Gốm Phù Lãng không chỉ có ưu thế ở chất men màu tự nhiên mà dáng gốm cũng mang sự mộc mạc, thô phác, đậm nét điêu khắc thủ công. Nhưng hiện nay, cùng với sự xuất hiện đa dạng của các mặt hàng gia dụng, đầu ra sản phẩm gốm Phù Lãng gặp nhiều khó khăn, người dân nơi đây đang phải tìm những cách làm mới để gìn giữ nghề cổ truyền. 

Cạnh tranh gay gắt

Đến Phù Lãng, hiện ra trước mắt tôi là sự mộc mạc của những ngôi nhà gạch đỏ với mái ngói rêu phong. Dọc hai bên đường là dãy chậu cảnh, bình gốm, chum, vại… được xếp gọn gàng. Về kỹ thuật tạo hình và trang trí, gốm Phù Lãng không thua kém sản phẩm của các địa phương khác và luôn được các gia đình người Việt yêu mến, tin dùng bởi sự hữu dụng trong đời sống hằng ngày. Sản phẩm gốm Phù Lãng rất đa dạng về chủng loại, giá cả, từ các loại bình, lọ, chum, vại giá chỉ vài chục nghìn đồng đến lư hương, tranh gốm giá hàng triệu đồng. Có những sản phẩm đáp ứng được yêu cầu cao về kỹ thuật, mỹ thuật.

Hiện làng nghề có 160 hộ sản xuất gốm, doanh thu trung bình 200 triệu đồng/hộ/năm. Tuy nhiên, những năm gần đây, làng nghề Phù Lãng phải đối mặt với không ít khó khăn trong việc giữ gìn, phát huy nghề truyền thống. Anh Nguyễn Minh Ngọc, chủ xưởng gốm Ngọc chia sẻ, nguồn nguyên liệu sản xuất gốm hiện nay đang bị thu hẹp dẫn đến giá thành sản phẩmbị đẩy lên cao, trong khi các cơ sở sản xuất gốm ở Phù Lãng không thể tăng giá sản phẩm vì sợ mất đầu mối tiêu thụ. Cùng với đó, gốm Phù Lãng còn thiếu sự quảng bá, giới thiệu ở trong và ngoài nước, chưa tạo được lợi thế cạnh tranh tốt nên thị trường tiêu thụ chưa ổn định, bền vững. Anh Nguyễn Đăng Việt (34 tuổi), chủ xưởng gốm Việt Hà bộc bạch: “Chúng tôi phải cạnh tranh với nhiều sản phẩm gốm từ các vùng khác. Mẫu mã sản phẩm cũng chưa được đổi mới thường xuyên nên việc mở rộng tiêu thụ bị hạn chế. Các hộ trong làng nghề chủ yếu sản xuất mang tính nhỏ lẻ, chưa tập trung liên kết với nhau, khó có cơ hội nâng cao sức cạnh tranh”.

Tạo hình cho sản phẩm bình gốm ở làng nghề Phù Lãng. 

Gắn làng nghề với phát triển du lịch

Trước những khó khăn gặp phải, bên cạnh nâng cao chất lượng sản phẩm, Phù Lãng xác định phát triển du lịch làng nghề là hướng đi mới cần đẩy mạnh. Thực tế, nhiều du khách đến thăm làng nghề Phù Lãng có nhu cầu mua một số sản phẩm đặc trưng nhưng không có nhiều lựa chọn phù hợp. Dẫn chúng tôi đi tham quan cơ sở sản xuất, anh Nguyễn Đăng Việt bày tỏ: “Gốm Phù Lãng thường có kích thước to, khó mang vác, trong khi khách tham quan chỉ mua những sản phẩm nhỏ gọn như bộ ấm chén hoặc tượng nhỏ. Để đáp ứng nhu cầu này, sắp tới, tôi sẽ tiến hành sản xuất những đồ lưu niệm độc đáo, lạ mắt, có giá trị nghệ thuật và phù hợp với thị hiếu của du khách”.

Theo ông Trương Hồng Sơn, Trưởng thôn Phù Lãng, số lượng khách du lịch đến làng nghề còn khiêm tốn, khách trong nước chủ yếu là các đoàn nhỏ lẻ, tự phát. Năm 2015, Phù Lãng chỉ đón khoảng 300 khách du lịch nước ngoài thông qua các đơn vị tổ chức tour du lịch. Để thu hút thêm nhiều du khách hơn nữa, chính quyền địa phương đã chủ động hợp tác với các công ty du lịch. Đồng thời, địa phương cũng tổ chức nhiều hoạt động phụ trợ nhằm đáp ứng nhu cầu về tham quan, giải trí của du khách. Với phong cảnh đặc trưng của làng quê vùng Đồng bằng Bắc Bộ và bề dày lịch sử hàng trăm năm, Phù Lãng rất phù hợp cho tour du lịch tham quan thắng cảnh, tìm hiểu lịch sử làng nghề kết hợp các hoạt động như tập nặn gốm, thăm chợ gốm… Những hoạt động này sẽ tạo sức hấp dẫn, níu chân du khách muốn quay trở lại với làng nghề. Hiệu quả kinh tế-xã hội mà du lịch mang lại sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, bảo vệ, phát huy bản sắc văn hóa, cảnh quan, môi trường sinh thái. Tuy nhiên, để Phù Lãng ngày càng phát triển rất cần sự tham gia chủ động, tích cực từ phía cộng đồng dân cư để xây dựng và giữ gìn môi trường du lịch hấp dẫn, thân thiện, tạo sự thoải mái cho du khách khi đến Phù Lãng. Cùng với nỗ lực vươn lên của những người dân địa phương, Phù Lãng cũng rất cần sự hỗ trợ của các cơ quan, ban ngành chức năng trong việc bảo tồn và phát triển làng nghề.

Bài và ảnh: NGUYÊN VŨ