Được anh Nguyễn Thanh Tâm, Bí thư Đảng ủy xã Phước Hữu (Ninh Phước, Ninh Thuận) giới thiệu, chúng tôi về Hữu Đức, một làng có trên 70% dân số là người Chăm. Từ những ngôi nhà mang dáng cổ xưa, quây quần bên nhau bằng các ngõ nhỏ xen những dậu chè tàu này đã sản sinh ra một đội ngũ trí thức đông đảo, hiếm có.

Giờ tan trường của học sinh làng Hữu Đức

Theo số liệu của ông Phú Văn Điền, Bí thư chi bộ thôn, Chủ tịch Hội khuyến học xã Phước Hữu cùng các trưởng tộc ở Hữu Đức cung cấp, thì hiện nay làng có 23 bác sĩ, 32 kỹ sư, 10 giáo viên THPT, gần 100 giáo viên THCS và Tiểu học…, trong đó có 1 tiến sĩ, 8 thạc sĩ. Đây là tính làng mới, chứ nếu tính cả làng Hữu Đức cũ (gồm cả Tân Đức, Thạnh Đức) thì con số qua đại học ở làng này còn lớn hơn nhiều.

Giải thích vì sao một làng thuần nông, thu nhập chủ yếu bằng cấy lúa, trồng nho, nuôi dê, cừu, đời sống chưa phải đã khá giả mà con cháu học giỏi thế, ông Điền nói: “Người Chăm vốn có truyền thống hiếu học, đồng thời biết phát huy vai trò của các gia tộc trong động viên, khuyến khích các cháu học tập”. Còn vì sao làng chọn nhiều nhất là ngành y và giáo viên thì câu trả lời là: “Đây là nghề cứu người và trồng người, nghề cao quý nhất mà bất cứ con em nào của làng cũng mong ước vươn tới”.

Trong làng, nhiều gia đình nuôi dạy con cháu trưởng thành: Ông Đàng Năng Trỗ có  5 người con thì có 3 người là kỹ sư, 1 là tiến sĩ kinh tế, con gái út đang học lớp 11; ông Đạt Nam có 3 con là bác sĩ; ông Bá Văn Trinh, bản thân là cử nhân, có 6 người con thì 3 đại học, 1 thạc sĩ, 2 cao đẳng. Bà Hán Thị Tình, chồng chết, một mình nuôi 2 người thành bác sĩ, kỹ sư…

Đặc biệt gia đình ông Trỗ, nhà chỉ có một sào ruộng, ông ở nhà nhận trách nhiệm nuôi heo nái sinh sản để vợ đi buôn đường dài lấy tiền nuôi con ăn học thành tài. Năm 2008, ông đại diện cho tỉnh Ninh Thuận dự Hội nghị khuyến học toàn quốc tại Hà Nội. Hiện nay nhờ các con hỗ trợ, ông đã làm được nhà cửa khang trang, đời sống thong dong hơn hẳn trước đây. Nhiều cán bộ y tế là con em Hữu Đức như bác sĩ Trương Văn Thọ hiện là Phó giám đốc Sở Y tế Ninh Thuận; bác sĩ Lưu Ngọc Lai, Giám đốc Trung tâm y tế huyện Ninh Phước; bác sĩ Đàng Sĩ Điểm được một bệnh viện danh tiếng ở Thành phố Hồ Chí Minh mời về làm việc.

22 tộc họ ở Hữu Đức đều có quỹ khuyến học, ít thì chục triệu đồng, nhiều lên đến 60 triệu đồng, do trưởng tộc vận động các gia đình đóng góp. Kết thúc năm học, các tộc đều tổ chức gặp mặt gia đình, có khi tổ chức ăn uống. Lễ phát thưởng với mức 200.000 đồng, 150.000 đồng, 100.000 đồng cho các em đậu đại học, tốt nghiệp THPT và đạt danh hiệu học sinh giỏi đã thực sự khuyến khích các em cố gắng để nhận thưởng. Ngoài ra các em đậu đại học và những em có thành tích xuất sắc còn nhận quà của thôn, xã và quỹ khuyến học thanh thiếu niên của cựu sinh viên Hữu Đức.

Bí quyết học giỏi của các em chủ yếu là nhờ tự học, học nhóm, số học thêm không nhiều. Gia đình ít khi sai các con làm việc nhà để tập trung việc học cho tốt. Nếu không đỗ đại học, thì sẽ tiếp tục thi lại. Bởi thế không có gì ngạc nhiên khi năm 2009, hàng chục con em Hữu Đức tình nguyện viết đơn lên đường nhập ngũ để sau đó xong nghĩa vụ quân sự là tiếp tục việc học.

Tạm biệt làng Hữu Đức, nhớ câu nói của ông

Bài và ảnh: HỒNG VÂN