Dòng sông Sê-rê-pốc hùng vĩ trên đại ngàn Tây Nguyên vốn đã đầy ắp huyền thoại với những thác đẹp mê hồn mà thác nào cũng đều gắn với những huyền thoại. Giờ đây, Sê-rê-pốc lại khoác trên mình thêm những huyền thoại mới, gắn với chiến công hiển hách của Sư đoàn 470 (có tên gọi doanh nghiệp là Công ty xây dựng 470) Anh hùng trong chiến tranh chống Mỹ và trở thành Anh hùng Lao động trong hòa bình với thành tích nổi bật là chinh phục dòng sông, bắt dòng sông hung dữ phải nhả điện để Tây Nguyên cất cánh…

Mùa xuân Canh Dần này tôi được trở lại thăm dòng sông huyền thoại Sê-rê-pốc và được chứng kiến không khí lao động khẩn trương của Công ty xây dựng 470 Anh hùng (thuộc Tổng công ty xây dựng Trường Sơn - Bộ Quốc phòng) trên công trình thủy điện Sê-rê-pốc 3. Giữa đất trời Tây Nguyên lộng gió, trong nắng xuân vàng sánh như mật ong, từng đoàn xe tải hối hả chở đất, những chiếc máy lu, máy xúc cần mẫn làm việc, cả công trường rền vang trong tiếng máy… Đại tá Đỗ Văn Hải, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 470 - Giám đốc Công ty xây dựng 470, nguyên là chiến sĩ đã từng chiến đấu trên đường Trường Sơn tự hào nói với tôi: “Khí thế Trường Sơn năm xưa lại được tái hiện ở công trường vào dịp đầu xuân mới này”.

Lực lượng thi công của Công ty xây dựng 470 trên đập chính Nhà máy Thủy điện Sê-rê-pốc 3.

Đại tá Đỗ Văn Hải kể rằng, từ khi thành lập (tháng 4 năm 1970) đến nay Sư đoàn 470 luôn gắn bó với dòng sông huyền thoại Sê-rê-pốc. Khi mới thành lập, sư đoàn đã đóng quân ở khu vực lưu vực sông trên địa bàn Tây Nguyên và Cam-pu-chia. Vào mùa xuân năm 1975, Sư đoàn 470 được giao nhiệm vụ bí mật mở đường cho bộ đội ta tiến công vào Buôn Ma Thuột, mở màn chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975. Để bảo đảm yếu tố bất ngờ, Trung đoàn 575 của sư đoàn đã rải quân trên con đường dự kiến mở cửa sát gốc cây rừng nhưng không đứt hẳn. Sát ngày chuyển quân, các máy ủi chỉ việc gạt lớp đất hữu cơ và cây rừng sang hai bên để các đoàn xe ào ào vào chiến dịch qua dòng Sê-rê-pốc. Con đường bí mật này như một huyền thoại trong chiến tranh và là một trong những nguyên nhân làm nên chiến thắng trong trận mở màn. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Sư đoàn 470 đã được Đảng và Nhà nước ta tuyên dương danh hiệu cao quý: Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau khi Tổ quốc thống nhất, Sư đoàn 470 vẫn tiếp tục gắn bó với Tây Nguyên, với dòng sông Sê-rê-pốc. Mùa xuân năm 1984, đang làm nhiệm vụ xây dựng cơ bản đường Trường Sơn thì Sư đoàn nhận được lệnh về Đắc Lắc làm tổng thầu xây dựng Nhà máy Thủy điện Đray Hlinh trên sông Sê-rê-pốc có công suất 12.000kw, lớn nhất khu vực Tây Nguyên lúc đó.

Tôi nhớ mãi vào một buổi chiều xuân năm 1988, khi đó, tôi đang là phóng viên của Báo Trường Sơn, lần đầu tiên được vào Tây Nguyên, đến thăm công trường thủy điện Đray Hlinh. Lúc đó tình hình kinh tế đất nước còn khó khăn lắm. Bữa ăn của người lính trên công trường vẫn chủ đạo là cơm độn bo bo. Vậy mà những cán bộ, chiến sĩ ấy sau bữa ăn lại dầm mình dưới hố móng sâu hun hút để đào đá, đổ bê tông… Thời điểm ấy, cả khu vực hai bên triền sông Sê-rê-pốc là âm u rừng rậm. Bên thác Đray Hlinh hùng vĩ, tôi đã được nghe kể về huyền thoại về nàng H’Linh xinh đẹp chờ người yêu mà hóa thành dòng thác. Mái tóc của nàng được biến thành những làn nước bồng bềnh… Đồng chí Y Ngông Niek Dam, Bí thư tỉnh ủy Đắc Lắc lúc đó đã nói với tôi rằng: Sư đoàn 470 đã làm nên một huyền thoại mới trên dòng Sê-rê-pốc khi thủy điện Đray Hlinh hoàn thành bởi trước Sư đoàn 470, nhiều doanh nghiệp ngoài quân đội đã từ chối nhiệm vụ xây lắp tại đây…

Suốt sáu năm ròng rã vật lộn với đá, với thác lũ, với nắng gió khắc nghiệt, sốt rét rừng, cả Fulro rình rập phá hoại, Sư đoàn 470 đã bắt được dòng sông hung dữ nhả điện, nhưng đã có tới mười ba cán bộ, chiến sĩ của sư đoàn ngã xuống bên dòng Sê-rê-pốc. Cả khu vực Tây Nguyên khi ấy chưa có điện lưới quốc gia, từ sinh hoạt, sản xuất... tất thảy đều do nguồn điện máy nổ, giờ có nguồn điện lưới là cả một sự kiện đem lại cuộc sống mới cho người dân Đắc Lắc. Việc làm thành công của Sư đoàn 470 được Nhà nước ghi nhận và Chủ tịch nước đã ký sắc lệnh phong tặng đơn vị danh hiệu Anh hùng Lao động. Đây là sư đoàn đầu tiên của quân đội ta vừa là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, vừa là Anh hùng Lao động. Đại tá Lê Xuân Bá, Sư đoàn trưởng cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Theo tài liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Sê-rê-pốc là một trong những dòng sông có tiềm năng về thủy điện lớn nhất Việt . Sông được hình thành trên địa phận Đắc Lắc và được hợp thành từ hai dòng sông nhỏ là sông Krông Ana, sông Krông Nô (sông Mẹ và sông Bố). Sông chảy qua tỉnh Đắc Lắc, Đắc Nông, rồi qua Cam-pu-chia, nhập vào sông Mê Công để sau đó con sông lớn này trở lại Việt . Huyền thoại Tây Nguyên kể rằng, xưa kia Krông Knô và Krông Ana chỉ là một dòng sông Sê-rê-pốc. Ngày ấy, có một chàng trai của Buôn Kuốp đem lòng yêu một người con gái ở bên kia sông. Tình yêu của họ ngày một lớn lên cho đến khi bị hai họ phát hiện. Hai dòng họ này vốn đã có hiềm khích với nhau từ hàng trăm năm trước nên không chấp nhận cho con cháu yêu nhau, tìm mọi cách ngăn cản và chia cắt tình yêu đôi trai gái. Nhưng vì quá yêu nhau nên cả hai tìm cách phản kháng. Trong một đêm trăng thanh gió mát bên dòng Sê-rê-pốc, đôi uyên ương đã cùng nhau nhảy xuống sông tự vẫn. Sau khi họ chết đi, mây đen bỗng nhiên từ đâu kéo đến nhiều vô kể, trời đất đen ngòm, dòng sông cuồn cuộn nước chảy ầm ầm. Đến sáng mai, khi mọi người thức dậy thì dòng sông đã rẽ thành hai dòng từ lúc nào…

Khai thác nguồn thủy năng của sông Sê-rê-pốc, EVN và các địa phương nơi dòng sông đi qua đã quy hoạch xây dựng các công trình thủy điện với các quy mô lớn, vừa và nhỏ trên các bậc thang. Với kinh nghiệm thi công từ Nhà máy Thủy điện Đray Hlinh (nay gọi là Nhà máy Thủy điện Đray Hlinh 1), Sư đoàn 470 – Công ty xây dựng 470 đã được các chủ đầu tư mời tham gia nhiều công trình thủy điện trên các bậc thang của sông Sê-rê-pốc. Đó là Nhà máy Thủy điện Đray Hlinh 2 với tổng công suất 16MW, Nhà máy Thủy điện Buôn Kuốp có tổng công suất 280MW, Nhà máy Thủy điện Buôn Tua Srah công suất 86MW và Sê-rê-pốc 3 công suất 220MW… Hiện nay, các Nhà máy Thủy điện Đray Hlinh 2, Buôn Kuốp, Buôn Tua Srah đã đi vào hoạt động, phát điện trên lưới điện quốc gia phục vụ công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tây Nguyên.

Trong quá trình tham gia cùng các tổ hợp nhà thầu xây dựng công trình chính nhà máy thủy điện Buôn Kuốp, Buôn Tua Srah, Công ty xây dựng 470 đã khẳng định uy tín, năng lực thi công thủy điện của mình. Cuối năm 2005 Tổng công ty Điện lực Việt Nam (nay là EVN) đã tín nhiệm chỉ định Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (do Công ty xây dựng 470 là nòng cốt) làm tổng thầu xây lắp trong liên doanh 6 nhà thầu trên công trình thủy điện Sê-rê-pốc 3.

Công trình thủy điện Sê-rê-pốc 3 nằm trên địa phận xã Ea Pô, huyện Cư Dút tỉnh Đắc Nông và các xã Ea Nuôi, Tân Hòa, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắc Lắc. Công trình bao gồm 2 tổ máy, công suất lắp máy 220MW, tổng vốn đầu tư 4.855 tỉ đồng. Công trình được khởi công ngày 24-12-2005, theo dự kiến tháng 6-2010, Thủy điện Sê-rê-pốc 3 đi vào vận hành. Việc đầu tư xây dựng thủy điện Sê-rê-pốc 3 có ý nghĩa kinh tế-xã hội rất lớn, không chỉ cung cấp nguồn điện năng quý giá cho quốc gia, mà từ công trình này tạo ra những thuận lợi cho các tỉnh Đắc Lắc và Đắc Nông mở mang ngành nghề như nuôi trồng thủy sản, phát triển du lịch. Đặc biệt với hơn 2.000ha diện tích mặt hồ, Thủy điện Sê-rê-pốc 3 còn góp phần quan trọng vào điều tiết nguồn nước, điều hòa khí hậu cho vùng dân cư rộng lớn, có vai trò trong điều tiết lũ về mùa mưa, chống hạn về mùa khô, bổ sung nguồn nước ngầm… Công trình này và những công trình thủy điện, thủy lợi lớn khác đã và đang xây dựng ở Tây Nguyên sẽ là những động lực quan trọng, góp phần thúc đẩy kinh tế vùng đất còn nhiều khó khăn phát triển.

Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn tham gia xây dựng hai hạng mục chính của thủy điện Sê-rê-pốc 3 là đập chính và đập tràn. Ngoài ra còn thi công một số công trình phụ trợ như cầu, đường và cống dẫn dòng. Công ty xây dựng 470 là một trong hai đơn vị chủ công của Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn tham gia thi công Thủy điện Sê-rê-pốc 3 và đảm nhiệm việc thi công đập chính.

Theo Đại tá Đỗ Văn Hải, do yêu cầu tiến độ khẩn trương của Thủy điện Sê-rê-pốc 3, Tết Nguyên đán Canh Dần vừa qua và Tết Nguyên đán Kỷ Sửu trước, đơn vị đều tổ chức thi công liên tục, không có gián đoạn.

Trò chuyện với công nhân, cán bộ kỹ thuật của Tổng công ty Vinaconex-một trong các tổ hợp nhà thầu trên công trình thủy điện Sê-rê-pốc 3, tất cả đều thừa nhận vai trò chỉ huy hiệp đồng tác chiến của Ban giám đốc điều hành tổng thầu do Tổng công ty xây dựng Trường Sơn phụ trách. Còn nhận xét về năng lực thiết bị và khả năng thi công các hạng mục chính của nhà máy, họ nói: “Ưu thế của Tổng công ty Trường Sơn chính là tính kỷ luật, chấp hành nghiêm mệnh lệnh của chỉ huy, có trình độ và năng lực làm việc tốt, năng suất lao động cao, đúng tiến độ. Chính họ đã lôi cuốn chúng tôi làm việc hết mình vì công trình thủy điện Sê-rê-pốc 3”. Đồng chí Nguyễn Cường Lâm, Trưởng ban quản lý thủy điện 5 nhận xét: Bộ đội Trường Sơn bằng công việc và tiến độ trên các công trường thủy điện, chứng minh năng lực và kinh nghiệm của mình. Họ xứng đáng là tổng thầu Thủy điện Sê-rê-pốc 3.

Khác hẳn với thời điểm gần hai chục năm trước khi tôi đến thăm công trường xây dựng Nhà máy Thủy điện Đray Hlinh, đêm xuân trên dòng sông Sê-rê-pốc giờ đây thật đẹp với vô vàn ánh điện lung linh trên các công trường, trên các cây cầu bắc trên dòng sông huyền thoại này. Ngắm dòng sông hùng vĩ và thơ mộng, bất giác, tôi chợt nhớ rằng, khoảng vài chục năm nữa thôi, khi ấy Tây Nguyên sẽ trở thành vùng đất trù phú, dòng sông Sê-rê-pốc sẽ trở thành một địa danh du lịch nổi tiếng sánh vai với những dòng sông đẹp trên thế giới. Khi ấy câu chuyện về các anh Bộ đội Cụ Hồ chinh phục dòng sông, bắt dòng sông nhả điện chắc chắn sẽ được lưu truyền trong nhân dân, trong khách du lịch, như một huyền thoại đẹp trên dòng Sê-rê-pốc.

Bài và ảnh: ĐỖ PHÚ THỌ