Sáng 30-5, đề án “Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục 2009-2014” sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét. Ảnh: Internet

Sáng 30-5, đề án “Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục 2009-2014” sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét. Trong 8 nhóm giải pháp về đổi mới cơ chế tài chính mà đề án đưa ra thì giải pháp về học phí được dư luận quan tâm hơn cả. Đáp ứng yêu cầu bạn đọc, chúng tôi xin cung cấp  thông tin những dự kiến về chế độ học phí mới của các bậc học qua đề án này.

Gia đình không đủ tiền nộp học phí, Nhà nước sẽ hỗ trợ

Sự đổi mới cơ bản nhất về học phí là mức học phí phân biệt giữa chương trình đào tạo đại trà và chương trình đào tạo chất lượng cao. Cụ thể, đối với các trường mầm non và THCS, THPT công lập, học phí và các khoản chi cần thiết khác cho việc học tập không vượt quá 6% thu nhập bình quân của hộ gia đình. Theo đó, các hộ dân có thu nhập rất thấp, nếu 6% thu nhập chưa bảo đảm chi đủ cho các nhu cầu như: Dụng cụ học tập, sách giáo khoa, quần áo đồng phục, đi lại tối thiểu... thì ngoài việc miễn học phí, học sinh còn được Nhà nước hỗ trợ thêm. Với bậc học này, học phí không bao giờ là gánh nặng tài chính cho gia đình, vừa góp phần huy động sự đóng góp của xã hội nhiều hơn cho giáo dục.

Học phí phù hợp với khả năng chi trả của người dân (theo thu nhập của gia đình), do đó, trong một tỉnh có thể có nhiều mức học phí khác nhau. Chẳng hạn, ở đô thị, đa số người dân có thu nhập bình quân 800.000 đồng/người/tháng nên mức học phí cơ bản cho đa số học sinh là 35.000 đồng/tháng. Ở đồng bằng, người dân có thu nhập từ 650.000 đồng/tháng trở lên, mức học phí phổ biến cho đa số học sinh là 17.000 đồng/tháng. Người có thu nhập dưới 650.000 đồng/tháng tới 508.000 đồng/tháng thì được miễn học phí. Còn dưới 508.000 đồng/tháng thì được hỗ trợ 13.000 đồng/tháng. Đối với huyện miền núi có thu nhập bình quân 400.000 đồng/tháng thì thực tế sẽ miễn học phí cho tất cả học sinh, ngoài ra đa số còn được hỗ trợ 13.000 đồng/tháng, một số ít được hỗ trợ 50.000 đồng/tháng để giúp gia đình mua sách, vở, đồ dùng học tập cho các em (ngoài 6% thu nhập các gia đình đã dành cho việc này). Vào đầu năm học, hộ gia đình nào cho rằng con mình xứng đáng hưởng chế độ học phí 17.000 đồng/tháng thì làm đơn xin giảm học phí và chỉ đóng trong 3 tháng đầu mức này. Nếu có giấy xác nhận của địa phương về thu nhập bình quân của gia đình dưới 650.000 đồng/tháng/người thì được miễn học phí. Nếu gia đình không trình được giấy xác nhận thì phải đóng học phí ở mức 35.000 đồng/tháng. Riêng các trường dân tộc nội trú được Nhà nước đầu tư, hỗ trợ hoàn toàn chi phí hoạt động, người học không phải đóng học phí.

Trả lời cho câu hỏi vì sao không miễn học phí cho học sinh trung học cơ sở (THCS) và mầm non trong khi học sinh tiểu học được miễn học phí và trẻ em được khám, chữa bệnh miễn phí, Phó thủ tướng-Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân giải thích: Nếu miễn hết học phí cho học sinh THCS thì sẽ mất thu khoảng 2.046 tỉ đồng (tương ứng với chi phí đào tạo cho 852.000 học sinh ở cấp này). Trong điều kiện ngân sách giáo dục không tăng thì quy mô sẽ phải giảm 852.000 học sinh THCS. Còn với giáo dục mầm non, nếu dùng kinh phí Nhà nước để phổ cập mầm non miễn phí thì tất cả các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, trường dạy nghề công lập và hơn 90% các trường trung học phổ thông công lập phải ngừng hoạt động. (Mỗi năm Nhà nước phải chi hơn 15.000 tỉ đồng cho giáo dục mầm non, 9.986 tỉ đồng cho các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề và 5.663 tỉ đồng cho THPT).

Học phí đại học tăng dần theo năm học

 Học phí đối với giáo dục nghề nghiệp từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng và đại học sẽ thực hiện theo nguyên tắc chia sẻ chi phí giữa nhà nước và người học, bảo đảm bù đắp chi phí tiền lương, từng bước bảo đảm chi thường xuyên tối thiểu của các nhóm ngành đào tạo. Học phí của các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp, trường nghề công lập có sự phân biệt giữa các nhóm ngành nghề đào tạo để chi phí đào tạo phù hợp hơn với đặc thù của từng ngành. Nhằm khắc phục chi phí đào tạo quá thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo, dự kiến, học kỳ I năm học 2009-2010 học phí đại học đều tăng lên mức 255.000 đồng/tháng, sinh viên sư phạm được miễn học phí. Nhưng đến năm 2010, học phí các trường sư phạm là 280.000 đồng/tháng; các nhóm Khoa học xã hội, Kinh tế, Luật; Nông-Lâm-Thủy sản là 290.000 đồng/tháng; các nhóm Kỹ thuật, Công nghệ; Khoa học tự nhiên và Thể dục thể thao, nghệ thuật là 310.000 đồng/tháng; riêng nhóm Y-dược tăng lên 340.000 đồng/tháng... Theo đề án thì việc học phí đào tạo sẽ tăng dần theo lộ trình hằng năm đến 2014 và kèm theo chương trình của Chính phủ cho học sinh học nghề, sinh viên hộ nghèo, cận nghèo hoặc có hoàn cảnh khó khăn được vay để trả học phí và chi phí khác trong học tập. Mục tiêu là không để một học sinh nào đỗ đại học, cao đẳng, trung cấp, đào tạo nghề mà phải bỏ học vì không có điều kiện đóng học phí.

Có ý kiến cho rằng mức học phí mới là cao, sẽ gây khó khăn cho gia đình sinh viên; cũng có ý kiến ngược lại, mức đó vẫn thấp đối với nhiều trường đại học công lập tự chủ tài chính, không đủ chi phí đào tạo tối thiểu... Về vấn đề này, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân phân tích: Việc tăng học phí thêm 75.000 đồng/tháng chỉ mới bằng 1/2 mức mất giá của đồng tiền năm 2008 so với năm 2000. Nếu Nhà nước tăng mức cho vay để học lên 900.000 đồng/tháng thì sinh viên có thể trả được mức tăng học phí này mà không gây xáo động về tài chính gia đình, đồng thời các trường đại học có thêm nguồn kinh phí đáng kể để nâng cao chất lượng đào tạo.

Chúng tôi nghĩ rằng, xác định mức học phí các bậc học và các giải pháp hỗ trợ học tập của đề án thể hiện tính nhân văn và tính khả thi cao. Tuy vậy,  dư luận băn khoăn là những nguyên tắc về chế độ học phí, sự hỗ trợ của Nhà nước với người học có được các cơ sở giáo dục ở địa phương thực hiện đúng hay không? Nhất là với giáo dục phổ thông, việc thu học phí gắn với thu nhập của người dân thường dễ xảy ra những gian lận trong kê khai thu nhập... Vì vậy, cần có hướng dẫn chi tiết trong thực hiện và chế tài quản lý, giám sát chặt chẽ việc huy động, sử dụng tài chính từ xã hội, bảo đảm cho người học thực sự được hưởng lợi từ sự hỗ trợ của Nhà nước.

Bài và ảnh: HÀ THANH MINH