QĐND - Từ năm 1961 đến 1971, đế quốc Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh hóa học tại miền Nam Việt Nam. Trong thời gian này, Mỹ đã rải hơn 80 triệu lít hóa chất diệt cỏ xuống các tỉnh miền Nam Việt Nam, trong đó có hơn 400kg chất đi-ô-xin. Theo ước tính của Hội nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin Việt Nam (VAVA) ở Việt Nam hiện nay có khoảng 4,8 triệu người bị phơi nhiễm chất độc da cam/đi-ô-xin, trong đó có hơn 3 triệu nạn nhân da cam. Hiện nay, chất độc da cam còn ảnh hưởng đến các thế hệ con cháu của các nạn nhân và chưa biết sẽ dừng lại ở thế hệ nào.

PGS, TS, BS Trần Trọng Hải, Phó giám đốc dự án tại Lễ bàn giao trang thiết bị PHCN cho Bệnh viện điều dưỡng-Phục hồi chức năng tỉnh Thái Bình (27-7-2011).

Đối tượng nhân dân trong vùng bị rải chất độc hóa học bị nhiễm độc, khuyết tật được hưởng chế độ trợ cấp bảo trợ xã hội. Ngày 25-6-2008, Bộ Y tế đã có Quyết định số 3288/QĐ-BYT về việc phê duyệt Dự án “Tổ chức phục hồi chức năng tại cộng đồng cho nạn nhân chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam”. Dự án với mục tiêu: Cải thiện chất lượng cuộc sống của nạn nhân chất độc hóa học da cam/đi-ô-xin do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, giúp họ hòa nhập cộng đồng thông qua các biện pháp can thiệp kỹ thuật phục hồi chức năng (PHCN), cung cấp dụng cụ trợ giúp, chuyển giao kiến thức và hướng dẫn PHCN cho nạn nhân. Dự án được triển khai điểm ở 3 huyện của 3 tỉnh Đồng Nai, Quảng Ngãi, Thái Bình và nhóm đối tượng được hưởng lợi chính là các nạn nhân da cam, người khuyết tật thuộc địa bàn trên. Triển khai từ năm 2008, đến nay Dự án đã đạt được những thành tựu nhất định và được dư luận đánh giá cao.

Dự án đã tiến hành điều tra cơ bản và phát hiện nhu cầu PHCN cho 14.886 nạn nhân và người khuyết tật. Đã triển khai và tổ chức các lớp tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ dự án và phát triển mạng lưới PHCN tại cộng đồng; trước hết là cán bộ chủ chốt cấp tỉnh, huyện về hậu quả của chất độc hóa học, với cán bộ y tế chủ chốt tuyến tỉnh, huyện, xã và các cộng tác viên tập huấn về kỹ thuật tập luyện PHCN cho các dạng khuyết tật và PHCN dựa vào cộng đồng.

Tổ chức PHCN tại cộng đồng cho nạn nhân chất độc hóa học da cam/đi-ô-xin. Trên cơ sở kết quả của hai lần đào tạo và tập huấn; các cộng tác viên đã  hướng dẫn, áp dụng các kỹ thuật để tập luyện PHCN cho những người khuyết tật  tại hộ gia đình ở 3 tỉnh cho 7.500 người. Các cộng tác viên đã áp dụng các kỹ thuật được học trong các buổi tập huấn để tập luyện cho những người khuyết tật. Đồng thời họ hướng dẫn và chuyển giao các kỹ thuật này cho thân nhân trong gia đình và nạn nhân/người khuyết tật để họ có thể tự tập luyện tại nhà.   

Đối với các trung tâm PHCN, trong hai năm 2010-2011, Trường Đại học Y tế Công cộng đã phối hợp với các bệnh viện Trung ương như: Việt Đức, Viện Nhi Trung ương, Viện Tai Mũi Họng, Viện Răng Hàm Mặt và Viện Mắt tổ chức khám cho nạn nhân và người khuyết tật tại 3 tỉnh Thái Bình, Quảng Ngãi và Đồng Nai. Đặc biệt, dự án đã tổ chức hai đợt phẫu thuật chỉnh hình PHCN cho nạn nhân chất độc hóa học da cam/đi-ô-xin cho tổng số 25 nạn nhân. Công tác quảng bá và đẩy mạnh trao đổi thông tin liên quan đến PHCN cho nạn nhân và người khuyết tật cũng đã thực hiện rất tích cực và hiệu quả trên phương tiện thông tin đại chúng và các diễn đàn trao đổi ở cấp quốc gia và địa phương.  

Thành tựu đạt được của dự án là đã xây dựng được hệ thống PHCN tại cộng đồng dựa vào mạng lưới y tế địa phương và huy động được sự tham gia của 3 thành phần nòng cốt y tế, lao động, thương binh và xã hội và Hội nạn nhân chất độc da cam. Qua đó, các nạn nhân/đi-ô-xin và người khuyết tật có nhu cầu được hỗ trợ về y tế, trẻ khuyết tật được tạo điều kiện đi học, người lớn được đào tạo nghề và có công ăn việc làm, tham gia các hoạt động xã hội và hòa nhập tại cộng đồng. Đây là biện pháp bảo đảm tính bền vững và lâu dài các hoạt động của Dự án cho người khuyết tật nói chung và đặc biệt là nạn nhân chất độc da cam/đi-ô-xin.

Bài và ảnh:  TS, BS TRẦN TRỌNG HẢI – PHAN SỸ THAO