Biệt thự đẹp mọc lên ngày càng nhiều ở Hà Nội. Ảnh: Xuân Dũng

Chuyện kê khai và công khai tài sản của ứng cử viên đang là vấn đề thu hút sự quan tâm và dư luận cử tri.

Ngày 9-3-2007 Chính phủ đã ban hành Nghị định 37/2007/NĐ-CP hướng dẫn về minh bạch tài sản, thu nhập. Theo đó, những ứng viên sẽ căn cứ hướng dẫn mà kê khai tài sản với yêu cầu trung thực, chính xác, không chỉ tài sản thu nhập của bản thân mà cả tài sản sở hữu của vợ, con chưa thành niên, gồm cả bất động sản, ô tô, tàu thuyền, vàng bạc đá quý, thu nhập từ mức chịu thuế thu nhập trở lên, cổ phiếu, trái phiếu, sổ tiết kiệm, tài sản và tài khoản ở nước ngoài…

Nhiều ý kiến lo ngại thời gian không còn nhiều nên rất khó có thể làm minh bạch được. Tình hình đó còn thể hiện ở tính phức tạp bởi quyền sở hữu tài sản của ứng viên rất đa dạng. Có người ở một nơi nhưng hộ khẩu lại ở nơi khác. Có người hộ khẩu ở nông thôn nhưng lại có nhiều nhà ở đô thị. Có người thường trú ở thành phố, nhưng có nhiều nông trại, trang trại, nơi nghỉ mát ở nông thôn, lại có người đưa tài sản của mình cho người khác đứng tên… Có lẽ vì thế mà trước đây Đảng và Nhà nước đã có nhiều quy định về kê khai tài sản mà cơ quan quản lý vẫn chưa bao giờ nắm đúng thực chất, chỉ đến khi một số người phải đứng trước vành móng ngựa ta mới biết thêm những phần tài sản bất minh của họ như nguyên Thứ trưởng Nguyễn Việt Tiến, nguyên Tổng giám đốc Bùi Tiến Dũng, Lương Quốc Dũng… Do vậy ngoài việc quy định ứng cử viên phải kê khai đầy đủ chính xác, cần phải có sự giám sát của cử tri. Để cử tri và nhân dân giám sát phải có quy chế công khai. Công khai tài sản, thu nhập của ứng cử viên là một yêu cầu thực tế. Người giám sát mà không biết đối tượng mình giám sát có những tài sản gì, có từ nguồn nào, có từ bao giờ thì không thể giám sát được. Như vậy sẽ biến một quy định rất cần thiết thành không khả thi. Nghị quyết 487/2004/NQ-UBTVQH11 trong điều 1 nói rõ: “Mục đích của việc kê khai tài sản là nhằm công khai minh bạch về tài sản. Tạo điều kiện để cử tri tham gia giám sát đại biểu của mình”. Thông tin kê khai, công khai là một nhu cầu về quyền được biết của nhân dân, đó cũng là một quyền cơ bản cần được bảo hộ. Tiền đề của giám sát nhân dân là cơ chế mở cửa thông tin kê khai, công khai rõ ràng. Nhưng công khai như thế nào cho đúng pháp luật và bảo đảm bí mật tài sản của ứng cử viên. Theo quy định bản kết luận về sự minh bạch trong kê khai tài sản thu nhập của ứng cử viên sẽ được công khai tại hội nghị cử tri nơi ứng cử viên công tác và cư trú. Nhưng đó là bản kết luận chứ không phải là bản kê khai của ứng cử viên. Vậy căn cứ vào đâu để cử tri giám sát?

Về thẩm quyền xác minh đã được quy định rõ theo thông tư liên tịch số 527/TTLT/TTCP-BNV-UBKTTƯ, song việc công bố xác minh, thì theo ông Nguyễn Văn Thanh, Viện trưởng Viện Khoa học thanh tra (Thanh tra Chính phủ) cho biết: Do tính chất phức tạp của vấn đề và khả năng của các cơ quan tiến hành xác minh trong điều kiện hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, nên nếu xác minh không có sai lệch giữa bản kê khai và khối lượng tài sản thực tế thì cơ quan có thẩm quyền sẽ kết luận phù hợp với kê khai. Và bản kết luận này sẽ không công khai số lượng tài sản của ứng cử viên. Do đó bí mật tài sản của ứng cử viên được bảo đảm. Trong trường hợp xác minh có sai lệch về tài sản so với kê khai thì bản kết luận này sẽ nêu số lượng sai lệch. Do đó công bố gián tiếp về số lượng tài sản kê khai và tài sản tìm thấy sau xác minh. Đương nhiên ứng cử viên bị loại (nguồn: Bản tin điện tử vnmedia.vn. Cập nhật lúc 10 giờ 12 phút ngày 21-3-2007, mục chính trị). Như vậy pháp luật bảo vệ quyền bí mật về tài sản cá nhân, nhưng pháp luật lại cũng cho phép cử tri giám sát tài sản của ứng cử viên, hơn nữa cử tri có quyền tố cáo những ứng cử viên khai man, đồng thời tố cáo những ai lợi dụng quy định về kê khai tài sản để gây tác hại đến ứng cử viên. Xét trên những quyền ấy thì việc chỉ công khai bản kết luận của Ban bầu cử về tài sản của ứng cử viên là chưa đủ điều kiện để thực hiện quyền giám sát của cử tri, nên khó có hiệu quả. Cần nghiên cứu một quy trình thuận lợi cho giám sát tài sản của ứng viên, kể cả khi ứng cử viên đã trúng cử. Quy trình đó phải phản ảnh được tính dân chủ, quyền lợi và nghĩa vụ của cử tri. Thực hiện vai trò của Mặt trận. Tạo điều kiện cho người được giám sát phấn đấu tăng thu nhập chính đáng và hoàn thành nhiệm vụ thành viên là đại biểu của dân trong các cơ quan công quyền.

Trần Công Huyền

(Cổ Nhuế, Từ Liêm, Hà Nội)