưỡng chế 14 lò gạch trái phép đang hoạt động trên địa bàn xã Phương Trung. Việc làm này được nhân dân đồng tình, ủng hộ. Chúng tôi đã tiếp xúc với các chủ lò gạch bị cưỡng chế (phá bỏ hoàn toàn các lò và yêu cầu chủ lò cam kết không tái phạm). Anh Lê Quang Rèn, một trong những chủ lò bị cưỡng chế nói “Trước đây, chúng tôi vẫn biết làm như thế là sai, nhưng thú thực là bà con vẫn có nhu cầu mua gạch, nhiều người không có công ăn việc làm nên đành làm liều”.

Trên thực tế, việc dẹp bỏ hoạt động của các lò gạch cũng gây ra không ít vấn đề xã hội phải quan tâm. Việc cưỡng chế sẽ gây thiệt hại cho các chủ lò cả trăm triệu đồng/mỗi lò; hàng trăm lao động không có việc làm; nhân dân muốn mua gạch xây dựng lại phải tìm đến các địa phương khác, làm cho giá gạch tiếp tục nâng cao… Nhưng “lợi bất cập hại”, chủ trương chấm dứt hoạt động các lò gạch trái phép của chính quyền tỉnh Hà Tây là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, các biện pháp xử lý ở từng huyện, từng xã ở Hà Tây khác nhau, dẫn đến nhiều luồng dư luận không tốt trong nhân dân. Ví dụ, UBND huyện Thanh Oai chỉ ra quyết định cưỡng chế các lò gạch ở xã Phương Trung (là nơi có nhiều đơn thư phản ánh của nhân dân) chứ chưa cưỡng chế toàn bộ các lò trên địa bàn huyện. Hôm 27-3, UBND huyện Thanh Oai cưỡng chế lò gạch của anh Lê Quang Rèn, thì một lò gạch thuộc địa bàn xã Dân Hòa, cách đó chỉ chừng 1km vẫn tấp nập chuẩn bị đốt lò mới… Những việc làm như vậy khiến người dân nghi ngờ sự công tâm của chính quyền. Đây chính là vấn đề mà chính quyền các cấp ở Hà Tây cần quan tâm, khắc phục. Cần ra quân đồng loạt, dẹp bỏ triệt để các lò gạch trái phép để bảo vệ môi trường, ổn định cuộc sống và tăng cường niềm tin trong nhân dân.

Bài và ảnh: HỒNG HẢI