Chiều 6-9, các đồng chí lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Vụ trưởng một số vụ liên quan đã có cuộc họp để nghe Vụ Kế hoạch-Tài chính báo cáo về đề án học phí mới. Dự kiến, dự thảo đề án này sẽ được công bố để lấy ý kiến rộng rãi từ các trường, các thầy, cô giáo, các chuyên gia giáo dục và nhân dân trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Vì thế, năm học này, Bộ Giáo dục và Đào tạo chưa áp dụng khung học phí mới mà vẫn thu theo mức cũ. Để chuẩn bị cho việc tăng học phí, Bộ đã ban hành khung học bổng mới dành cho học sinh, sinh viên ngay từ trong năm học này.

Một trường có thể có nhiều mức học phí

Khung học phí mới sẽ được triển khai kể từ năm học 2008-2009 nếu được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong năm nay. Đó là thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tuy vậy, năm học này, các trường đại học, cao đẳng sẽ thực hiện đổi mới cơ chế cấp phát tài chính theo nguyên tắc chia sẻ chi phí đào tạo giữa Nhà nước, người học và cộng đồng. Do đó, mọi sinh viên vẫn phải đóng học phí, còn người nghèo và các đối tượng chính sách được cấp học bổng qua ngành lao động, thương binh và xã hội, hoặc đối tượng khác thì vay quỹ tín dụng để đóng học phí.

Năm học 2008-2009, những học sinh này sẽ phải đóng học phí cao hơn hiện nay

Theo dự thảo đề án học phí mới thì mức học phí ở các trường đại học, cao đẳng có thể sẽ tăng hơn nhiều so với mức 180 đến 200 nghìn đồng hiện nay. Bởi theo Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, với mức học phí như hiện nay thì các trường đại học không thể có đủ điều kiện cần thiết để đào tạo theo nhu cầu, đáp ứng công cuộc đổi mới đất nước. Thu học phí là để góp phần đảm bảo kinh phí cho quá trình đào tạo của các trường đại học, cao đẳng. Không thể để kéo dài tình trạng học phí thấp kéo theo chất lượng đào tạo thấp. Vì vậy, để các trường vận hành tốt, cần phải tăng học phí. Tuy nhiên, mức học phí mới cũng phải phù hợp nguyện vọng của đa số người học. Căn cứ vào nhu cầu về nhân lực của xã hội, các trường đào tạo những ngành chất lượng cao, được xã hội yêu chuộng, có thể thu học phí cao hơn trường khác. Trong phạm vi một trường cũng có thể có nhiều mức học phí khác nhau tùy vào các ngành.

Học phí ở phổ thông cũng sẽ được đổi mới theo hướng: căn cứ vào khả năng chi trả của gia đình, đảm bảo sự công bằng cho mọi gia đình, công bằng giữa các vùng miền khác nhau. Ở thành phố sẽ có mức học phí khác với vùng nông thôn, miền núi… Khung học phí mới sẽ được chia làm hai nhóm: học sinh là con em thuộc nhóm các gia đình có thu nhập dưới mức thu nhập bình quân của địa phương thì được miễn hoặc giảm học phí; các gia đình có thu nhập cao hơn mức thu nhập bình quân của địa phương có nguyện vọng trả học phí cao hơn để con em được hưởng điều kiện và chất lượng giáo dục cao hơn. Bộ sẽ khuyến khích các địa phương thành lập các trường dành cho con em các gia đình có điều kiện về kinh tế, tự nguyện đóng học phí cao hơn mức trung bình để đáp ứng nhu cầu của họ. Nhưng, trước mắt sẽ hạn chế tỷ lệ những trường thu học phí cao để con em mọi nhà đều tìm được cơ sở giáo dục phù hợp với điều kiện của gia đình mình.

Quy định mới về học bổng

Kể từ năm học này, khung học bổng khuyến khích học tập dành cho học sinh, sinh viên các trường phổ thông, trường năng khiếu và các trường đại học, cao đẳng sẽ được áp dụng theo quy định mới. Đối với các trường phổ thông chuyên, năng khiếu nghệ thuật, thể dục thể thao: mức học bổng cho một học sinh một tháng sẽ bằng ba lần mức học phí hiện hành của trường trung học phổ thông chuyên tại địa phương. Ở khối THPT trong các trường đại học, mức học bổng do Hiệu trưởng nhà trường quy định nhưng không thấp hơn mức trần học phí hiện hành mà học sinh đó phải đóng tại trường. Những trường không thu học phí thì mức học bổng tối thiểu bằng ba lần mức trần học phí của trường trung học phổ thông tại địa phương. Học bổng khuyến khích học tập ở các trường phổ thông này được cấp theo từng học kỳ và cấp 9 tháng theo kế hoạch năm học.

Tiêu chuẩn và mức xét, cấp học bổng khuyến khích học tập ở các trường đại học, cao đẳng là những học sinh, sinh viên có kết quả học tập, rèn luyện từ loại khá trở lên, không bị kỷ luật từ mức khiển trách trở lên trong học kỳ. Cụ thể các mức sau: Loại khá được hưởng mức học bổng tối thiểu bằng hoặc cao hơn mức trần học phí hiện hành của ngành nghề mà học sinh, sinh viên đó phải đóng tại trường do Hiệu trưởng quy định. Riêng các trường ngoài công lập mức học bổng tối thiểu do Hiệu trưởng nhà trường quy định. Đối với những ngành nghề đào tạo không thu học phí thì áp dụng theo mức trần học phí được Nhà nước cấp bù cho nhóm ngành đào tạo của trường. Học tập xếp loại giỏi thì được nhận mức học bổng cao hơn loại khá, học tập xuất sắc được nhận mức học bổng cao hơn loại giỏi. Học bổng khuyến khích học tập tại các trường đại học được cấp theo từng học kỳ và cấp 10 tháng trong năm học.

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì Quỹ học bổng khuyến khích học tập được bố trí bằng 15% nguồn thu học phí hệ giáo dục chính quy đối với các trường công lập và khoảng 5% nguồn thu học phí hệ giáo dục chính quy đối với các trường ngoài công lập. Đối với các trường sư phạm và các ngành nghề đào tạo không thu học phí thì quỹ học bổng được trích khoảng 15% từ nguồn học phí do Nhà nước cấp bù.

Có thể nói, những thay đổi về học phí, học bổng là tín hiệu mới chuẩn bị cho chặng đường phát triển và hội nhập của sự nghiệp giáo dục và đào tạo nước ta. Việc tăng học phí đi kèm với một số chính sách khác có thể vừa làm cho không ít người học lo lắng, băn khoăn, nhưng đồng thời cũng sẽ có một bộ phận học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn yên tâm hơn về con đường phấn đấu học tập lâu dài dù trước mắt chưa có điều kiện để học. Chúng tôi nghĩ rằng, tăng học phí là một điều kiện tất yếu để đổi mới và góp phần hiện đại hóa cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục. Nhưng ngành giáo dục cần xây dựng những quy định hợp lý và đảm bảo thật sự công bằng đối với mọi gia đình có con em đến trường. Đây là điều không dễ dàng. Suy cho cùng, mọi chủ trương chính sách về giáo dục đều cần được cụ thể hóa và thực sự đi vào cuộc sống thì mới có thể góp phần làm chuyển biến thực trạng giáo dục.

Bài và ảnh: MINH THÀNH