QĐND - Việc chuyển đổi giống lúa cũ IR-1820 sang các loại giống mới trong sản xuất vụ Đông Xuân năm nay là một chủ trương lớn của huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Tuy nhiên, nhiều hộ dân không muốn canh tác các loại giống mới, buộc UBND nhiều xã phải sử dụng biện pháp hành chính, gây phản ứng tiêu cực trong dư luận.

Thành lập "Đoàn ngăn chặn..."

Trưa 1-12, khi chúng tôi có mặt tại cánh đồng thuộc xóm 9, xã Tiến Lộc, huyện Can Lộc, rất đông người dân còn tụ tập bên bờ ruộng. Ông Đồng Văn Nhâm, chủ thửa ruộng hơn một sào tại đây bức xúc: "Ngày hôm qua (30-11) tôi đã gieo giống IR-1820 nhưng bị cán bộ xã, gồm 8 người, trong đó có ông Trưởng công an xã đã xuống giẫm đạp, phá ruộng của tôi".

Không chỉ tại xóm 9 mà ở nhiều xóm khác, đặc biệt là ở xóm 3, xã Tiến Lộc cũng xảy ra tình trạng tương tự. Trên đường tìm đến trụ sở UBND xã, chúng tôi nhận thấy nhiều người dân phê phán UBND xã đã tiến hành biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn bà con trồng giống lúa cũ.

Ông Nguyễn Hồng Thanh, Bí thư Đảng ủy xã Tiến Lộc trình bày: "Để thực hiện Nghị quyết số 07 của Ban Thường vụ Huyện ủy ngày 4-11-2011 về "Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất vụ Đông Xuân năm 2011 - 2012", ngày 25-11, UBND xã Tiến Lộc đã ra quyết định số 142 QĐ-UBND thành lập "Đoàn ngăn chặn hộ nông dân đưa trà xuân sớm IR-1820 vào sản xuất" gồm 64 người do ông Võ Tá Nghĩa, Phó chủ tịch UBND xã làm Trưởng đoàn; các ông: Trưởng công an, Xã đội trưởng là Phó trưởng đoàn; bí thư chi bộ, xóm trưởng, cán bộ các hội, ngành, công an viên, trung đội trưởng dân quân làm thành viên". Ông Thanh cũng thừa nhận rằng, việc thành lập tổ chức này đã được Huyện ủy, UBND huyện đồng ý về mặt chủ trương.

Bà Võ Thị Phú và thửa ruộng gieo giống IR-1820 đã bị phá hỏng vào ngày 1-12-2011.

Chúng tôi đặt câu hỏi tại sao UBND xã không tiến hành các biện pháp tuyên truyền, vận động nhân dân trồng giống mới mà lại sử dụng biện pháp hành chính, giẫm đạp, phá hỏng ruộng lúa của người dân, ông Thanh trả lời: "Chúng tôi đã tiến hành tuyên truyền, vận động khá chu đáo, bài bản song nhiều hộ dân không nghe… Trong quá trình làm nhiệm vụ, cán bộ xã chỉ giành lấy dụng cụ sản xuất (thúng, mủng) và sơ ý giẫm chân xuống ruộng của dân chứ không phải là cố tình phá hỏng…".

Tại sao dân không thích giống lúa mới?

Chúng tôi mang những thắc mắc trên đến gặp ông Võ Hữu Hào, Phó chủ tịch UBND huyện Can Lộc vào chiều 1-12. Ông Hào nói ngay: "Tôi cũng đang định xuống xã Tiến Lộc kiểm tra. Không chỉ ở Tiến Lộc, mà ở xã Thiên Lộc và nhiều xã khác cũng xảy ra tình trạng tương tự. Chiều nay, cán bộ huyện ủy, UBND huyện đều tỏa xuống các xã "điểm nóng" để giúp địa phương xử lý công việc. Mỗi cụm xã có một đồng chí trong Ban Thường vụ Huyện ủy về phụ trách".

Ngày 5-12, chúng tôi trở lại xã Tiến Lộc, nhận thấy trên các cánh đồng bà con vẫn tiếp tục gieo giống lúa cũ. Bà con cho biết, do gặp phải phản ứng quyết liệt của các hộ dân và sự có mặt của các phóng viên báo chí tại địa phương nên xã không tổ chức "ngăn chặn" nữa.

Với câu hỏi "Tại sao bà con không thích canh tác các loại giống mới?", chúng tôi nhận được các câu trả lời khác nhau từ hai phía chính quyền và người dân.

Ông Võ Hữu Hào, Phó chủ tịch UBND huyện Can Lộc cho biết: Ưu điểm của các giống lúa mới Xi23, NX30, P6 là thời gian canh tác ngắn (từ 140 đến 150 ngày, so với 180 - 200 ngày đối với giống IR-1820), ít sâu bệnh, năng suất cao, chất lượng gạo tốt. Tuy nhiên, do các giống lúa cũ đưa vào canh tác tại địa phương đã hơn 30 năm nên bà con quá quen thuộc, không muốn trồng giống mới đòi hỏi kỹ thuật chăm bón phức tạp hơn, mất nhiều thời gian hơn, bà con không có khoảng thời gian trống để làm việc khác.

Nhiều người dân tại xã Tiến Lộc đều có chung câu trả lời: Các giống lúa mới tuy ngắn ngày hơn nhưng thực tế, trên thổ nhưỡng địa phương cho năng suất thấp hơn giống cũ là IR-1820, lại nhiều sâu bệnh hơn. Đó chính là lý do chủ yếu để bà con "quay mặt" với các loại giống mới.

Ông Nguyễn Hồng Thanh, Bí thư Đảng ủy xã Tiến Lộc thừa nhận rằng, các loại giống mới chưa được đưa vào trồng thực nghiệm trên địa bàn. Vài năm trước đây, các giống lúa mới được đưa vào canh tác nhưng bà con không hào hứng lắm.

Nghị quyết số 07 của Ban Thường vụ Huyện ủy Can Lộc nhấn mạnh: "Chủ trương không cơ cấu trà xuân sớm và IR-1820, hướng tới chỉ bố trí trà xuân muộn rộng khắp trong các năm sau" và "mỗi cụm xã chọn một cánh đồng mẫu 10-20ha, cơ cấu các giống có năng suất, chất lượng cao nhằm phổ biến các loại giống mới và cung ứng giống cho bà con ở các vụ sau".

Chủ trương trên một cánh đồng chỉ trồng một giống lúa và chuyển đổi cơ cấu giống mới đã từng được thực hiện thành công ở nhiều nơi khác. Với thực tế ở huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, thiết nghĩ chính quyền địa phương cần căn cứ vào thổ nhưỡng, tập quán, thói quen và nguyện vọng, kinh nghiệm canh tác của bà con nông dân để đề ra biện pháp khuyến nông phù hợp, không nên áp đặt máy móc và sử dụng biện pháp hành chính cưỡng chế gây dư luận không tốt tại địa phương.

Bài và ảnh: Trần Hoài