Chương trình khuyến công nông thôn, đặc biệt là nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới... hiện vẫn còn khá mới mẻ. Tại khu kinh tế - quốc phòng Mẫu Sơn (Lạng Sơn) và Khu kinh tế - quốc phòng Sông Mã (Sơn La), đang triển khai xây dựng các mô hình khuyến công nông thôn. Đây được coi là hướng đi mới trong công tác xóa đói, giảm nghèo cho người dân trên những vùng chiến lược.

Hai mô hình đầu tiên

Chương trình khuyến công nông thôn thực chất là việc Nhà nước khuyến khích, hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sản xuất công nghiệp nông thôn. Hiện nay, tại nhiều khu vực đóng quân của các đơn vị quân đội, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo các Đoàn kinh tế-quốc phòng (KT-QP) tích cực tham gia chương trình này nhằm từng bước đưa khoa học kỹ thuật vào phát triển công nghiệp nông thôn, sản xuất và chế biến các mặt hàng nông phẩm (như chế biến mủ cao su, cà phê, chè, miến dong, ngô, sắn, sản xuất nguồn thức ăn gia súc, gia cầm…), giúp đồng bào các dân tộc thiểu số xóa đói, giảm nghèo, phát triển đời sống kinh tế - xã hội.

Trí thức trẻ tình nguyện công tác tại Đoàn KT-QP 338 (ảnh: Xuân Bình).

Tại khu KT-QP Mẫu Sơn, với vai trò là chủ đầu tư, Đoàn KT-QP 338 (Quân khu 1) đang triển khai đề án “Xây dựng mô hình chế biến dong riềng” tại xã Tú Đoạn, huyện Lộc Bình (Lạng Sơn). Theo thượng úy Phạm Quang Huy, trợ lý phòng Hậu cần, Đoàn KT-QP 338: Vùng nguyên liệu củ dong riềng tại đây rất dồi dào, trước đây người dân vẫn trồng và bán sản phẩm thô sang Trung Quốc, hiệu quả kinh tế thấp. Trước mắt, Đoàn sẽ xây dựng một xưởng chế biến hoàn chỉnh có công suất 60 tấn/năm để sản xuất loại mặt hàng mới, đó là bột dong riềng, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước, có giá trị kinh tế lớn hơn.

Từ mô hình này, Đoàn sẽ từng bước chuyển giao kỹ thuật, công nghệ chế biến cho các xã trong vùng dự án (bao gồm 12 xã của 3 huyện Cao Lộc, Lộc Bình và Đình Lập). Hiện nay, Đoàn 338 đã cơ bản làm xong việc san lấp mặt bằng, xây dựng nhà xưởng, điều động nhân lực, khoanh vùng nguyên liệu… Khi hoàn thành việc mua sắm máy móc thiết bị, lắp đặt là có thể sản xuất được ngay.

Còn tại Khu KT-QP Sông Mã, chương trình khuyến công nông thôn được thực hiện theo hướng: Đoàn KT-QP 326 sẽ xây dựng mô hình xưởng cơ khí sửa chữa, sản xuất một số phụ tùng thay thế máy nông cụ. Thực tế, tại địa điểm đóng quân của Đoàn, chưa có cơ sở sản xuất, sửa chữa cơ khí nào phục vụ cho sản xuất công nghiệp nông thôn. Việc xây dựng mô hình này, trước mắt sẽ cung cấp phụ tùng thay thế, sửa chữa tại chỗ các loại máy móc công cụ sản xuất nông nghiệp cỡ nhỏ, thông dụng (như máy cày, máy bừa, máy tuốt lúa, máy bơm), giúp bà con nông dân không phải đi xa.

Về lâu dài, Đoàn sẽ tiến hành đào tạo nghề sửa chữa cơ khí, điện dân dụng, tạo công ăn việc làm cho thanh niên các dân tộc thiểu số, hình thành các loại ngành nghề sản xuất hàng hóa công nghiệp tại địa phương. Hiện nay, việc xây dựng nhà xưởng, mua sắm, lắp đặt máy móc thiết bị, tiếp thu công nghệ, đào tạo công nhân… đang tích cực triển khai.

Đại tá Trần Ngọc Yến, Phó đoàn trưởng Đoàn KT-QP 326 cho biết: Kinh phí để thực hiện mô hình này được hỗ trợ từ nguồn khuyến công quốc gia, của đơn vị và một số nguồn khác. Với tinh thần “giúp đỡ lẫn nhau”, Nhà máy Z21 (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) đã chuyển giao cho Đoàn một dàn máy gia công cơ khí, cắt gọt kim loại (với nhiều loại máy khoan, máy tiện, máy mài, máy hàn…), và cử cán bộ kỹ thuật tới lắp đặt và hướng dẫn công nghệ sản xuất.

Theo kế hoạch, cuối năm nay dây chuyền sẽ đi vào hoạt động. Dự kiến, khi mô hình xưởng sửa chữa, sản xuất cơ khí đi vào hoạt động, mỗi năm Đoàn sẽ sản xuất khoảng 3.000 dụng cụ lao động cầm tay, sửa chữa ô tô, máy xây dựng, máy công cụ nông nghiệp (khoảng 100 chiếc/năm), sửa chữa nhiều thiết bị điện dân dụng, xe gắn máy, mở cửa hàng đại lý bán xăng, dầu phục vụ nông dân...

Bộ Công nghiệp và Bộ Quốc phòng phối hợp thực hiện

Việc hai Đoàn KT-QP triển khai xây dựng các mô hình trên nằm trong chương trình khuyến công quốc gia. Nghị định số 134/2004/NĐ-CP của Chính phủ về khuyến khích phát triển công nghiệp nông thôn xác định: Mục tiêu là nhằm huy động các nguồn lực đầu tư sản xuất công nghiệp nông thôn và các dịch vụ khuyến công, tạo việc làm, tăng thu nhập, thực hiện phân công lại lao động góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa.

Trên tinh thần đó, ngày 17-10-2005, Bộ Công nghiệp và Bộ Quốc phòng đã ký kết chương trình phối hợp hoạt động “Quân đội tham gia phát triển công nghiệp nông thôn giai đoạn 2006-2010”. Việc phối hợp sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, từng bước xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống nhân dân trong các khu kinh tế-quốc phòng (KT-QP).

Theo Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng: Chương trình khuyến công nông thôn, do Bộ Công nghiệp chủ trì đã và đang triển khai tại các tỉnh, rất phù hợp với công tác xóa đói giảm nghèo mà các đoàn KT-QP tiến hành. Vì vậy, Bộ Quốc phòng sẽ là đầu mối tham gia thực hiện. Thực tế cho thấy, sự lồng ghép các chương trình, dự án trên những vùng đặc biệt khó khăn mà quân đội triển khai đang từng bước thu được hiệu quả.

Một trong những nội dung quan trọng mà hai Bộ xác định là: Phối hợp hướng dẫn, tổ chức xây dựng và phổ biến các mô hình trình diễn kỹ thuật, mô hình “điểm” về sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, ứng dụng công nghệ mới ở nông thôn. Với hạt nhân là các đơn vị quân đội làm kinh tế (trước mắt là các đoàn KT-QP), sẽ từng bước nhân rộng sản phẩm mới, công nghệ cho các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn, đặc biệt là nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Cái khó vẫn bó... cái hay!

Trong buổi làm việc với phóng viên báo Quân đội nhân dân, thượng tá Phạm Xuân Bình, chuyên viên phòng Kinh tế trong nước (Cục Kinh tế - Bộ Quốc phòng) cho biết: Việc xây dựng các mô hình khuyến công thích hợp để nhân rộng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Các Đoàn KT-QP không phải là đơn vị hoạt động kinh doanh, rất loay hoay trong việc tìm nguồn vốn đối ứng để đầu tư. Nguồn vốn từ chương trình khuyến công quốc gia của Bộ Công nghiệp, trên thực tế, chỉ mang tính “hỗ trợ” và việc giải ngân còn rất chậm. Được biết, ngay cả hai Đoàn KT-QP đang triển khai mô hình khuyến công (mỗi Đoàn được hỗ trợ chưa đến 100 triệu đồng), nhưng đến nay, số tiền này vẫn chưa lên tới nơi!

Công tác xúc tiến thương mại, tìm đầu ra cho sản phẩm công nghiệp “từ nông thôn mà ra” cũng là vấn đề phải quan tâm. Hầu hết các Đoàn KT-QP triển khai đề án đều thuộc vùng sâu, vùng xa, địa bàn “trắng” công nghiệp, trình độ dân trí chưa cao. Vì vậy, để thay đổi lối nghĩ, cách làm cho bà con là một quá trình bền bỉ và lâu dài.

Năm 2007, Bộ Quốc phòng dự kiến triển khai 10 đề án khuyến công nông thôn tại các Đoàn KT-QP (thuộc các Quân khu), các kho, trạm (thuộc Tổng cục Kỹ thuật). Các đề án này sẽ giải quyết công ăn, việc làm cho một bộ phận lao động, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hình thành quan hệ sản xuất hàng hóa tập trung, sự thi đua trong sản xuất giữa các vùng. Từ đó, củng cố thêm niềm tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước, tăng cường thế trận quốc phòng - an ninh trên những địa bàn chiến lược.

LÊ THIẾT HÙNG