Một tiết học. Ảnh: Internet

Những năm qua, chúng ta đã đào tạo được một đội ngũ đông đảo thầy, cô giáo thuộc chuyên ngành lịch sử để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, giảng dạy tại các viện, trường đại học, cao đẳng, các nhà trường phổ thông trong toàn quốc. Trang thiết bị, giáo trình, sách giáo khoa, tranh, ảnh, cùng các phương tiện khác... nhằm phục vụ bộ môn này ngày càng được tăng cường, không hề thua kém các môn học khác. Thế nhưng, kết quả chấm thi tốt nghiệp, thi đại học, cao đẳng, chấm hết học phần, chấm niên luận môn Lịch sử của học sinh, sinh viên, mấy năm gần đây, phần nhiều là không đạt yêu cầu. Học sinh, sinh viên nhận thức mơ hồ, lung tung, trình bày sai lạc hoàn toàn, thậm chí có bài thi chẳng viết được chữ nào, đành bỏ giấy trắng. Các thầy, cô giáo chấm môn Lịch sử đều phải lắc đầu, kêu trời về sự yếu kém môn Lịch sử của học sinh, sinh viên hôm nay.

Tôi cùng một số giáo viên dạy môn Lịch sử nhà trường làm một phiếu trắc nghiệm thăm dò về tâm lý, thái độ, nhận thức của các em qua môn học Lịch sử (diện thăm dò khoảng 150 em, lớp 12), trong có câu hỏi: Em có thích học môn Lịch sử không? Vì sao? Thu phiếu, chúng tôi làm phương pháp thống kê, phân loại ngay. Với câu hỏi trên, thì có tới 81,6% trả lời là không thích. Còn vế thứ hai là: Vì sao, thì các em trình bày như thế này (xin nêu các ý chung nhất): “Sách lịch sử khô khan, nặng nề quá, không mấy hứng thú. Các sự kiện diễn biến phức tạp rất khó nhớ. Học tốt môn Lịch sử cũng chẳng làm được gì, ngành nghề có môn Lịch sử quá ít ỏi, ngoài sư phạm, tổng hợp ra là hết”. Đây cũng là mạch suy nghĩ chung, đại diện cho số đông học sinh phổ thông trên phạm vi toàn quốc. Các nhà soạn sách, đội ngũ thầy, cô giáo dạy môn Lịch sử cần nắm bắt tâm tư ấy, để về phần mình có những điều chỉnh phù hợp theo chiều hướng tích cực hơn. Nhiều người đã từng đặt câu hỏi: Lịch sử dân tộc ta đâu có thua kém các nước khác mà sao họ lại khéo tạo dựng được những bộ phim lịch sử cực kỳ hay, từng lay động, ám ảnh con trẻ nước họ và cả nước ta nữa, còn ta thì vẫn chưa làm được thế? Điện ảnh không chỉ có chức năng giải trí mà còn có cả chức năng giáo dục, bồi dưỡng kiến thức lịch sử, từ đấy khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, tình cảm yêu nước... trong thế hệ trẻ. Phải làm nhiều cách để thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên tiếp thu kiến thức lịch sử được tốt nhất, nhiều nhất.

Nguyên nhân học sinh, sinh viên học kém môn Lịch sử có nhiều nhưng tập trung vào hai nguyên nhân chính sau: Chất lượng sách giáo khoa lịch sử và năng lực thầy giáo, cô giáo vẫn còn nhiều bất cập. Bao nhiêu năm qua, về cơ bản bộ sách giáo khoa vẫn chưa có gì đổi mới, cải tiến đáng kể. Ngồn ngộn số liệu, sự kiện, con trẻ khó tránh tình trạng bị bội thực. Thiếu hẳn những câu chuyện, những số phận, những con người, những sự kiện gợi không khí bi tráng một thời.... Chỉ cách viết như vậy mới lay động, cuốn hút được giới trẻ đến với môn học Lịch sử. Còn hạn chế, yếu kém từ phía thầy giáo, cô giáo dạy sử cũng không khó tìm. Trước hết, chất lượng thí sinh thi ngành lịch sử ở các trường sư phạm đào tạo giáo viên thường rất thấp, học không được môn nào khác mới vào môn Lịch sử. Đương nhiên, thiếu niềm đam mê thật sự với lịch sử, thì khi ra dạy không thể dạy tốt, dạy hay. Bên cạnh đó cũng phải kể đến nguyên nhân do nhận thức của học sinh, phụ huynh lâu nay luôn nghĩ rằng, môn Lịch sử là môn phụ, môn học thuộc, chẳng cần đầu tư mấy mà vẫn đủ điểm, mà cũng chỉ mong được đủ điểm thôi. Từ đó đã nảy sinh tâm lý, tư tưởng tiêu cực ở người thầy: “ăn cơm chúa, múa tối ngày”, cần gì phải mất công học hỏi, tìm tòi, soạn giảng từng bài cho nhọc, cứ lấy sách giáo khoa, sách giáo viên mà đọc, mà nói cho xong chuyện. Nếu mình dạy tốt, dạy hay thì có được gì, giỏi lắm nhận vài tiếng khen. Mấy ai dạy giỏi môn Lịch sử mà dạy thêm được, kiếm tiền kha khá?

Để thổi được một luồng sinh khí mới vào việc dạy và học môn Lịch sử là rất khó. Đây là một “cuộc chiến” dài lâu, đòi hỏi có sự “đồng tâm, hiệp lực” với nhiều biện pháp linh hoạt, phong phú và khả thi.

NGỌC TẤN

(Sơn Tịnh, Quảng Ngãi)