Mấy hôm nay mẹ gọi điện liên tục, chỉ với lời thông báo quen thuộc: Hôm nào con về? Quê mình năm nay tổ chức kỷ niệm chiến thắng Hàm Rồng rầm rộ lắm. Quảng trường Hàm Rồng làm xong rồi...

Hôm chủ nhật vừa qua, ông ngoại gọi điện khoe đang ở Nhà hát Lớn Hà Nội. Ông là một trong 300 cựu chiến binh đã chiến đấu tại mặt trận Hàm Rồng được mời dự chương trình giao lưu “Hàm Rồng-Dáng đứng Việt ”...

Những lời thông báo qua điện thoại thật ngắn, nhưng đã gợi lại bao ký ức tuổi thơ tôi cũng như niềm háo hức được trở về mảnh đất quê hương trong những ngày kỷ niệm 45 năm chiến thắng Hàm Rồng.

Cầu Hàm Rồng lịch sử

1. Sinh ra và lớn lên trên chính mảnh đất Hàm Rồng lịch sử, tuy không chứng kiến những thời khắc oanh liệt và hào hùng của quê hương, nhưng nuôi dưỡng tuổi thơ tôi là những câu chuyện, chiến tích của những con người làm nên chiến thắng Hàm Rồng qua lời kể của ông ngoại và mẹ. Quên sao được tuổi thơ là những ngày cùng chúng bạn rong ruổi khắp cánh đồng Hàm Rồng-Nam Ngạn, ngụp lặn dưới những hố bom để vớt bèo, lấy rong hay mùa sen đến thì reo mừng khi đứa nào nhổ được trọn cả búi ngó sen. Dọc cả quãng đồng Hàm Rồng-Nam Ngạn, những đứa trẻ chúng tôi cũng đã từng thử đếm có bao nhiêu hố bom, nhưng hầu như chẳng đứa nào đếm hết được. Đếm làm sao khi nơi đây một thời từng là “tọa độ lửa”, “túi bom”! Chỉ nhớ, hằng năm mỗi dịp ngày kỷ niệm chiến thắng Hàm Rồng, học sinh chúng tôi lại có đợt thi kể chuyện về Hàm Rồng, được nhà trường tổ chức cắm trại trên chính trận địa pháo dưới chân đồi C4 (hiện nay là Quảng trường Hàm Rồng). Nhưng có lẽ điều hấp dẫn nhất trong những ngày kỷ niệm là được theo chân các cựu chiến binh sải bước trên cây cầu lịch sử, lên đồi C4 anh hùng thăm viếng trận địa xưa để được nghe kể về chiến tích thuở nào.

Cây cầu sắt Hàm Rồng từ thời chiến tranh, bờ Bắc là núi Ngọc, bờ Nam núi Rồng đến nay vẫn nối nhịp cho những đoàn tàu ngày đêm xuôi ngược. Nhiều năm nay, từ ngày cầu vượt Hoàng Long đưa vào sử dụng, cầu Hàm Rồng không còn cảnh xe cộ qua lại tấp nập. Để giữ cho cây cầu được yên bình, hai năm nay, chính quyền phường Hàm Rồng đã có biện pháp ngăn không cho xe ô tô qua lại. Cũng không biết từ bao giờ, cầu Hàm Rồng-đồi C4-núi Rồng đã là điểm đến hấp dẫn của đông đảo người dân Thanh Hóa lẫn khách du lịch trong mỗi dịp lễ tết hay ngày nghỉ cuối tuần.

Ngồi trên núi Rồng (hay còn gọi là hang mắt Rồng) có thể phóng tầm mắt nhìn núi Ngọc, sông Mã, xa hơn là làng Yên Vực-mảnh đất của những dân quân tự vệ “ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng” thấp thoáng ngôi chùa cổ với những thửa ngô, mía xanh biếc, thú vị hơn nếu bắt gặp đoàn tàu chạy,  phong cảnh tựa như một bức tranh. Mới đây, dưới chân cầu, người ta lập nên một bến tàu du lịch nối tua Hàm Rồng-Nam Ngạn tới khu sinh thái Quảng Cư-đền Độc Cước-sinh thái Trường Lệch Sầm Sơn và trong tương lai sẽ mở lên các vùng thượng nguồn sông Mã, tới các khu: Suối cá thần Cẩm Lương, thành Nhà Hồ, đường Hồ Chí Minh… Phía đông Nam cầu Hàm Rồng là dự án “Thành phố đôi bờ sông Mã” đang được triển khai, con đường nhựa được nối dài từ chân cầu Hàm Rồng qua núi Ngọc về phía biển Hoằng Hoá sẽ trở thành khu công nghiệp. Bờ Nam Sông Mã là dự án 4 làn đường nhựa đang thi công để phát triển tua du lịch Sầm Sơn đến khu sinh thái Kim Quy… Cây cầu sắt Hàm Rồng trong những ngày đón lễ kỷ niệm 45 năm chiến thắng cũng đã được khoác lên mình “màu áo mới”, cầu được quét lại sơn cho sáng hơn, trang hoàng cờ, đèn làm cho cầu lung linh hơn khi màn đêm buông xuống.

Một góc khu du lịch Hồ Kim Quy trong làng cổ Đông Sơn. Ảnh: Phạm Ngọc

2. Mỗi khi có dịp về thăm quê, cảm giác thích nhất có lẽ là những giờ phút được rảo bước quanh Làng cổ Đông Sơn-mà tôi vẫn gọi bằng cái tên trìu mến: Làng ông ngoại. Làng cổ Đông Sơn được các nhà khoa học khẳng định là một trong 10 làng cổ đẹp nhất Việt Nam, hội đủ 5 di tích về khảo cổ, nơi được coi là khởi nguồn của nền Văn hóa Đông Sơn, Văn minh Đông Sơn với niên đại hơn 2.500 năm.  Làng có tên cũ là Nam Sơn Thọ, lọt thỏm trong thế ma trận của sơn thạch ba bề là những ngọn núi đá lẫn núi đất, núi thấp núi cao. Tô đậm cho vẻ cổ kính của làng là những cổng xóm được xây bằng đá theo kiến trúc cổ, dọc từ đầu xóm đến cuối xóm những cổng nhà, tường nhà cũng được làm bằng đá dẫn vào những dãy nhà mái lợp bằng thứ ngói liệt đã xỉn đen. Nhà ông ngoại tôi ở ngay chính giữa làng-đặc biệt hơn những ngôi nhà khác của làng, được Nhà nước cấp bằng chứng nhận là Di tích lịch sử. Ông ngoại năm nay đã gần 80 tuổi, nhưng ông bảo không nhớ nhà được xây từ năm nào, chỉ biết rằng sống trong ngôi nhà này đến ông là đời thứ 7.

Cái thú vui nữa là được theo ông dạo khắp xóm trên ngõ dưới, ông ngoại giới thiệu ở xóm này có bao nhiêu người từng góp sức cho chiến thắng Hàm Rồng, hay xóm kia có ông hoặc bà đã cùng ông đứng ở trận địa đồi C4, cầu Chui, cầu Hàm Rồng… Như một hướng dẫn viên du lịch, ông lý giải cặn kẽ cả những chữ Hán viết trên cổng làng, bởi trước kia ông xuất thân từ con nhà Nho. Giờ đây người dân không còn ra giếng làng lấy nước nữa mà đã có nước máy. Đó dường như là sự phản ánh đổi mới của làng cổ Đông Sơn, bởi trong quần thể di tích đang dần hiện hữu khu du lịch sinh thái trên 500ha với hồ Kim Quy, những khách sạn, nhà nổi, vườn cây, nhà hàng… Đặc biệt là khu du lịch 7 núi, nơi có động Tiên Sơn-cũng là nơi cất giấu vũ khí của ta, nơi trú ẩn của quân và dân Hàm Rồng và là túi bom của Mỹ những ngày kháng chiến ác liệt nhất, hằng ngày đang thu hút đông đảo du khách tới thăm.

3. Anh quyết giữ cho em dòng sông xuôi về biển cả/Một nhịp cầu lịch sử vắt ngang sông/Một dãy núi trập trùng uốn khúc/Và bầu trời như mắt em trong”?! Đó là 4 câu thơ mà tôi được đọc qua một tạp chí của xứ Thanh, do cựu chiến binh Trịnh Cường-pháo thủ số 5 bảo vệ cầu Hàm Rồng sáng tác. Chỉ 4 câu thôi nhưng dường như đã thể hiện tất cả những tâm huyết của quân và dân trên chiến trận Hàm Rồng thuở ấy. Mỗi khi được ai hỏi: Quê em ở đâu? Tôi không khỏi tự hào mà trả lời rằng: Quê Hàm Rồng, Thanh Hóa.  

45 năm trôi qua, kể từ ngày Hàm Rồng chiến thắng (ngày 3 và 4-4-1965), giờ đây đứng trên mảnh đất anh hùng này, du khách đã cảm nhận được Hàm Rồng đang từng bước chuyển mình. Nhiều công trình, trường học, nhà cao tầng mọc lên san sát ngay trên những nơi xưa kia là bãi bom. Núi đồi xưa nham nhở, nay cây xanh đã mọc lên tươi tốt. Hàm Rồng đã và đang được xây dựng thành khu lâm viên văn hóa du lịch độc đáo của xứ Thanh mang tên: Khu du lịch văn hóa Hàm Rồng.

VƯƠNG HÀ