Trước tình trạng tai nạn giao thông ngày càng gia tăng, một loạt các biện pháp kiên quyết cưỡng chế thi hành pháp luật trật tự an toàn giao thông được đưa ra. Một trong những biện pháp để giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của tai nạn giao thông là bắt buộc người đi mô tô, xe máy phải

Xử phạt người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm trên Xa lộ Hà Nội. Ảnh: Internet

đội mũ bảo hiểm (MBH) trên các tuyến quốc lộ. Điều này là cần thiết nhưng việc tổ chức thực hiện thế nào cho hợp lý, nhất là đối với tập tục của một số đồng bào dân tộc vùng sâu, vùng xa vẫn còn nhiều chuyện phải bàn.

Đối với đa phần các nước khác trên thế giới và những người nước ngoài đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam thì việc đội MBH khi ngồi lên xe máy là một việc làm đã trở thành thói quen không thể thiếu. Nhưng đối với nước ta thì câu chuyện về việc đưa MBH vào cuộc sống quả thật là câu chuyện dài kỳ và rất nhiều gian nan. Chỉ xin đơn cử vấn đề vướng bởi tục lệ của đồng bào dân tộc thiểu số. Việt Nam có 54 dân tộc, mỗi nơi lại có những phong tục khác nhau, điều đó phần nào gây khó khăn trong việc thực hiện việc đội MBH. Ví dụ như phụ nữ Thái đen khi đi lấy chồng, theo phong tục phải búi tóc lên đỉnh đầu (tằng cẩu). Đây là dấu hiệu để phân biệt giữa phụ nữ có chồng và chưa chồng, người phụ nữ Thái chỉ bỏ tằng cẩu khi chồng chết. Phụ nữ Thái quan niệm, tằng cẩu càng to càng đẹp. Nên chị em tóc không dài, cũng kiếm cho mình mớ tóc giả, hoặc sợi gai để độn, búi thật to, nên khi đội MBH, "cái nồi cơm điện" ấy cứ như quả bóng lúc lắc trên đỉnh đầu. Tằng cẩu là phong tục đã có từ bao đời nay của người phụ nữ Thái nên mới nảy sinh một chuyện khó xử: đó là bỏ tằng cẩu thì bỏ phong tục tập quán - điều này đối với chị em dân tộc Thái quả khó chấp nhận. Nhưng nếu không bỏ tằng cẩu thì không thể đội được MBH. Không đội MBH sẽ vi phạm Luật Giao thông đường bộ và bị CSGT xử phạt. Vậy là, người dân tìm mọi cách để "đối phó" với lực lượng CSGT, phổ biến nhất là mang theo mũ và chỉ đội ở đoạn đường nào lực lượng CSGT thường xuyên tuần tra kiểm soát. Từ đây bắt đầu xuất hiện những chuyện bi hài quanh chiếc MBH.

Không riêng gì người Thái đen, còn có nhiều dân tộc khác cũng có phong tục phụ nữ búi tóc trên đỉnh đầu như: người Dao, người Mông đỏ, Hà Nhì, Lào, người Khơ Mú… Thậm chí, như người Mông đỏ còn độn và cuốn tóc thành vành có đường kính từ 30 đến 50cm. Vì vậy, chuyện đội MBH đối với họ thật chẳng dễ. Chính vì vậy, do bà con hiểu biết về luật hạn chế hoặc có hiểu biết luật nhưng không chịu bỏ phong tục nên số vụ vi phạm Luật Giao thông do không đội mũ bảo hiểm ở những đoạn đường bắt buộc đội MBH còn khá phổ biến. Đó là còn chưa kể đến chất lượng của MBH bởi việc sản xuất ồ ạt nhưng vẫn chưa có cơ quan chức năng kiểm tra chất lượng. Sở dĩ MBH kém chất lượng vẫn còn "đất sống" là bởi phần lớn người tiêu dùng hoặc mua theo sở thích và hầu như không quan tâm đến chất lượng, hoặc chỉ định mua cho có để đối phó với sự kiểm tra của CSGT. Nhiều người cho rằng, đội mũ là đủ rồi, chẳng lẽ lại bị "soi" xem mũ có đủ tiêu chuẩn hay không. Đồng bào dân tộc thiểu số vốn ít kinh nghiệm trong việc chọn mũ sao cho có chất lượng tốt nhất, một số người lại chỉ cần mua MBH đội để đối phó với CSGT nên rất dễ mua phải MBH kém chất lượng, thậm chí là mũ rởm. Có câu chuyện vui về ý thức chấp hành Luật Giao thông của người dân tộc mà tôi được người dân ở xã Chiềng Cọ, thị xã Sơn La kể lại: Khi CSGT yêu cầu một thanh niên người dân tộc Mông xuất trình bằng lái khi không đội MBH trên Quốc lộ 6, anh chàng hồn nhiên nói: “Bằng tao cất ở nhà rồi, bằng tao bằng xịn, phải mua mất 500.000 đồng đấy. MBH tao cũng có nhưng đội vào con gái nó không nhìn thấy mặt, đành để ở nhà thôi”.

Như vậy, là có những bất cập trong quy định của pháp luật về an toàn giao thông đối với phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số. Về lý, đã là quy định của pháp luật, công dân phải có trách nhiệm chấp hành, nhưng trên thực tế thì việc yêu cầu đồng bào dân tộc thiểu số với phong tục để tóc như trên phải tự giác đội MBH khi tham gia giao thông cũng còn hết sức phức tạp. Chính vì vậy, các cấp, các ngành, chính quyền cơ sở và bản thân từng người dân nơi đây phải tăng cường tuyên truyền, học tập về Luật Giao thông, về trách nhiệm và việc bảo đảm sức khỏe, tính mạng cho bản thân mình. Không dễ gì một sớm một chiều có thể bỏ phong tục tập quán, nhưng đội MBH để chấp hành Luật Giao thông đường bộ và quan trọng hơn là bảo vệ tính mạng của mình và những người thân thì khi đã hiểu ra chắc chắn bà con người dân tộc thiểu số sẽ tự nguyện chấp hành. Vấn đề đặt ra là chúng ta phải bằng sự kiên trì, sâu sát cơ sở và kiên quyết đến từng người dân, để vận động, hướng dẫn và yêu cầu họ chấp hành đúng các quy định của pháp luật, không để xảy ra tình trạng: Phép vua thua lệ bản!

Cù Thu Hương