QĐND Online – Công tác khuyến học ở huyện Khoái Châu (Hưng Yên), nay không chỉ còn là chuyện của huyện, của xã, mà đã được các thôn xóm, dòng họ chăm lo xây dựng. Thế mới có chuyện, có dòng họ có quỹ khuyến học lên tới hơn 600 triệu đồng; mỗi cháu trong dòng họ đỗ đại học được thưởng số tiền tương đương một cây vàng, đỗ cao đẳng được thưởng 20 triệu đồng, đỗ THPT được thưởng một chiếc xe đạp mini Nhật và hơn 500 nghìn đồng tiền sách vở… Vừa qua, về dự Hội nghị tổng kết công tác khuyến học của huyện Khoái Châu năm 2009, chúng tôi đã được chứng kiến nhiều điều thú vị, xoay quanh công tác khuyến học của các xóm làng, dòng họ…

“Vườn nhãn khuyến học” ở làng Thiết Trụ

Không phải đến nay, “sự học” mới trở thành mối quan tâm của người làng Thiết Trụ (xã Bình Minh), mà ngay từ năm 1991, khi xây dựng hương ước làng văn hoá, Thiết Trụ đã dành cả một chương nói về công tác khuyến học. “Làng sẽ xây dựng quỹ khuyến học có từ 100 triệu đồng trở lên làm vốn cố định, hàng năm trích lãi, khen thưởng cho con em của làng”- đó là quy định đã ghi tại khoản 1-điều 13-chương 5 của hương ước.

Các đại biếu trao đổi kinh nghiệm tiến hành công tác khuyến học bên lề hội nghị.

Mức thưởng cũng được quy định rất cụ thể: các cháu trúng tuyển đại học sẽ được thưởng 80 kg thóc; đạt học sinh giỏi cấp quốc gia, được thưởng 200 kg thóc; đạt học sinh giỏi cấp tỉnh, được thưởng 80 kg thóc và đạt học sinh giỏi cấp huyện được thưởng 40 kg thóc (quy ra tiền, tính theo thời giá hiện hành).

Khoản 2 - điều 13 còn quy định: con em của làng đạt được học vị thạc sĩ, tiến sĩ; học hàm giáo sư, phó giáo sư; các danh hiệu anh hùng, nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà giáo ưu tú, nhà giáo nhân dân; người phục vụ trong lực lượng vũ trang có quân hàm từ thượng tá trở lên, khi báo công với làng, sẽ được ghi vào sổ vàng truyền thống và thông báo đến toàn thể nhân dân.

Gần đây, còn có chuyện mới, liên quan đến công tác khuyến học của làng, đó là chuyện Thiết Trụ xây dựng được “Vườn nhãn khuyến học”. Mô hình mới này đã tạo được sự chú ý của đông đảo người tham gia hội nghị lần này. Ông Nguyễn Văn Thềm - Trưởng Ban khuyến học làng Thiết Trụ tự hào, kể: “Nhận thấy khu đất thùng vũng ở đầu làng bị bỏ hoang bao năm nay, trở thành nơi đổ phế liệu, rác thải, vừa lãng phí đất, vừa gây mất vệ sinh, vậy nên chúng tôi đề nghị và được UBND xã cho phép được sử dụng lâu dài”.

Hội khuyến học Thiết Trụ đã trích kinh phí hội 64 triệu đồng để san lấp thùng vũng, hút bùn các ao trong làng đổ lên để cải tạo chất đất, tạo thành “Vườn nhãn khuyến học”. Trên 1/3 diện tích vườn, Hội đã trồng được 34 cây nhãn. 2/3 diện tích đất còn lại được hội cho thuê 2 năm, sau đó sẽ trồng tiếp 66 cây nhãn. 100 cây nhãn nói trên sẽ chính là nguồn vốn lâu dài cho quỹ khuyến học của làng.

Kể từ khi thành lập (năm 1997) đến nay, hội khuyến học Thiết Trụ đã khen thưởng 744 cháu học sinh đỗ đại học, học sinh giỏi các cấp, học sinh nghèo vượt khó, với số tiền lên tới trên 72 triệu đồng.

Kết quả học tập của học sinh làng Thiết Trụ đã phần nào phản ánh được tác dụng của phong trào khuyến học tại đây: trong hai năm học vừa qua, có 48 học sinh trong làng đỗ đại học; riêng ở xóm 4, trong năm học 2008-2009, có 8/8 học sinh đi thi đều đỗ, trong đó 6 cháu đỗ đại học và 2 cháu đỗ cao đẳng.

Chuyện khuyến học ở dòng họ Bùi Quang

Được báo cáo điển hình tại Hội nghị khuyến học của huyện Khoái Châu năm 2009, còn có dòng họ Bùi Quang ở thôn Tiểu Quan, xã Phùng Hưng. Ông Bùi Quang Hàm- Trưởng Ban khuyến học của dòng họ Bùi Quang cho hay: “Từ khi ước tộc của họ Bùi Quang được xây dựng, chúng tôi đã lưu ý đến công tác khuyến học. Trong ước tộc, phần nộp quỹ họ có quỹ khuyến học, với mức đóng 2.000 đồng/người/năm. Chủ trương này được mọi người đánh giá cao và nhiệt tình hưởng ứng”.

“Ngoài quỹ khuyến học đóng góp theo quy định, hàng năm, cứ đến ngày giỗ tổ, chúng tôi lại phát động phong trào đóng góp xây dựng quỹ khuyến học. Mỗi lần như thế được chừng 4,5 triệu đồng. Những người đóng góp 100 nghìn đồng trở lên được ghi danh vào sổ vàng truyền thống của dòng họ”- ông Hàm cho biết thêm.

Hội khuyến học tỉnh Hưng Yên trao thưởng cho ông Bùi Quang Hàm vì có thành tích trong xây dựng phong trào khuyến học.

Tháng 8 hàng năm, các thành viên của Ban khuyến học dòng họ Bùi Quang lại đi đến từng nhà trong họ, nắm tình hình học tập của các cháu học sinh; nhận giấy khen, giấy báo trúng tuyển của các trường đại học, cao đẳng của các cháu và lập danh sách khen thưởng.

Đến ngày chủ nhật cuối tháng 8, họ Bùi Quang vui như có hội, bởi đó là ngày trao thưởng cho các cháu học sinh trong dòng họ có thành tích tốt. Ông Hàm kể: đúng 8 giờ sáng ngày hôm ấy, các cháu được khen thưởng cùng phụ huynh và các vị đại biểu về làm lễ báo công tại đền thờ cụ tổ Bùi Quang Vận, một tiến sỹ thời phong kiến của nước ta, hiện được ghi danh tại Văn Miếu Quốc Tử Giám. Sau lễ báo công là phần phát thưởng, chụp ảnh lưu niệm cho các cháu tại Nhà văn hoá của thôn.

Ngoài đợt phát thưởng trong tháng 8, dòng họ Bùi Quang còn có đợt phát thưởng lần 2 vào ngày 1-2 âm lịch hàng năm, dành cho các cháu có giấy báo đỗ đại học, cao đẳng và giấy khen nhà trường gửi về muộn.

Thưởng trước khi thi-một điều tưởng như rất lạ-nhưng lại là việc đã được họ Bùi Quang thực hiện lâu nay. Ngoài thưởng cho các cháu đạt giải nhất, nhì, ba tại các kỳ thi học sinh giỏi cấp huyện, tỉnh, toàn quốc, tất cả các cháu còn được thưởng động viên trước khi đi thi với các mức tương ứng với các cấp thi nói trên là 30 nghìn, 50 nghìn và 100 nghìn đồng. Khoản tiền thưởng tuy không lớn, song lại có ý nghĩa động viên không nhỏ đối với con cháu trong dòng họ.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Thềm và ông Bùi Quang Hàm đều có chung nhận định: cùng với hội khuyến học cơ sở, hội khuyến học ở các làng và các dòng họ đã thực sự phát huy được tác dụng. Hội đã động viên được tinh thần, ý thức học tập của các cháu học sinh và nâng cao trách nhiệm của các gia đình đối với việc học tập của con em mình.

Chuyện gia đình ông Nguyễn Văn Thời - xóm 1, hay gia đình anh Lê Văn Hùng - xóm 4 (đều thuộc làng Thiết Trụ), nhượng một phần đất ở, lấy tiền nuôi các con học đại học, là những minh chứng sống động cho nhận định trên của hai ông Thềm, Hàm.

Bài và ảnh: Phạm Hoàng Hà