QĐND - Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác (gọi tắt là Luật Hiến, ghép tạng) được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 29-11-2006. Đây là cơ sở pháp lý cho hoạt động hiến tạng ở nước ta. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động hiến, ghép tạng vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là trường hợp hiến tạng chết não. Luật Hiến, ghép tạng Việt Nam quy định chỉ lấy tạng người cùng huyết thống, tự nguyện từ người cho lúc sống, cấm mua bán, nếu vi phạm sẽ bị xử lý hình sự. 

Các bác sĩ Khoa Thận-Lọc máu, Bệnh viện Việt Đức tư vấn cho bệnh nhân ghép tạng

PSG, TS Nguyễn Tiến Quyết, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức cho biết, việc lấy tạng từ người hiến tạng chỉ được tiến hành khi bệnh nhân đó được xác định là chết não. Việc chết não được xác định trong những nguyên nhân sau: Chấn thương sọ não hoặc tai biến mạch máu não; hôn mê sâu, thang điểm G 3 điểm và dưới 3 điểm (người bình thường 15 điểm), mất hết các phản xạ sống (như thở, cử động...). Bên cạnh đó, người chết não còn phải xác định tối thiểu một trong các điều kiện: Chụp mạch não không có máu lên não; siêu âm doppler xuyên sọ không có phổ mạch máu lên não; đo điện não đồ có kết quả là một đường thẳng; bỏ ống thở, bệnh nhân ngừng thở, ngừng tim. Ngoài ra, việc xác định chết não còn được thực hiện bởi hội đồng gồm: Bác sĩ hồi sức, bác sĩ thần kinh, bác sĩ pháp y. Đặc biệt lưu ý là những người thực hiện ca ghép tạng hoàn toàn độc lập với việc xác định chết não. 

Việc ghép tạng phải bảo đảm tính công bằng qua việc lập danh sách những người cần ghép tạng và khi có tạng từ người hiến thì người nhận sẽ được lấy ngẫu nhiên trong danh sách, xóa bỏ quan niệm hiến tạng chỉ để phục vụ cho những người giàu. 

Mỗi năm, Bệnh viện Việt Đức có khoảng 1.450 đến 1.500 bệnh nhân tử vong mà nguyên nhân là tai nạn giao thông, tai nạn lao động (chiếm khoảng 70%). Trong số này, bệnh nhân chết não khoảng 50%. Việc lấy tạng của người chết não ghép cho các bệnh nhân suy gan, thận, ung thư gan... không chỉ giúp họ duy trì cuộc sống mà còn giúp họ sống khỏe mạnh. Khó khăn lớn nhất đối với ngành y hiện nay là khan hiếm nguồn tạng một cách trầm trọng. Ở nước ta, từ khi bắt đầu ghép tạng (năm 1992) đến nay mới ghép được 400 quả thận, 23 lá gan và 3 quả tim, chủ yếu là lấy từ người cho sống. Ghép tạng từ người cho chết não lại càng hiếm, chỉ đếm trên đầu ngón tay. Các bệnh viện như Bệnh viện Việt Đức mới thực hiện được 4 ca, Bệnh viện Quân y 103 được 1 ca, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Huế có 1 ca, Bệnh viện Chợ Rẫy cũng chỉ một vài ca.

Bài và ảnh: Hồ Thạch