QĐND - Thực tiễn hơn 20 năm ứng phó với đại dịch HIV/AIDS cho thấy, mặc dù nước ta đã phần nào kìm chế được tốc độ gia tăng lây nhiễm HIV/AIDS, song công cuộc phòng, chống HIV/AIDS hiện nay vẫn đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Một trong những khó khăn, thử thách đó là sự kỳ thị và phân biệt đối xử (PBĐX) với những người có liên quan HIV/AIDS. Đây chính là rào cản, là một trong những nguyên nhân chủ yếu khiến đại dịch ngày càng trở nên khó kiểm soát hơn...

Theo Luật Phòng, chống Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (Luật Phòng, chống HIV/AIDS) thì kỳ thị người nhiễm HIV và bệnh nhân AIDS là thái độ khinh thường hay thiếu tôn trọng người khác vì biết hoặc nghi ngờ người đó nhiễm HIV hoặc vì người đó có quan hệ gần gũi với người nhiễm HIV hoặc bị nghi ngờ nhiễm HIV. Phân biệt đối xử với người nhiễm HIV là hành vi xa lánh, từ chối, tách biệt, ngược đãi, phỉ báng, có thành kiến hoặc hạn chế quyền của họ vì biết hoặc nghi ngờ người đó nhiễm HIV hoặc vì người đó có quan hệ gần gũi với người nhiễm HIV hoặc bị nghi ngờ nhiễm HIV.

Tọa đàm về vấn đề đến trường học của trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS (tọa đàm Ban Tuyên giáo Thành ủy phối hợp với Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS Hà Nội tổ chức). Ảnh: Giang Long

Các nghiên cứu mới đây đã chỉ ra rằng, ở nước ta nguyên nhân gốc rễ của kỳ thị và PBĐX liên quan đến HIV/AIDS là nỗi lo sợ lây nhiễm HIV, cũng như sự đánh đồng HIV/AIDS với tệ nạn xã hội. Những năm trước đây, do yếu tố tâm lý và sự tiếp cận chăm sóc điều trị còn hạn chế, người có HIV thường chuyển giai đoạn AIDS nhanh chóng và dẫn đến tử vong, gây ra sự sợ hãi trong cộng đồng. Thêm vào đó vẫn có rất nhiều thông tin sai lệch về những tiếp xúc gây lây nhiễm HIV, khiến cho nhiều người thực hiện các biện pháp phòng tránh không cần thiết (thậm chí không dám đến gần, bắt tay…). Đã thế, nhiễm HIV còn thường được gắn với hành vi vốn đã bị kỳ thị từ trước như: Tiêm chích ma túy, quan hệ mại dâm. Do vậy, hiện nay không ít người vẫn cho rằng, người nhiễm HIV thuộc nhóm tệ nạn xã hội và thường lên án gay gắt, gây tổn thương tinh thần, thậm chí xâm phạm đến quyền của những người có HIV và người thân họ. Gần đây, trong quá trình triển khai thí điểm mô hình về chống kỳ thị liên quan đến HIV/AIDS có tên là “Góc thân thiện” do Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS Hà Nội thực hiện với sự tài trợ của JICA, các hội thảo, khảo sát cũng cho thấy: Sự kỳ thị và PBĐX liên quan đến HIV/AIDS có thể xảy ra ngay trong gia đình của người có HIV, trong cộng đồng hay nơi cơ quan, trường học, cơ sở y tế… Còn ở gia đình, sự kỳ thị PBĐX biểu hiện ở: Để riêng đồ dùng, giặt riêng quần áo, người nhiễm HIV ngủ riêng; không cho người nhiễm HIV tiếp xúc với trẻ nhỏ, người nhiễm HIV phải hạn chế các mối quan hệ giao tiếp xã hội...

Tiến sĩ Lê Nhân Tuấn, Giám đốc Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS Hà Nội cho biết: “Điều đáng lo ngại hơn cả, sự kỳ thị gây trở ngại cho việc thực hiện các hành vi an toàn và thay đổi hành vi. Người nhiễm HIV hoặc nghi là có HIV không dám trao đổi về các nguy cơ và không thực hiện biện pháp tình dục an toàn với chính bạn tình của mình. Như vậy, kỳ thị không những không làm giảm sự lây nhiễm của HIV mà còn khiến nó trở nên khó kiểm soát hơn”.

Để từng bước thay đổi nhận thức của xã hội về HIV/AIDS, trong những năm gần đây, Tổ chức Y tế thế giới đã phát động chiến dịch toàn cầu xóa bỏ kỳ thị và PBĐX liên quan đến HIV/AIDS. Còn ở nước ta, trong những văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta về công tác phòng, chống HIV/AIDS cũng đều nhấn mạnh tới vai trò của các hoạt động giảm thiểu kỳ thị và PBĐX đối với những người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS. Chỉ thị 54 CT/TW do Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành ngày 30-11-2005 đã chỉ đạo phải đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng, chống HIV/AIDS, phát huy truyền thống tương thân, tương ái, chăm sóc, giúp đỡ của cộng đồng, chống kỳ thị, PBĐX với người nhiễm HIV/AIDS; Tạo điều kiện để những người nhiễm bệnh và gia đình họ thấy rõ trách nhiệm, tự giác tham gia tích cực các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS. Luật Phòng, chống HIV/AIDS (được Quốc hội thông qua ngày 29-6-2006) đã góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta nói chung và hoạt động chống kỳ thị và PBĐX nói riêng thông qua việc khẳng định AIDS là bệnh mãn tính chứ không phải là tệ nạn xã hội. Luật cũng nêu rõ quyền của người nhiễm HIV được sống hòa nhập cộng đồng và xã hội, được điều trị và chăm sóc sức khỏe, học văn hóa, học nghề và làm việc....

Đại dịch HIV/AIDS vẫn đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng và sự kỳ thị, PBĐX với người có HIV và thân nhân của họ sẽ khiến cho công tác dự phòng lây nhiễm càng trở nên khó khăn. Chính vì vậy, một trong những giải pháp trọng tâm của công tác phòng, chống HIV/AIDS hiện nay là phải chống lại rào cản của sự kỳ thị và PBĐX liên quan đến HIV/AIDS, từ đó tạo điều kiện cho việc triển khai hiệu quả các chương trình dự phòng, chăm sóc và điều trị HIV/AIDS, tiến tới mục tiêu: Không có người nhiễm HIV mới.

 Thạc sĩ  NGUYỄN THU HƯƠNG